ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
366
2181-
3187
UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA DIDAKTIK O‘YINLAR ASOSIDA
INGLIZ TILINI SAMARALI O‘RGATISH
Namangan davlat universiteti tayanch doktoranti
Xoldorova Nozima Axmadjon qizi
Annotatsiya: Quyidagi tezisda ingliz tilini maktablarda o’qitishda didaktik
o’yinlardan foydalanishning samaradorligi haqida so’z boradi. Maktablarda dars
jarayoniga mos holatda didaktik o’yinlarni olib kirish va foydalanish o’quvchilar
darslarni o’zlashtirish darajalariga ta’siri keng yoritilgan. Shu bilan birga didaktik
o’yinlarning turlari va ahamiyati haqida so’z borgan.
Kalit so’zlar: o’yin, metod, didaktika, zamonaviy o’qitish, ta’lim texnologiyalari.
Аннотация: В следующей диссертации обсуждается эффективность
использования дидактических игр в преподавании английского языка в школах.
Широко освещается влияние внедрения и использования дидактических игр в
школах в подходящей манере в процессе урока на уровень усвоения уроков
учащимися. В то же время обсуждаются типы и значение дидактических игр.
Ключевые слова: игра, метод, дидактика, современное обучение,
образовательные технологии.
Abstract: The following thesis discusses the effectiveness of using didactic games
in teaching English in schools. The impact of introducing and using didactic games in
schools in a suitable manner in the lesson process on the level of mastery of lessons by
students is widely covered. At the same time, the types and importance of didactic
games are discussed.
Keywords: game, method, didactics, modern teaching, educational technologies.
Zamonaviy ta’lim tizimida xorijiy tillarni, xususan ingliz tilini o‘qitish jarayonida
o‘quvchilarning faolligini oshirish, ularda mustaqil fikrlash va erkin muloqot
ko‘nikmalarini shakllantirish asosiy maqsadlardandir. Shu nuqtai nazardan didaktik
o‘yinlar o‘zining samaradorligi, interaktivligi va psixologik moslashuvchanligi bilan
ta’lim jarayonida keng qo‘llanilmoqda. Ular orqali o‘quvchilar o‘rgatilayotgan tilni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
367
2181-
3187
nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham o‘zlashtira boshlaydilar, bu esa ularning
muloqotga bo‘lgan ishtiyoqini kuchaytiradi.
Didaktik o‘yinlar ta’lim jarayonida samarali vosita sifatida qaralgan. Xususan,
o‘yinlar o‘quvchilarda bilimni o‘zlashtirishda ijobiy natijalar ko‘rsatmoqda. O‘yin
metodikasi bo‘yicha muhim ishlarni A.V. Karpov (1999) va S.L. Rubinstein (2005)
olib borgan. Ular o‘quv jarayonida o‘yinlarning psixologik asoslarini tadqiq etgan va
o‘yinlarni ta’lim jarayoniga qo‘llashning ijobiy tomonlarini ta’kidlagan. Shuningdek,
Wright, Betteridge & Buckby (2006) o‘zlarining 'Games for Language Learning' nomli
asarida, ingliz tilini o‘rgatishda o‘yinlar orqali o‘rganish samaradorligini ta’minlashni
o‘rgatgan.
Didaktik o‘yinlarning asosini konstruktivistik ta’lim nazariyasi tashkil etadi. Bu
yondashuvga ko‘ra, o‘quvchi o‘z bilimini faoliyat davomida, ya’ni amaliy ishtirok
orqali egallaydi. O‘yinlar orqali esa aynan mana shu faol ishtirok kuchayadi.
Shuningdek, psixologik jihatdan ham kichik yoshdagi bolalar uchun o‘yin tabiiy
faoliyat shakli bo‘lib, bu orqali ularda stress, qo‘rquv, yoki til o‘rganishga nisbatan
begonalik hislari kamayadi. Ushbu yondashuv Lev Vygotskiy va Jerome Bruner kabi
psixologlarning ijtimoiy-kognitiv rivojlanish nazariyalari bilan hamohangdir.
Tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, o‘yin shaklida tashkil etilgan darslar
o‘quvchilarning e’tiborini ushlab turadi, ularni darsga faol jalb qiladi, shuningdek,
ularning bilimni yodda saqlab qolish ko‘nikmasini kuchaytiradi. Misol uchun,
Namangan viloyatidagi ayrim maktablarda o‘tkazilgan eksperimental darslar
natijalariga ko‘ra, o‘yin asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda qatnashgan
o‘quvchilarning so‘z boyligi, grammatika va talaffuz ko‘nikmalari an’anaviy
darslardagi tengdoshlariga nisbatan ancha yuqori bo‘lgan.
Bundan tashqari, British Council tomonidan Markaziy Osiyoda olib borilgan
tahlillarga ko‘ra, ingliz tilini o‘rganishda o‘yin elementlaridan foydalangan o‘quvchilar
o‘rganilgan materialni qayta tiklashda yuqori natijalarga erishgan. Ularning darsga
ishtirok darajasi yuqori bo‘lgan va tilni amalda qo‘llashga bo‘lgan ishonchi oshgan.
Shuningdek, World Bank tomonidan 2021-yilda o‘tkazilgan kuzatuvlarda ham o‘yin
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
368
2181-
3187
asosida olib borilgan darslarda o‘quvchilarning darsga doimiy va faol qatnashuvi qayd
etilgan.
Didaktik o‘yinlar juda ko‘p shakllarda bo‘lishi mumkin: masalan, “Word Race”
– so‘z boyligini rivojlantiruvchi tezkor o‘yin, “Grammar Detective” – grammatik
xatolarni topishga yo‘naltirilgan topshiriq, yoki “Role Play” – muloqot va real hayotiy
vaziyatni jonlantirish orqali til ko‘nikmalarini kuchaytiruvchi faoliyat. Har bir o‘yin
o‘zining aniq maqsadi va strukturasi orqali o‘quvchilarning tilga bo‘lgan munosabatini
ijobiy tomonga o‘zgartiradi.
Bunday faoliyatlarda o‘qituvchining roli alohida ahamiyat kasb etadi. U nafaqat
o‘yin qoidalarini tushuntiruvchi, balki motivatsiya beruvchi, muhitni boshqaruvchi, va
o‘quvchilar orasidagi muloqotni faollashtiruvchi yetakchiga aylanadi. O‘yinlar
muvaffaqiyatli o‘tishi uchun o‘qituvchidan puxta tayyorgarlik, didaktik
materiallarning sifatli tanlanishi, va eng muhimi o‘quvchilarning individual
xususiyatlarini hisobga olgan holda moslashtirish talab etiladi.
Didaktik o‘yinlardan foydalanish natijasida o‘quvchilarda o‘zaro hamkorlik,
ijodiy fikrlash, muammo yechish ko‘nikmalari shakllanadi. Ular tilni o‘rganishda faqat
bilim egallashni emas, balki uni qo‘llay olishni, ya’ni kommunikativ kompetensiyani
rivojlantirishni asosiy maqsad sifatida qabul qiladilar. Bu esa til o‘rganishning eng
muhim bosqichidir.
Didaktik o‘yinlar orqali o‘rganish – bu nafaqat o‘quvchilarda til o‘rganishga
nisbatan ijobiy munosabatni shakllantiradi, balki ularning muloqotda faol ishtirok
etishini ham ta’minlaydi. O‘yin shakli o‘quv materialini osonroq o‘zlashtirishga
yordam beradi. Shuningdek, o‘quvchilar o‘rtasida sog‘lom raqobatni keltirib chiqaradi
va hamkorlikda ishlash ko‘nikmasini shakllantiradi. O‘yinlar orqali darslarni qiziqarli
va samarali tarzda o‘tkazish o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshiradi.
Xulosa qilib aytganda, didaktik o‘yinlar orqali ingliz tilini o‘rgatish metodikasi
maktab o‘quvchilari uchun nihoyatda mos va samarali hisoblanadi. Didaktik
o‘yinlardan foydalanish ingliz tilini o‘rganish jarayonida o‘quvchilarning faolligini
oshirish, ularda kommunikativ kompetensiyalarni shakllantirish va mustahkamlashda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
369
2181-
3187
samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Kelajakda dars jarayonlarini yanada samarali
tashkil etish uchun bu kabi yondashuvlarni muntazam tadbiq etish maqsadga
muvofiqdir. Bu yondashuv dars jarayonini jonlantiradi, tilga bo‘lgan qiziqishni
oshiradi va bilimlarning barqaror shakllanishiga xizmat qiladi. Kelgusida ushbu
metodni keng joriy etish, o‘qituvchilarning malakasini oshirish va o‘yinlarning o‘quv
dasturiga integratsiyalashuvi orqali ingliz tilini o‘rganish darajasini sezilarli oshirish
mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
ritish Council Uzbekistan: Annual Report, 2023.
3. Hasanov J. Didaktik o‘yinlar orqali ta’lim samaradorligini oshirish. – Toshkent,
2021.
4. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi hisobotlari, 2023.
2. BRichards J., Rodgers T. Approaches and Methods in Language Teaching. –
Cambridge University Press, 2014.
5. World Bank. Uzbekistan Education Sector Analysis, 2021.
6. Vygotsky, L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes. – Harvard University Press, 1978.
7. Bruner, J. The Culture of Education. – Harvard University Press, 1996.
