ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
158
2181-3187
BESAPANTOV KONI SHAROITIDA MUQOBIL ENERGIYA
MANBALARI IMKONIYATIDAN SAMARALI FOYDALANISH
SHukurov Mirjalol Madamin o‘g‘li
Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti
konchilik fakulteti 27M-24KIEA guruh magistranti
e-mail:
ANNOTATSIYA
“Besapantov” koni sharoitida muqobil energiya manbalari imkoniyatlari
atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqotda kon korxonasi sharoitida quyosh va shamol
imkoniyatlari o‘rganilgan va korxona sharoitida elektr iste’molchilarning energiya
samaradorligini oshirish uchun mikro SHES qurilmasidan unumli foydalanish taklifi
keltirilgan
Kalit so‘zlar:
kon, korxona, muqobil energiya,shamol, quyosh,shamol elektr
stansiyasi.
.
ANNOTATION
The possibilities of alternative energy sources under the conditions of the
"Besapantov" field were thoroughly analyzed. In the study, the possibilities of solar
and wind energy in the conditions of the mining enterprise were studied, and a proposal
was made for the effective use of the micro-WES device to increase the energy
efficiency of electricity consumers in the conditions of the enterprise.
Keywords:
mine, enterprise, alternative energy, wind, solar, wind power plant.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
159
2181-3187
Kirish
NKMK (Navoiy kon metallurgiya konbinati) aksiyadorlik jamiyatining MKB
(Markaziy kon boshqarmasi) tarkibiga kiruvchi “Besapantov” konida rudani qazib
olish va qayta ishlash jarayonida eng zamonaviy texnologiyadan foydalaniladi.
“Besapantov” koni 2025-yildan mustaqil bosqarmaga ega alohida karyer sifatida
faoliyat ko‘rsatishni boshladi. Hududdagi konlardagi ruda tarkibi turli xil joylarda
turlicha joylashgan hisoblanadi. “Besapantov” koni 1750 metr uzunlik, 1050metr eni,
300metr chuqurligi bilan yiliga 12mln. Tonnadan ortiq madan qazib olinadi.
“Besapantov” konchili hududida ko‘plab gidravlik va elektr uskunalar ishlatiladi.
Bilamizki uskunalar istemoli yuqori quvvatli elektr energiya sarf qiladi Bugun kunda
elektr energiya tannarxining oshishi korxon iqtisodiyotiga katta ta’sir qiladi. Bu
holatda yechim sifatida “Muqobil energiya” manbalarini ko‘rib chiqish o‘rinli
hisoblanadi
Besapantov karyerining muqobil energiya manbalarga to‘g‘ri keladigan
parametrlari
1.
Besapantov karyerida har 48 soat ichida burg‘ilab portlatish ishlari
amalga oshiriladi. Bu jarayon esa karyer hududida shamol oqim tezligini oshiradi.
Portlatishdan so‘ng butun karyer bo`ylab o‘rtacha shamol tezligi v=5m/s bo‘ladi.
2.
Besapantov karyer hududining to‘liq qismi shamol oqim yo‘nalishida
joylashgan minimum oqim tezligi v=5m/s (Zarafshondagi SHESning qatorida
joylashgan hisoblanadi).
3.
Besapantov karyerining barcha hududlarida kuz, qish va bahor faslida
shamol oqimining o‘rtacha tezlig v=3,5m/s bo`ladi. Yoz faslida shamol oqim tezligi
o`rtacha v=1,5m/s bo`ladi.
4.
Muruntov karyerining aporalari (istalgan 4metr va undan baland
qismlarida shamolning minimum miqdori v=2m/s bo`ladi.
Besapantov karyer hududining ichki strukturaviy tuzilishi geografik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
160
2181-3187
joylashuvi
Besapantov kon hududi to‘liq qismi shamol oqim yo‘nalishi bor bo‘lgan hududda
joylashgan hisoblanadi. Bu hududda 4-faslda ham shamol oqimi mavjud hisoblanadi
1-rasm. Besapantov karyer hududi.
Karyerning barcha qismlarida ko
`
chiriladigan va ko‘chirilmaydigan ishchi
zonalar mavjud hisoblanadi. Bu ishchi hududlarining aksariyati ko
`
chiriladigan
hisoblanadi. Aksariyat uskunalar va ishchi maydonni yoritish aporalari ham boshqa
qurilmalar bilan birga ko`chiriladigan bo`lishi shart hisoblanadi.
“Besapantov” kon hududiga mos parametrdagi muqobil manbalar.
Besapantov
imkoniyatlarini
ko‘rib
chiqadigan
bo`lsak,
bu
hududga
ko`chiriladigan kichik va doimiy manba kerak hisoblanadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
161
2181-3187
Mikro muqobil manbalar uchun esa ko`chiriladigan alohida joy talab
qilmaydigan(qurilma ustki qismiga va aporaga ustika qo`yiladigan)muqobil manba
munosib hisoblanadi.
2-rasm. Harakat mexanizmi.(TESUP)
Besapantov karyer hududiga mos takliflar.
1.
Besapantov
hududiga
mos
mikro
qayushqoq
(yopishtiriladigan)quyosh panellari. Kichik ixcham o`lchamdagi vertikalni
shamol yo`nalish tanlamas shamol turbinasi.
2.
Bu hudud parametrlariga mos keladiga yangicha panjarali
vertikalniy shu bilan birgalikda quyosh paneli va yoritish uskunasi joylashgan
kompaktni mikro muqobil manbani taklif qilaman.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
162
2181-3187
“Besapantov” hududiga to‘g‘ri keladigan parametrlar bilan nazariy olingan
natijalar
1-grafik
Ushbu hudud mikro muqobil manbalar uchun mos hudud hisoblanadi. Iqtisodiy
jihatdan samarali va elektr energiyani samarali foydalanishga imkon beradi. Ikkilamchi
hududlardan qo`shimcha foydalanish imkoniyati bilan tabiy manbalardan foylanishga
yangicha yo`l hisoblanadi.
Xulosa
Xulosa qilib aytaganda sezilarli muvaffaqiyatlarga qaramay, turli xil muqobil
energiya manbalari yordamida ishlovchi energiya va resurs tejamkor qurilmalarni
takomillashtirish va yangi sodda konstruktsiyalarni ishlab chiqish muammosi yetarli
darajada o‘rganilmagan. Ilmiy maqolada keltirilgan takliflarni amalga oshirish va
“Besapantov” kon hududiga mos keluvchi muqobil energiya manbalarining quyosh va
shamol oqimi potentsiallarini umumlashtirilgan holda foydalanish,energetika
sohasining turli sohalarini integrallashtirishning yangicha yechimlarini topish muhim
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
163
2181-3187
vazifalardan sanaladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Зохидов О.У., Меркулов М.В. Исследование потенциала и эффективности
применения возобновляемой энергии на горных предприятиях Республики
Узбекистан. Международная научно-практическая конференция. Москва 1-2
апреля, 2021
2.
Кажинский Б.Б. Гидроэлектрические и ветроэлектрические станции малой
мощности. М.: Госпланиздат, 2002г., 157стр.
3.
O’zbekiston respublikasi Prezidentining 2019 yil 22 avgustdagi PQ-4422 sonli
qarori.
