ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
402
2181-
3187
KASBIY TA’LIMDA “EHTIMOLLIKNI HISOBLASHDA
KOMBINATORIKA FORMULALARIDAN FOYDALANISH”
MAVZUSINING TA’LIM TEXNOLOGIYASINING MODELINI ISHLAB
CHIQISH
Jurayeva Zulfiyaxon
Asaka tuman 1-son politexnikum o‘qituvchsi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada kasbiy ta’limda “Ehtimollikni hisoblashda
kombinatorika formulalaridan foydalanish” mavzusining ta’lim texnologiyasining
modelini ishlab chiqish masalalari muhokama qilingan. Shuningdek, mavzuni samarali
yoritish rejasiga ham alohida e’tibor qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
kasbiy ta’lim, mehnat bozori, aniq fanlar, matemaika, ehtimollik,
ta’lim rejasi, texnologik xarita, model.
Kirish
Globallashgan davrda jaxon bozoridagi talablar iste’molga qarab o‘zgarib
bormoqda. Bu esa yangi iqtisodiy qarashlar, tovar va xizmatlarga yangicha
yondashuvlarni olib kirmoqda. Natijada mehnat bozori zamonaviy kadrlarga extiyoj
sezmoqda. Mehnat bozorining zamonaviy ehtiyojlariga muvofiq uzluksiz ta’lim
tizimini takomillashtirish va yuqori malakali kadrlar tayyorlash, ta’lim xizmatlarining
ochiqligi va sifati masalalariga davlat tomonidan alohida e’tibor qaratilmoqda. Shu
maqsadda O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining qarorlari, Vazirlar Mahkamasi tomonidan professional ta’limi tizimiga
doir qabul qilingan qator qarorlarning amalga oshirilishini ta’minlashda mazkur ta’lim
tizimida faoliyat ko‘rsatayotgan rahbar hamda pedagog kadrlarining professional
ta’limi sohasida davlat siyosati va uni modernizatsiyalashga doir huquqiy asoslarini
chuqurroq bilishlari muhim ahamiyat kasb etadi.
Jumladan, Kasbiy ta’lim sohasida institutsional yaxlitlikni ta’minlash va
boshqaruv tizimi samaradorligini oshirish, xalqaro ta’lim dasturlarini joriy etish hamda
ichki va tashqi mehnat bozori talablariga mos raqobatbardosh o‘rta bo‘g‘in kadrlari
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
403
2181-
3187
tayyorlash tizimini isloh qilish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi qonunlari,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024 yil 16 oktabrdagi “Kasbiy ta’limda
malakali kadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish va xalqaro ta’lim
dasturlarini joriy qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-158-son Farmoni imzolandi.
Unga ko‘ra tashkilotlari turlarini maqbullashtirish hamda kasbiy ta’limning
barcha darajalari bo‘yicha kadrlar tayyorlaydigan yagona ko‘p tarmoqli o‘quv
muassasalari tizimini joriy qilish hamda kasbiy ta’lim tashkilotlarining akademik
mustaqilligini ta’minlash hamda ularning iqtisodiyot tarmoqlari talablariga mos
kadrlar tayyorlash imkoniyatini kengaytirish kabi muxum vazifalar belgilandi.
Asosiy qism
Aynan kasbiy ta’lim muassasasida maxsus fanlar bilan bir qatorda aniq fanlar ham
interasalashgan xolda o‘tilishi belgilangan. Galdagi vazifa ularni sifatli, xayotiy
misollar va dalillar bilan hamda amaliy, qiziqarli tarzda tashkil etish zarur hisoblanada.
Jumladan yoshlarni aniq fanlarga bo‘lgan qiziqtirishlarini rivojlantirish, ularda
matematik ongni yuksaltirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi.
Masalan boshlang‘ich professional ta’limi tizimi o‘quvchilariga o‘quv dasturi
doirasida “Ehtimollikni hisoblashda kombinatorika formulalaridan foydalanish” ta’lim
texnologiyasining modelini ishlab chiqsh muxokama qilinadi.
“Ehtimollikni hisoblashda kombinatorika formulalaridan foydalanish” fani
modeli jami 80 soatdan iborat bo‘lib, ta’lim oluvchi soni 30 nafargacha bo‘lgan
guruhlarda ma’ruza tarzda tashkil etiladi. (1-rasm)
1-rasm
•
Jami 80 soat ajratilgan
Ajratilgan soat
•
30 nafardan iborat guruhlarda
Ta’lim oluvchilar soni
• Ma’ruza, misol yechish
O‘quv mashg‘ulotining
shakli
• 1. Ehtimollikning klassik ta’rifi
. 2. Ehtimollikni
hisoblashda kombinatorika formulalaridan foydalanish.
3.
Ehtimollikning statistik ta’rifi
Mashg‘ulotining rejasi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
404
2181-
3187
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarda Ehtimollikni hisoblashda
kombinatorika formulalaridan foydalanish haqida bilim va ko‘nikmalarni hosil qilish
rivojlantirish, hamda xayotiy misollarda qo‘llanishini o‘rgatish.
O‘qitish natijasi: Ushbu mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida
shakllanadigan asosiy bilim, ko‘nikma yoki kompetensiyalar. (1-jadval)
Pedagog vazifalari:
O’quv faoliyatining natijalari:
Pedagog vazifalari:
O‘qituvchi:
-
Ehtimollikni
hisoblashda
kombinatorika
formulalaridan
foydalanish
haqida
haqida
tushuncha hosil qilish;
-Ehtimollikni
hisoblashda
kombinatorika
formulalaridan
foydalanishni tasniflash
-
Ehtimollikni
hisoblashda
kombinatorika
formulalaridan
foydalanishga oid misollar
yechish ko‘nikmasini hosil qilish;
O‘quv faoliyatining natijalari:
O‘quvchi:
- Ehtimollikni hisoblashda kombinatorika
formulalaridan
foydalanish haqida o‘z
tushunchalarini aytadilar
-Ehtimollikni hisoblashda kombinatorika
formulalaridan
qanday
foydalanishni
izoxlaydilar,
-Ehtimollikni
hisoblashda
kombinatorika formulalaridan foydalanish
tasniflaydilar;
- Ehtimollikni hisoblashda kombinatorika
formulalaridan foydalanish oid misollar
yechadilar;
1-jadval.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
405
2181-
3187
Dars mashg‘uloti modul doirasida uni to‘la yoritib berishga xizmat qiladigan va
bir-birini to‘ldiradigan qisqa rejalardan iborat bo‘lishi maqsadga muvofiq. (
2-rasm
)
2-расм
Ta’lim berish usullari sifatida “ma'ruza”, “tushuntirish” hamda “aqliy hujum”,
“zig-zag usuli” kabi metodlardan foydalanilib, zarur vosita va tarqatmalar asosida
tashkil etiladi. Masalan, ma’ruzalar matni, darslik, doska, bo’r, tarqatma materiallar.
Ta’lim shakli ommaviy va individual tarzda olib boriladi. Mashg‘ulot davomida
o‘quvchilarni o‘zlashtirish natijalarini nazorat qilish va baholash darsning asosiy qismi
hisoblanadi. Bunda og’zaki so’rov: mavzu asosida nazorat savollarini beradi.
Topshiriqlar asosida yozma misollar berib baholaydi.
Ma’ruza mashg‘ulotlari (muammoli ma’ruza, suhbat-munozara, ma’ruza-dialog)
audiovizual vositalarni qo‘llangan holda evristik suhbat, munozaralar shaklida, amaliy
mashg‘ulotlar esa aktiv, interaktiv metodlar hamda axborot va pedagogik
texnologiyalarni qo‘llagan holda tashkil etish orqali ishtirokchilarda fanga bo‘lgan
qiziqishlarini oshirishga erishiladi. Shunda o‘quvchilarda qoldiq bilm miqdori yuqori
bo‘lishga erishilib, zamon talablariga mos, salohiyatli kasb-hunar egalarini
tayyorlashga erishish mumkun.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
406
2181-
3187
Xulosa
Mashg‘ulotlarni shu ko‘rinishda aniq rejalar asosida tashkil etish mashg‘ulot
vaqtidan samarali foydalanishni ta’minlaydi.
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, kundalik hayotimizda ehtimollikni hisoblashda
kombinatorika formulalaridan foydalanish birmuncha faoliyatni yengillashtiradi va
aniqlashtiradi.
Bu kabi mavzularni yoshlarga o‘rgatish mamlakatimizda aniq va texnik fanlar
rivojiga xissa qo‘shadi. Bu esa yangi innovatsiyalarga, iqtisodiy rivojlanishlarga sabab
bo‘lib xizmat qiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
Murtozaqulov Z. M., Abdujabborov S. H. F. Tenglamalar sistemasini
yechishda qulay bo'lgan metod va ko'rsatmalar //EKONOMIKA. - S. 898-904.
2.
Muslimov N.A. va boshqalar. Innovatsion ta’lim texnologiyalari. O‘quv-
metodik qo‘llanma. – T.: “Sano-standart”, 2015. – 208 b.
3.
Ro‘zieva D. va bosh.Interfaol metodlar: mohiyati va qo‘llanilishi, Met.qo‘ll.
– T.: TDPU, 2013 y.
4.
www.bimm.uz Bosh ilmiy-metodik markaz.
