ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
258
2181-
3187
MUAMMOLI O‘QITISH TIZIMIDAN FOYDALANIB BOSHLANG‘ICH SINF
DARSLARIDA O‘QUVCHILARNING O‘QUV FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH
Andijon Davlat Chet tillari instituti
ijtimoiy gumanitar fanlar, pedagogika
va psixologiya kafedrasi o'qituvchisi
Ikromova Nilufarxon Axmadjonovna
Annotatsiya:
Boshlang‘ich ta’lim bosqichi har bir bolaning ta’lim olishdagi eng
muhim davri hisoblanadi. Bu davrda o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishi,
mustaqil fikrlash qobiliyati va o‘rganish ko‘nikmalari shakllanadi. Shu bois,
boshl
ang‘ich sinf darslarida o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini samarali rivojlantirish
uchun zamonaviy pedagogik yondashuvlardan foydalanish zarur. Muammoli o‘qitish
tizimi aynan shunday yondashuvlardan biri bo‘lib, u o‘quvchilarning faolligini oshirish,
fikrla
sh jarayonini rivojlantirish va o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirishga
xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar
:
muammoli o‘qitish tizimi
, bo
shlang‘ich sinf
, dars, o'quv dasturlari,
fikrlash, bilim, tajribalar.
Аннотация
: Начальный этап обучения является важнейшим периодом в
образовании каждого ребенка. В этот период у учащихся формируется интерес
к учебе, способность к самостоятельному мышлению и навыки обучения.
Поэтому необходимо использовать современные педагогические подходы для
эффективного развития учебной деятельности учащихся на уроках начальной
школы. Одним из таких подходов является проблемная система обучения,
которая служит повышению активности учащихся, развитию мыслительного
процесса и повышению интереса к учебе.
Ключевые слова:
проблемная система
обучения, начальная школа, урок,
учебная программа, мышление, знания, опыт.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
259
2181-
3187
Abstract:
The primary education stage is the most important period in the
education of every child. During this period, students' interest in learning,
independent thinking ability, and learning skills are formed. Therefore, it is necessary
to use modern pedagogical approaches to effectively develop students' learning
activities in primary school classes. The problem-based learning system is one of such
approaches, which serves to increase students' activity, develop the thinking process,
and increase interest in learning.
Keywords:
problem-based learning system, primary school, lesson, curriculum,
thinking, knowledge, experiences.
KIRISH
Muammoli o‘qitish tizimi o‘quvchilarga tayyor bilimlarni berishdan ko‘ra, ularni
o‘zlari bilimlarni izlashga, tahlil qilishga va muammolarni hal qilishga yo‘naltiradi. Bu
yondashuvda o‘qituvchi muammo yoki savol shaklida yangi mavzuni taqdim etadi va
o‘quvchilarni shu muammoni hal qilish uchun faol
harakat qilishga undaydi.
O‘quvchilar o‘z bilimlari va tajribalari asosida muammoni tahlil qilib, turli yechimlarni
izlaydilar. Bu jarayon ularning mustaqil fikrlashini rivojlantiradi va o‘rganishga bo‘lgan
motivatsiyasini oshiradi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun muammoli o‘qitish tizimining samaradorligi
ularning yosh xususiyatlarini hisobga olishga bog‘liq. Yosh bolalar uchun o‘rganish
jarayoni qiziqarli, o‘yin shaklida va amaliy bo‘lishi kerak. Shu sa
babli, muammoli
o‘qitishda o‘yin usullari, ko‘rgazmali materiallar va amaliy topshiriqlardan keng
foydalanish lozim. Masalan, matematikada sonlar bilan ishlashda o‘yinlar orqali
muammolarni yechish, ona tilida esa hikoyalar va matnlar asosida savollar berish
o‘quvchilarning diqqatini jamlash va mavzuni yaxshiroq anglashlariga yordam beradi.
Muammoli o‘qitish tizimining yana bir muhim jihati shundaki, u o‘quvchilarning
ijodkorlik va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. O‘quvchilar muammolarni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
260
2181-
3187
hal
qilish jarayonida o‘z fikrlarini erkin ifodalashga, turli variantlarni ko‘rib chiqishga
va eng maqbul yechimni tanlashga o‘rgatiladi. Bu esa ularning mustaqil qaror qabul
qilish qobiliyatlarini oshiradi. Shuningdek, muammoli o‘qitish o‘quvchilarning o‘z
-
o
‘zini boshqarish va mas’uliyatlilik kabi shaxsiy sifatlarini rivojlantirishga ham yordam
beradi.
O‘qituvchining roli muammoli o‘qitish tizimida juda katta. U muammoni to‘g‘ri
tanlab, uni o‘quvchilarning yosh va bilim darajasiga moslashtirishi, muammoni hal
qilish jarayonida ularni yo‘naltirishi va rag‘batlantirishi kerak. O‘qituvchi faqat bilim
beruvchi emas, balki o‘quvchilarning o‘rganish jarayonidagi hamroh, motivator va
yo‘naltiruvchi bo‘lishi lozim. Shu bilan birga, o‘qituvchi o‘quvchilarning fikrlarin
i
tinglab, ularni tahlil qilishi va kerak bo‘lsa, to‘g‘ri yo‘lga solishi muhimdir.
[1]
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Muammoli o‘qitish tizimi o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini rivojlantirishda
nafaqat bilimlarni chuqurlashtirish, balki ularning shaxsiy rivojlanishiga ham katta
hissa qo‘shadi. O‘quvchilar muammolarni hal qilish jarayonida o‘zlarining ijodkorlik
qobiliyatlarini namoyon etadilar, mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini
rivojlantiradilar, jamoada ishlash va fikr almashish qobiliyatlarini oshiradilar. Bu esa
ularni kelajakda yanada muvaffaqiyatli shaxslar bo‘lib voyaga yetishlariga tayyorlaydi.
Boshlang‘ich sinf darslarida muammoli o‘qitish tizimini samarali qo‘llash uchun o‘quv
dasturi va dars rejalarini muammoli vazifalar bilan boyitish zarur. Har bir mavzu
bo‘yicha o‘quvchilarga muammoni aniqlash, uni tahlil qilish va hal qilish imkonini
beruvchi topshiriqlar berilishi kerak. Masalan, matematika darslarida o‘quvchilarga
kundalik hayotdagi misollar asosida muammolarni yechish, ona tili darslarida esa
matnni tushunish va tahlil qilishga oid muammolarni ko‘tarish mumkin. Bu usullar
o‘quvchilarning mavzuni chuqurroq anglashlariga yordam beradi.
[2]
Muammoli o‘qitish tizimining samaradorligini oshirish uchun o‘qituvchilar
doimiy ravishda o‘z malakalarini o
shirib borishlari lozim. Zamonaviy pedagogik
texnologiyalar, innovatsion o‘qitish usullari, psixologik yondashuvlar haqida bilimlarni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
261
2181-
3187
kengaytirish o‘qituvchilarga muammoli o‘qitishni yanada samarali tashkil etishga
yordam beradi. Shuningdek, o‘quvchilarnin
g individual xususiyatlarini hisobga olish,
ularning qiziqishlari va ehtiyojlariga moslashish ham muhimdir.
Muammoli o‘qitish
tizimi boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida nafaqat bilimlarni chuqurlashtirish, balki
ularning o‘z
-
o‘zini boshqarish, mas’uliyatlilik
, mustaqillik kabi shaxsiy sifatlarini
rivojlantirishga xizmat qiladi. O‘quvchilar muammolarni mustaqil hal qilish jarayonida
o‘z qobiliyatlarini anglab yetadilar, o‘zlariga bo‘lgan ishonch ortadi va keyingi ta’lim
bosqichlarida yanada muvaffaqiyatli bo‘li
shadi.[3]
Muammoli o‘qitish tizimining boshlang‘ich sinfdagi o‘quvchilarga ta’siri keng
qamrovli bo‘lib, uning ijobiy natijalari uzoq muddat davomida saqlanadi.
O‘quvchilarning faolligi oshadi, ular o‘rganish jarayonida faqat passiv qabul qiluvchilar
emas,
balki faol ishtirokchilar bo‘lib qoladilar. Bu esa ta’lim jarayonining sifatini
oshiradi va o‘quvchilarning bilimlarini mustahkamlaydi.
Muammoli o‘qitish jarayonida
o‘quvchilarning fikrlash darajasi bosqichma
-
bosqich rivojlanadi. Boshlang‘ich
bosqichda ul
ar oddiy muammolarni hal qilishga o‘rgatilsa, keyinchalik murakkabroq
muammolarni tahlil qilish va yechim topish ko‘nikmalarini egallaydilar. Bu jarayon
o‘quvchilarning tafakkur doirasini kengaytiradi, ularni yangi bilimlarni qabul qilishga
tayyorlaydi. Mu
ammoli o‘qitish tizimi o‘quvchilarning o‘zaro muloqotini ham
rivojlantiradi. Guruhlarda ishlash, fikr almashish, muammoni birgalikda hal qilish
jarayonida o‘quvchilar o‘zaro hurmat, hamkorlik va jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini
shakllantiradilar. Bu esa ularning ijtimoiy rivojlanishiga yordam beradi va kelajakda
jamiyatda samarali faoliyat yuritishlariga tayyorgarlik ko‘radi.
[4]
Muammoli o‘qitish tizimining yana bir muhim jihati –
bu o‘quvchilarning o‘z
-
o‘zini baholash ko‘nikmalarini rivojlantirishdir. O‘quvchilar o‘zlarining yechimlarini
tahlil qilib, xatolarini aniqlashga o‘rgatiladi. Bu esa ularning o‘z
-
o‘zini anglash va
o‘rganish jarayonini boshqarish qobiliyatlarini oshiradi. Natijada, o‘quvchilar o‘z
bilimlarini mustaqil ravishda oshirishga intiladilar.
Muammoli o‘qitish tizimi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
262
2181-
3187
boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini nafaqat bilimli, balki tafakkurli, mustaqil va ijodkor
shaxslar qilib tarbiyalaydi. Bu tizim orqali olingan ko‘nikmalar ularning butun hayot
davomida foydali bo‘ladi. Shu sababli, muammoli o‘qitish
usullarini ta’lim jarayoniga
keng joriy etish va o‘qituvchilarning bu boradagi malakasini oshirish muhim vazifa
hisoblanadi.[5]
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, muammoli o‘qitish tizimi boshlang‘ich sinf darslarida
o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini rivojlant
irishda samarali vosita hisoblanadi. Bu tizim
o‘quvchilarning faolligini oshiradi, mustaqil fikrlash va ijodkorlik ko‘nikmalarini
shakllantiradi, ularni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini kuchaytiradi. Muammoli o‘qitish
o‘qituvchining faol ishtirokida, o‘quvc
hilarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan
holda tashkil etilganda ta’lim jarayonining samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
Shu bois, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun muammoli o‘qitish usullarini
o‘zlashtirish va amaliyotga tatbiq etish kat
ta ahamiyatga ega. Bu esa kelajak avlodning
bilimli, tafakkurli va mustaqil shaxslar bo‘lib voyaga yetishiga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimov B. (2021). "Muammoli ta'lim metodi asosida boshlang'ich sinf
o'quvchilarining fikrlash qobiliy
atini rivojlantirish". Nashriyot: O‘zbekiston Milliy
Universiteti Nashriyoti.
2. Rustamova N. (2020). "Boshlang'ich ta'limda muammoli o'qitish texnologiyalari".
Nashriyot: Toshkent Pedagogika Universiteti Nashriyoti.
3. To‘rayeva S.B. (2022). "Adabiyot o‘qitishda muammoli ta’limni qo‘llash
imkoniyatlari". Nashriyot: Afg‘oniston Fuqarolarini O‘qitish Ta’lim Markazi.
4. Xolmurodova M. (2023). "Muammoli ta’lim texnologiyalari asosida o‘quvchilarda
kreativ faoliyatni rivojlantirish".
Nashriyot: O‘zbekiston Resp
ublikasi Ta'lim Vazirligi
Nashriyoti.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–2_ июня–2025
263
2181-
3187
5. Ergashev D. (2024). "Boshlang'ich sinf o'quvchilarining o'quv faoliyatini muammoli
o'qitish orqali rivojlantirish". Nashriyot: Pedagogik Tadqiqotlar Markazi.
6. Qodirova S. (2022). "Muammoli o'qitish tizimi va uning boshlang'ich sinf
o'quvchilarida qo'llanilishi". Nashriyot: Toshkent Davlat Pedagogika Universiteti
Nashriyoti.
7. Islomov A. (2023). "Boshlang'ich sinf darslarida muammoli o'qitish usullarini joriy
etish". Nashriyot: Ta'limning Zamonaviy Muammolari Nashriyoti.
