ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
146
2181-
3187
«
TIL BOR-MILLAT BOR
»
Saidova Dildora Baxtiyarovna
TDSI akademik litseyi
o’zbek tili va adabiyot fani o’qituvchisi
Annotatsiya:
Til-
millatning bosh belgisi hisoblanadi.O’zbek tilim men uchun
dunyodagi eng boy,eng go’zal,eng barkamol til.O’zbek tiling o’z vataningdek aziz,o’z
onangdek tabarruk.Har bir millatning o’z Vatani,oilasi bo’lgani kabi uning jonajon va
betakror ona tili ham bo’ladi.Inson uchun uning vatani,ota
-onasi,oilasi qanchalik
qadrli bo’lsa,uning ona tili ham shu qadar aziz va muqaddas bo’ladi.
Kalit so‘zlar:
Til, millat,
g‘oya, talqin, tahlil, falsafiy yondashuv, badiiy mahorat,
estetik ideal, poetik joziba, ijodkor fenomeni.
Til-
millatning bosh belgisi hisoblanadi.O’zbek tilim men uchun dunyodagi
eng boy,eng go’zal,eng barkamol til.O’zbek tiling o’z vataningdek aziz,o’z onangdek
tabarruk.Har bir millatning o’z Vatani,oilasi bo’lgani kabi uning jonajon va betakror
ona tili ham
bo’ladi.Inson uchun uning vatani,ota
-onasi,oilasi qanchalik qadrli
bo’lsa,uning ona tili ham shu qadar aziz va muqaddas bo’ladi.Hattoki go’dak ham o’z
vatanini,ota-
onasini,dunyoni o’z ona tili orqali anglaydi va atay boshlaydi.Farzand
tarbiyasida onaning
o’rni beqiyos bo’lganidek,insonning hayotda o’z o’rnini
topishda,kamolotga erishuvida tilning o’rni ulkan ahamiyatga ega.
Shuning uchun
ham tilni,onaga qiyoslab ona tili deb ataydilar.Til inson vujudida qon-qoniga singib
oqadi.Ezgu fazilatlar,avvalo,ona allasi va ona tilining bebaho jozibasi orqali
singadi.Suvsiz daryo bo’lmaganidek,tilsiz millat ham vujudga kelmaydi.Biror millatga
mansub bo’lgan til,o’sha millat bilan yashaydi va bardavom bo’ladi.Ona tili
umummillat mulki,til oldidagi mas’uliyat ham umummi
lliy.U millatni yagona xalq
sifatida o’z atrofida birlashtiradi va dunyoda borliqni ta’min etadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
147
2181-
3187
Tilni sevish,uni ardoqlash,millatni sevish va uni qadrlash bilan teng.Men
o’zbekman degan har bir inson o’z tili uchun qayg’urmog’i lozim.Dunyo t
ilshunoslari
e’tirof etgan,soddalikda buyuk,boylikda ummon tilimiz bor.Uning ijodkorlari
donishmand
xalqimiz,elning
ming
yillar
davomida
yetishtirgan
ulug’
olimlari,shoirlari,farzandlari Alisher Navoiy,Zahiriddin Muhammad Bobur va
boshqalar o’zbek tilining
rivoji uchun beqiyos hissa qo’shganlar.So’z mulkining sultoni
Alisher Navoiy o’zi yashagan murakkab davr
- XV asrda tilimiz himoyasiga
otlanib,turkiy til imkoniyatlari jihatidan boshqa tillardan sira qolishmasligini ilmiy va
amaliy jihatdan isbotlab berdi.
O’zining «Xamsa» kabi shoh asarini turkiy tilda
yaratdi.Bu ulkan boylik bizniki,qonuniy meros egasi biz bo’lamiz.
Darhaqiqat, dunyodagi qadimiy va boy tillardan bo’lgan o’zbek tili xalqimiz
uchun milliy o’zlik va mustaqil davlatchiligimiz timsoli,bebaho ma’naviy
boylik,mamlakatimizning siyosiy-
ijtimoiy,ma’naviy
-
ma’rifiy taraqqiyotida g’oyat
muhim o’rin egallab kelayotgan buyuk qadriyat ekani alohida ta’kidlab o’tilgan.Til
-
millat tafakkurining bebaho xazinasi sifatida ijtimoiy hayotda muhim ahamiyat kasb
etadi.Tilda har bir xalqning asrlar davomida bosib o’tgan yo’li,tarixi,milliy
qadriyatlari,urf-
odatlari,madaniyati va san’ati,ma’naviyati o’zining yaqqol ifodasini
topgan.Shu bois uni ko’ngil mulkining bebaho gavhari,duri kabi saqlaydilar,ko’krag
ini
qalqon qilib himoyalaydilar ham.1989-yil 21-
oktabrda o’zbek tiliga davlat tili maqomi
berildi.O’zbekiston Respublikasi Kostitutsiyasida o’zbek tili maqomi huquqiy jihatdan
mustahkamlab qo’yildi.Tilning vazifalari adoqsiz va u o’z zimmasiga yuklatilgan
barcha
vazifalarni bekamu ko’st ado etishga qodir.
So’ngi yillarda Prezident Shavkat Mirziyoyev boshchiligida islohatlarda ona
tilimizga hurmat,uni rivojlantirish,davlat idoralarida aynan ona tilida ish yuritish bilan
bog’liq jiddiy masala ko’pchilikni quvontirdi.O’zbek tilini o’rganish,uni chuqur tadbiq
etish borasida olib borilayotgan ilmiy ishlar,yozilayotgan darslik va o’quv
qo’llanmalar,lug’atlar bunga yorqin misoldir.Uning ichki imkoniyatlari cheksiz va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
148
2181-
3187
mislsizdir.Undan o’rinli foydalanish,tilning sofligi,tabiiyligi uchun kurashish,og’zaki va
yozma nutqda til me’yorlariga to’liq rioya qilish,ona tilining buloqdek
musaffoligini,tarovatini saqlab qolish barchamizning sharafli va ayni chog’da
muqaddas burchimizdir.Til yashasa-millat yashaydi.Ag
ar biz o’z ona tilimizning
ko'rkamligi,boyligini dunyoga tarannum etsak,millatimiz yanada charog’on bo’ladi va
birligimiz mustahkam bo’ladi.
Ona tilim, jon tilim,qalbim seni ardoqlar,
Senga toshlar otilsa,yuragimda titroqlar.
Beshigida ona deb uig’aysin chaqaloqlar,
O’zbek bo’lib o’zbekcha so’zlashaylik odamlar.
“Til-millat ruhi, til-millat ko‘zgusi”,”Til-millat faxri” va shunga o‘xhash
tilimiz haqida iftixor tuyg‘usi bilan aytilgan maqollar, yetti yoshdan, yetmish
yoshgacha bo‘lgan o‘zbek xalqimizga yod bo‘lib ketgan. Lekin biz hozirgi
globallashuv davrida shu maqollarga amal qilib yashayapmizmi yoki faoliyat
ko‘rsatyapmizmi? Qadim zamonlardan beri turkiy xalqlar tillari orasida minglab
sinovlardan o‘tib, dovonlardan oshib, sayqallanib, jilolanib kelgan o‘zbek tilining
butun dunyo tillari orasida tahsinlarga sazovor o‘tmishi bor. Xususan, O‘rxun –Enasoy
yodgorliklaridan tortib, Mahmud Koshg‘ariyning “Devoni lug‘otit turk”igacha,
Alisher
Navoiyning
“Xamsa”si-yu
“Muhokamat
ul-lug‘atayn”idan
Z. M. Boburning “Boburnoma”ga qadar, Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar”-u
Cho‘lponnning “Kecha va kunduz”idan tortib, Erkin Vohidovning “So‘z latofati”
gacha…. Bunga yana ko‘plab misollar keltirish mumkin. Bularning barini o‘qib, ona
tilimizga bo‘lgan mehr-muhabbatining yanada ulg‘ayishi tabiiy, albatta. Lekin bugun
bu haqida ilm kishilarigina qayg‘urayotganga, bosh qotirayotganga o‘xshaydi.
Millatimizning bebaho boyligi, hurligimizning timsollaridan biri bo‘lgan
davlat tilini buzib qo‘llashga, tilimizdagi iboralar ma’nosini anglatmasdan ishlatishga
hech kimning haqqi yo‘q.
Shu o‘rinda Paustovskiyning bir gapi yodimga keldi: ”O‘z Vataningga
bo‘lgan muhabbating, o‘z ona tilingga bo‘lgan muhabbatingdan boshlanadi”. Bugun
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–1_ июня–2025
149
2181-
3187
har bir inson o‘z mo’tabar ona tilini sevsa, ardoqlasa bu - uning o‘z muqaddas
Vataniga bo‘lgan xizmati, uning oldidagi sharafli burchini ado qilgani emasmi? Bugun
barchamiz shu Vatanga bo‘lgan muhabbatimizni qalblarimizda saqlabgina qolmay, uni
ilm-u a’molimizga, xatti-harakatimizga ko‘chirishimiz kerak bo‘lgan palla emasmi?
Shu muqaddas burchni ado etishda barchamiz qo‘lni qo‘lga berib, yelkama- yelka
bo‘lib birlashsak, albatta, buning uddasidan chiqa olamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.Sirojiddin Sayyid So`z yo`li Ikki jildlik tanlangan asarlar 2-jild.
–
T.:Sharq,2008
2. V.Zohidov. Bobirning faoliyati va ilmiy-adabiy merosi haqida.
Kitobda: Bobir Bobirnoma. -T.:1960
3.E.O
chilov.Zahiriddin Muhammad Bobur. T.:O ‘zbekiston ,2012
4.Hayitmetov
A.
Navoiyxonlik
suhbatlari.
–
T.:
1993.
5.
Қаюмов А. Ишқ водийси чечаклари. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва
санъат нашриёти, 1985. – Б. 256.
