ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
303
2181-
3187
“DORILAR HAQIDA MA’LUMOT.DORILARNING FARMAKALOGIK
XOSSALARI” MAVZUSIDA
Abduvaliyeva Muhabbat Ma’rufjonovna
ning
Beshariq Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat
salomatligi texnikumi Farmakologiya
va retseptura fani o’qituvchisi
Annotatsiya:
Dorilarning xususiyatlarini aniqlash, bazi dori turlari haqida
qisqacha ma’lumot berib o’tish va uni saqlanish sharoiti va dorivor o‘simlik
xomashyosi - dori vositalarini ishlab chiqarish va tayyorlash uchun foydalaniladigan,
tarkibida biologik faol moddalar bo‘lgan o‘simliklar yoki ularning qismlari haqida
mulohazalar ilgari surilgan.
Kalit so‘z:
substansiya, tibbiy buyumlar, farmasevtik faoliyati, muqobillik
sertifikat, infeksion eritma.
Asosiy qism:
Dori vositalari - kasalliklar profilaktikasi, ularga tashxis qo‘yish va ularni
davolash, shuningdek odam organizmining holati va funksiyalarini o‘zgartirish uchun
tibbiyot amaliyotida qo‘llanilishiga ruxsat etilgan dori moddalari (substansiyalar) va
yordamchi moddalar asosida olingan vositalar, dori moddalari (substansiyalar), dori
preparatlari;
Dori moddalari (substansiyalar) - farmakologik, immunologik yoki metabolik
faollikka ega bo‘lgan yoxud tashxis qo‘yish maqsadi uchun foydalaniladigan, tibbiyot
amaliyotida qo‘llanilishiga ruxsat etilgan, kelib chiqishi tabiiy yoki sintetik moddalar;
Dori preparatlari - dozalangan, idishga joylangan-o‘ralgan, qo‘llanish uchun
tayyor dori vositalari;
Sifatsiz dori vositasi va tibbiy buyum - yaroqsiz holga kelgan va (yoki) yaroqlilik
muddati o‘tgan dori vositasi va tibbiy buyum;
Tibbiy buyumlar - kasalliklar profilaktikasi, ularga tashxis qo‘yish va ularni
davolash uchun, shuningdek odam organizmining holati va funksiyalarini o‘zgartirish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
304
2181-
3187
uchun tibbiyot amaliyotida qo‘llanilishiga ruxsat etilgan buyumlar; farmatsevtika
faoliyati - dori vositalari va tibbiy buyumlar yaratish bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini,
shuningdek ularni ishlab chiqarish, tayyorlash, ularning sifatini nazorat qilish hamda
ularni realizatsiya qilishni qamrab oladigan faoliyat;
Muvofiqlik sertifikati - sertifikatlangan mahsulotning belgilangan talablarga
muvofiqligini tasdiqlash uchun sertifikatlashtirish tizimi qoidalariga binoan
berilgan hujjat; dori vositalari kesishgan kontaminatsiyasi - xomashyo, oraliq
mahsulot yoki tayyor mahsulotning boshqa xomashyo yoki tayyor mahsulot bilan
texnologik jarayon vaqtida, tashish yoki saqlashda ifloslanishi.
Dori - kasalliklarni davolash yoki oldini olish uchun ishlatiladigan modda. Har
qanday dorini odamlarga qoʻllashdan oldin hayvonlarda sinab koʻriladi va klinikalarda
kuzatiladi. Dorilar kimyo-farmatsevtika zavodlarida sintetik moddalardan, oʻsimlik,
hayvon yoki mikrobiologik mahsulotlardan, tez buziladigan ayrim dorilar esa
dorixonalarda tayyorlanadi. Dorilar turli xilda, mas, suyuq (qaynatma, tindirma,
eritma, suspenziya va boshqalar), yumshoq (surtma, liniment, krem, pasta va
boshqalar), qattiq (sochma, tabletka, draje, granula va boshqalar) hamda alohida
inʼyeksiya maqsadlari uchun ampula holida chiqariladi. Taʼsiriga koʻra, yurak dorilari,
surgi, siydik haydaydigan, ogʻriq qoldiradigan, issiq tushiradigan, narkotik, uyqu
keltiradigan va boshqa dorilar boʻladi. Bevosita kasallikning qoʻzgʻatuvchisiga taʼsir
qiladigan doŕilar alohida guruhni tashkil etadi, bularga bezgak, zaxm, silga qarshi va
boshqa dorilar kiradi. Ular kimyoviy terapevtik vositalar deb ataladi. Dorilarning
shifobaxsh taʼsiri bemorning yoshi, ahvoli va dozaga bogʻliq. Katta doza organizmni
zaharlashi, kam doza esa kasallik qoʻzgʻatuvchisini oʻsha doriga chidamli qilib
qoʻyishi mumkin. Shuning uchun dorìni faqat vrach buyurgan dozada qabul qilish
kerak. Dorilar sirtga ishlatiladi, ichiriladi, nafas yoʻli orqali yuboriladi va inʼyeksiya
qilinadi. Ularning kuchi, taʼsiri organizmga qay yoʻl bilan va qanchalik tez kiritilishiga
bogʻliq. Baʼzi dorilar takror yuborilganda organizmda toʻplanib taʼsir etadi. Dorini
koʻrkoʻrona qabul qilish yaramaydi, chunki koʻp kasalliklar belgisi bir-biriga
oʻxshaydi, uning uchun keraksiz dorilarni qabul qilish sogʻliqqa zarar yetkazadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
305
2181-
3187
Organizmga kirgan dorilar qisman parchalanadi va oʻzgaradi, keyin buyrak, hazm va
nafas yoʻllari, ter va boshqa orqali chiqib ketadi. dorilar uyda bolalarning boʻyi
yetmaydigan joyda saqlanishi kerak. Har bir dorini yaroqlilik muddati yorligʻida qayd
qilinadi, belgilangan mudsatdan uzoq saqpanganda taʼsirini yoʻqotadi. Keyingi yillarda
xorijdan keltirilgan dorilar xili bir qadar ortdi, shu bois uni faqat vrach maslahati bilan
qabul qilish zarur. Dorixonalarda tayyorlanadigan dori vositalarining tarkibi, yaroqlilik
muddati, saqlash sharoitlari va sterilizatsiya rejimlari Inyeksion va infuzion eritmalar
Inyeksiya uchun suv 1 l gacha Omborxonada barcha dori vositalari va tibbiy buyumlar
stellajlarda va
tagliklarda joylashtirilishi kerak. Dori vositalarini va tibbiy buyumlarni polda
tagliklarsiz joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi. Tagliklar polda bir qatorda yoki
stellajlarning balandligi hisobga olingan holda stellajlarda bir necha qavatda
joylashtiriladi. Dori vositalarini va tibbiy buyumlarni saqlash xonalari va ulardagi
asbob uskunalar, jihozlar toza holatda saqlanishi kerak. Ishlab chiqaruvchilar va ulgurji
realizatsiya qiluvchi tashkilotlar dori vositalari va tibbiy buyumlarning buzilishi
(to‘kilishi, sochilishi, sinishi), mikroorganizmlar tomonidan shikast yetkazilishi va dori
vositalari kesishgan kontaminatsiyasining oldini olish uchun tegishli choralarni
ko‘rishi kerak. Omborxonada hasharotlar, kemiruvchi va boshqa turdagi hayvonlardan
saqlanadigan sharoitlarni yaratish va ularga qarshi qo‘llaniladigan vositalar bilan
ta’minlanish talab etiladi. Bunda kuchli ta’sir etuvchi vositalar ishlatilishi taqiqlanadi.
Dori vositalarini va tibbiy buyumlarni saqlash quyidagicha tizimlashtirilgan tarzda
bo‘lishi mumkin: farmakologik guruhlari bo‘yicha; qo‘llanish usullari bo‘yicha.
Barcha dori vositalarini va tibbiy buyumlarni o‘ramlarda tamg‘alanishi tashqi tomonga
qaratilgan holda taxlanishi va joylashtirilishi kerak. Ishlab chiqaruvchilar va ulgurji
realizatsiya qiluvchi tashkilotlarda dori vositalarining hisobi yaroqlilik muddatlari
bo‘yicha elektron yoki qog‘oz shaklida yuritiladi. Dori vositalari omborxonalarda
fizik-kimyoviy xususiyatiga qarab alohida, ishlab chiqaruvchilar tomonidan
belgilangan sharoitlarda harorat, namlik va yorug‘lik rejimlariga rioya qilgan holda
saqlanishi kerak. Omborxonada harorat va namlik har kuni maxsus elektron dasturda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
306
2181-
3187
yoki sahifalari raqamlangan, tikilgan va muhrlangan (tadbirkorlik subyektlaridan muhr
bilan tasdiqlash talab qilinmaydi) jurnalda qayd etilishi lozim. Yorug‘likdan himoya
qilishni talab qiladigan dori vositalari qorong‘i xonada yoki qora rangga bo‘yalgan,
eshiklari zich yopiladigan shkaflarda yoxud qopqog‘i zich yopilgan yashiklarda
saqlanishi kerak. Termolobil dori vositalarini saqlashda ular tamg‘alanishi yoki
qo‘llash bo‘yicha yo‘riqnomada ko‘rsatilgan harorat rejimiga rioya etilishi kerak.
XULOSA: Dorivor o‘simlik xomashyolari (avvaldan quritilgan) havo yaxshi
aylanadigan, quruq xonalarda, yopiq (shisha, metall, yog‘och) idishlarda saqlanishi
kerak. Bog‘lovchi materiallardan iborat tibbiy buyumlarni saqlashga quyidagi talablar
qo‘yiladi: bog‘lovchi materiallar quruq, havo yaxshi
aylanadigan, chang va kemiruvchilardan himoyalangan xonalarda saqlanadi.
Sterillanmagan materiallarni isitilmaydigan xonalarda saqlashga ruxsat etiladi.
buyumlar solingan qutilar va shkaflar markaziy isitish batareyasidan 1 metrdan kam
bo‘lmagan, shuningdek pechlardan 5 metrdan kam bo‘lmagan uzoqlikda
joylashtirilishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. «Dori vositalari sifat standartlarining asosiy qoidalari»
2. Davlat farmakopeyasining amaldagi nashrlari .
3.M.M.Mirolimov “Farmatsevtik texnologiya asoslari” Toshkent Ibn Sino nashriyoti.
2014 yil
