ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
273
2181-
3187
YURAK-QON TOMIR TIZIMI KASALLIKLARIDA REABILITATSIYA
QILISHNING AHAMIYATI
Urganch Abu Ali Ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligi texnikumi
o’qituvchisi
Yangiboyeva Dilfuza Yangiboyevna
Annotatsiya:
Ushbu maqolada yurak-qon tomir kasalliklarida reabilitatsiya
qilishning ahamiyati atroflicha tahlil qilingan.
Kalit so’zlar:
reabilitatsiya, tomir, fizioterapiya
Hamshira fizioterapiya bo‘limida muolajaga birinchi marta kelgan bemorga,
shifokor buyurgan muolaja haqida ma’lumot beradi. Muolaja xaritasi bo‘yicha
tushuntirishlar olib boradi. Nihoyatda xotirjam xushmuomalalik bilan, bemorlarni
tinchlantirib, qo‘rqmaslikka undab, apparatning ishlash xususiyatini, uning foydali
tomonlarini tushuntirib berishi kerak. Bemorning umumiy ahvoli bilan tanishgandan
so‘ng, unga muolaja paytida qanday sezgilar paydo bo‘lishini aytib o‘tishi zarur.
Bemorda holsizlik yoki boshqa shikoyatlar paydo bo‘lsa, hamshira muolajani darhol
to‘xtatib, tezda shifokorga murojaat qilib, uning ko‘rsatmasi bo‘yicha ishlashi
zarur.Barcha fizioterapiya bo‘limida ishlovchi xodimlar yilda 1 marta tibbiy ko‘rikdan
o‘tishlari shart. Fizioterapiya bo‘limida ishlovchi hamshira va xodimlardan yuqori
darajada malaka va mas’uliyat, bemorga nisbatan e’tibor va diqqat talab etiladi. Chunki
elektrapparatlar bilan ishlashda ularni noto‘g‘ri saqlash yoki foydalanish ham
bemorga, ham o‘ziga xavf soladi
Yurak-qon
tomir
tizimi
kasalliklarida
reabilitatsiyani
olib
borish
So‘ngi
yillarda
YUQTS-miokard
infarkti,
yurak
poroklari,
qon
aylanishning
o‘tkir,
surunkali
yetishmovchiligi,
gipertoniya
kabilarga
chalingan
bemorlarda
konservativ
davolashdan
so‘ng
reabilitatsiya
maqsadida DBT (davolash badantarbiyasi), massaj, refleksoterapiya va boshqa
muolajalar keng qo‘llanilmoqda. Maxsus jismoniy mashqlar qon aylanish apparatining
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
274
2181-
3187
funksional holatiga qarab belgilanadi. Bunda doimo bir prinsip (qoida)ga amal qilish
zarur:
mashqlar
oddiydan
murakkabga,
amplitudasi
esa
yengildan
faolga
qarab
asta-sekinlik
bilan
kuchaytiriladi.
Yurak-qon tomir tizimi kasalliklari reabilitatsiyasida sanatoriy-kurortda davolash
muhim ahamiyatga ega. Bu usulning asosiy vazifasi xastalangan a’zolarni, xususan,
YUQTS a’zolari faoliyatini qayta tiklashda tabiiy omillar ta’sirini keng qo‘llashdan
iborat. Bunday vaziyatda bemorning aniq tashxisi, kasallik bosqichi, uning imkoniyat
darajasi
tabiiy
shifobaxsh
vositaning
ta’sir
kuchini
aniqlash
kabilar muhimdir. Bu davo usulida maxsus kun tartibi – faol dam olish, maxsus parhez,
ovqatlanish rejimi, davolash badantarbiyasi, sayr va obhavoning, fzioterapevtik
muolajalarning ijobiy ta’siri qo‘llaniladi.
Sistolik bosimning 140 mm. sim.ust., diastolik bosimning 90 mm.sim. ust. dan
balandligi tinch holatda kamida 3 marta o'lchab aniqlansa va bemor shu kuni AQB
ko'taruvchi vositalar qabul qilmagan bo'lsa arterial gipertenziya deb ataladi
AQB yuqori bo'lgan bemorlar soni hozirgi vaqtda 30–40% gacha etmoqda
65 yoshdan keyin bu ko'rsatkich 60-70% ni tashkil qiladi
50 yoshgacha ko'proq erkaklarda, 50 yoshdan keyin esa ko'proq ayollarda
uchraydi
AQBni davomli kuzatishning zamonaviy monitoring tizimi. bemorni tekshiruvga
tayyorlash. Sanatoriy va kurortlarda tibbiy muolajalarning ta'siri butun tabiiy
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
275
2181-
3187
sharoitlarning organizmga kuchli ta'siri bilan birlashtiriladi. Bularga havoga uzoq vaqt
ta'sir qilish, landshaftning ijobiy ta'siri, atrofdagi gulzorlarning xushbo'yligi, o'rmonlar,
faol vosita rejimi (dam olish va o'lchangan harakatni almashtirish, yurishlar,
ekskursiyalar, sayohatlar) kiradi. Spa davolashning majburiy elementlari ertalabki
gigienik gimnastika, shifobaxsh gimnastika, dozalangan yurish, ochiq sport o'yinlari.
Qoidaga ko'ra, kasal va dam oluvchilar sayr va ekskursiyalarga boradilar, qayiqda sayr
qilishadi. Ochiq havoda sayr qilishning boshqa turlari ham tashkil etiladi - tennis, suvga
sho'ng'in, baliq ovlash, ov qilish, rafting, piyoda sayohat, jip, ot minish; tog 'iqlim
kurortlarida - tog'lardan tushish, snoubord va boshqalar. Ko'pgina ishlar shuni
ko'rsatdiki, zaruriy minimal harakatning yo'qligi bir qator metabolik kasalliklarning
(semizlik, podagra, o't va buyrak toshlari va boshqalar) rivojlanishiga olib keladi, yurak
faoliyatining funktsional va keyin organik buzilishlari rivojlanadi. Ta'sir ostida
jismoniy mashqlar organizmda ruhiy, fiziologik, biokimyoviy jarayonlar sodir bo'lib,
asosiy tizimlar va organlarning funktsional holatiga ijobiy ta'sir qiladi. Jismoniy
faollikka javoban yuzaga keladigan jarayonlar majmuasi yosh, jins, jismoniy
tayyorgarlik darajasi, kasallikning xususiyatlari, jismoniy mashqlar hajmi va
intensivligiga bog'liq. Shu bilan birga, adaptiv o'zgarishlar butun organizmni egallab,
organlarning yanada muvofiqlashtirilgan faoliyatini ta'minlaydi. Mashg'ulotlar
jarayonida markaziy asab tizimidagi qo'zg'alish jarayonlarining kuchi, harakatchanligi
va muvozanati yaxshilanadi, patogen inhibisyon kamayadi yoki yo'q qilinadi, vosita
ko'nikmalari va reaktsiyalarini shakllantirishga yordam beradigan vaqtinchalik
aloqalarning yangi tizimlari shakllanadi. fiziologik tizimlarning ishlash darajasi. Eng
muhim ta'sir yurak-qon tomir tizimi. Yurak mushaklarida oksidlanish jarayonlarining
intensivligi oshadi, qon tomonidan olib kelingan energiya manbalaridan foydalanish
kuchayadi, qon tomirlarining elastikligi oshadi, yurak mushaklarining qisqarishi
kuchayadi. Jismoniy mashqlar ta'sirida o'pkaning ventilyatsiyasi va qon aylanishi
o'rtasidagi muvofiqlashtirish yaxshilanadi, nafas olish tezligi optimal bo'ladi, organizm
kislorod bilan yaxshi ta'minlanadi. Boshqa organlarda ham chuqur o'zgarishlar ro'y
bermoqda. Jigarda glikogen zahiralari ko'payadi, ferment faolligi oshadi, ligamentli
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
276
2181-
3187
apparat kuchayadi, mushaklarning massasi va hajmi ortadi. Shunday qilib, faol harakat
rejimi kasallik yoki irratsional turmush tarzi natijasida buzilgan yoki zaiflashgan eng
muhim fiziologik jarayonlarni normallashtirishning muhim omili, markaziy asab tizimi
tomonidan ularning normal tartibga solinishini tiklash omilidir. Shu nuqtai nazardan,
jismoniy faoliyat tanadagi issiqlik almashinuvini tartibga solish mexanizmlarini
o'rgatish bilan bir xil yo'nalishda harakat qiladi. Bu ikkala omil ham kasallik natijasida
hosil bo'lgan patologik aloqalarni bostirishga va tananing normal reaktivligini tiklashga
yordam beradi. Yurish fizioterapiya mashqlarining eng mashhur shakli bo'lib, u uzoq
masofalarni charchoqsiz engib o'tish qobiliyatini rivojlantiradi. Yurishlar maxsus
tayyorgarlikni talab qilmaydi va yilning istalgan vaqtida qo'llaniladi. Sport o'yinlari
fizioterapiya mashqlarida ishning eng qiyin va mas'uliyatli qismidir. Bu erda yuk
miqdori salomatlik holatiga, o'yin turiga va harakatlar soniga bog'liq. Suzish - bu
mashqlar bilan davolashning maxsus shakli bo'lib, maksimal tezlikda suzishga
o'tmasdan, suvda bo'lgan yuk hajmini keng o'zgartirishga imkon beradi. Ovoz masofa
uzunligi va suzish davomiyligi bilan o'lchanadi. Intensivlik - asosiy tana tizimlari va
suzish tezligidagi o'zgarishlarning kattaligi va tabiati. Trening rejimiga ega bo'lgan
bemorlar uchun 20 ° C va undan yuqori suv haroratida, yumshoq - 24 ° C va undan
yuqori haroratda suzish tavsiya etiladi. To'g'ri tuzilgan jismoniy harakatchanlik rejimi
bemorlar va dam oluvchilarda ijobiy hissiy kayfiyatni, davolanishning ijobiy natijasiga
ishonchni yaratadi. Tog'larda yurish xarakterlidir: a bilan tanadagi katta miqdordagi
jismoniy faoliyat atmosfera bosimi va quyosh nurlanishining yuqori darajasi, harakat
va belayning turli vositalari va usullaridan foydalangan holda to'siqlarni engib o'tish
zarurati, marshrutdan o'tishning maxsus taktikasi. Piyoda sayohatlar deyarli barcha
iqlim va geografik mintaqalarda, arktik tundradan cho'l va tog'largacha o'tkaziladi.
Ularning jozibadorligi va asosiy ajralib turadigan xususiyati shundaki, u yoshi va
jismoniy rivojlanishidan qat'i nazar, har qanday amaliy sog'lom odam uchun ochiq va
foydali bo'lib, sayohat ishtirokchilarining estetik, kognitiv va madaniy ehtiyojlariga
mos ravishda marshrut tanlashda katta erkinlik beradi. Agar marshrutda juda ko'p turli
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
277
2181-
3187
xil tabiiy to'siqlar mavjud bo'lsa, piyoda sayohat birlashtirilganga aylanishi mumkin,
masalan, yurish va suv, tog' va piyoda yurish.
