ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
131
2181-3187
PROFILAKTIKA INSPEKTORINING FUQAROLARNING FUQAROLIK-
HUQUQIY MASALALARI BO’YICHA MUROJAATLARINI KO’RIB CHIQISH
FAOLIYATIDA XORIJ TAJRIBASI VA INNOVASION YONDASHUVLAR
ORQALI SAMARADORLIKKA ERISHISH
Xamdamov Umidjon Shuxrat o’g’li
O’zbekiston Respublikasi IIV
Akademiyasi 3-bosqich kursanti
Annotatsiya: Mazkur maqolada profilaktika inspektorining fuqarolarning
fuqarolik-huquqiy masalalari bo’yicha murojaatlarini ko’rib chiqish faoliyatida xorij
davlatlari tajribasi va O’zbekistonda hali qo’llanilmagan innovasion yondashuvlar
asosida samaradorlikni oshirish masalalari tahlil qilingan. Jumladan, “Community
Policing” modeli, raqamlashtirish, mediatorlar instituti, huquqiy maslahat burchaklari
va anonim signal tizimlari orqali fuqarolarga xizmat ko’rsatish sifati oshishi
ta’kidlangan.
Аннотация: В статье рассматриваются пути повышения эффективности
деятельности инспектора профилактики по рассмотрению обращений граждан
по гражданско-правовым вопросам с использованием зарубежного опыта и
инновационных подходов, ранее не применявшихся в Узбекистане. Акцент
сделан на внедрение модели “Community Policing”, цифровизацию, институт
медиации, правовые консультационные пункты и анонимные каналы связи с
населением.
Annotation: This article analyzes methods to improve the efficiency of prevention
inspectors in addressing citizens’ civil-law-related complaints by incorporating
international experience and innovative approaches not yet practiced in Uzbekistan.
The study highlights the potential of implementing the "Community Policing" model,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
132
2181-3187
digitalization, the mediation system, legal counseling corners, and anonymous
reporting tools to enhance service quality and citizen trust.
Kalit so‘zlar: Profilaktika inspektori, fuqarolik-huquqiy masalalar, xorij tajribasi,
innovasiya, raqamlashtirish, mediator, huquqiy maslahat, anonim murojaat,
samaradorlik.
Ключевые слова: Инспектор профилактики, гражданско-правовые
обращения, зарубежный опыт, инновации, цифровизация, медиация, правовая
помощь, анонимные сигналы, эффективность.
Keywords: Prevention inspector, civil law issues, international experience,
innovation, digitalization, mediation, legal consultation, anonymous reporting,
efficiency.
Kirish
Fuqarolarning fuqarolik-huquqiy masalalari bo’yicha murojaatlarini o’z vaqtida
va samarali ko’rib chiqish, ularning muammolarini tizimli ravishda hal etish –
jamiyatda
huquqiy
madaniyatni
oshirish
va
jamoatchilik
ishonchini
mustahkamlashning muhim omili hisoblanadi. Mazkur vazifani amalga oshirishda
profilaktika inspektorlarining faoliyati beqiyos ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai
nazardan qaralganda, profilaktika inspektorlarining fuqarolik-huquqiy masalalarni hal
etishdagi rolini yanada kuchaytirish, xorijiy davlatlar tajribasidan unumli foydalanish
va yangi innovasion yondashuvlarni joriy etish orqali ushbu sohadagi samaradorlikni
oshirish mumkin.
1. “Community Policing” – Jamoatchilik polisiyasi modelini tatbiq etish. AQSh,
Buyuk Britaniya va Yaponiya kabi rivojlangan davlatlar tajribasidan ma’lumki,
polisiya xodimlarining mahallada doimiy ravishda faoliyat yuritishi, fuqarolar bilan
yaqin muloqotda bo’lishi, ularning ehtiyoj va muammolarini to’g’ridan-to’g’ri
o’rganishi muammolarni barvaqt bartaraf etishga yordam beradi. O’zbekistonda ham
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
133
2181-3187
ushbu modelni mahalliy sharoitga moslashtirgan holda joriy etish orqali profilaktika
inspektorining faoliyatini jamoatchilik ishonchi asosida amalga oshirish mumkin.
2. Elektron murojaatlar platformasini yaratish. Estoniya va Finlyandiya kabi
davlatlarda aholi elektron platforma orqali turli fuqarolik-huquqiy masalalar yuzasidan
murojaat qilishi mumkin. Bunday platformalar murojaatlarning tez va shaffof ko’rib
chiqilishini ta’minlaydi. O’zbekistonda profilaktika inspektorlari uchun maxsus “E-
Inspector” mobil ilovasini ishlab chiqish orqali fuqarolarning murojaatlarini elektron
tarzda qabul qilish, jadal ko’rib chiqish va monitoring qilish imkoniyatini yaratish
mumkin.
3. Mediatorlar institutini joriy etish va rivojlantirish. Germaniya va Fransiya kabi
mamlakatlarda kichik nizolarni sudgacha bo’lgan bosqichda hal etish maqsadida
mediatorlar instituti samarali faoliyat yuritadi. Bu nafaqat muammolarni tez hal etish,
balki ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Profilaktika inspektorlari
huzurida maxsus o’qitilgan mediatorlarni jalb etish orqali fuqarolik-huquqiy nizolarni
nizosiz va tezkor hal etish tizimini shakllantirish maqsadga muvofiq.
4. Huquqiy maslahat burchaklarini tashkil etish. Kanada va Singapurda polisiya
bo’linmalarining o’zida fuqarolarga huquqiy maslahat beradigan mutaxassislar doimiy
ish faoliyatini amalga oshiradi. Ushbu amaliyot aholining huquqiy bilimlarini
oshirishga xizmat qiladi. O’zbekistonda ham profilaktika inspektorlari hamkorligida
“Huquqiy maslahat burchaklari”ni tashkil etish orqali fuqarolarning huquqiy
savodxonligini oshirish imkoni yaratiladi.
5. Soft Signal Reporting – anonim axborot berish tizimi. Niderlandiyada fuqarolar
polisiyaga hali rasman murojaatga aylanmagan holatlar bo’yicha anonim tarzda
axborot berishi mumkin. Bu polisiya organlariga oldindan chora ko’rish imkonini
beradi. O’zbekistonda Telegram botlari, SMS xizmati yoki maxsus elektron shakllar
orqali fuqarolardan norasmiy va anonim signallar qabul qilish tizimini yo’lga qo’yish
mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
134
2181-3187
Xulosa:
Profilaktika inspektorining fuqarolarning fuqarolik-huquqiy murojaatlari
bo’yicha faoliyatini takomillashtirish – nafaqat huquqiy tizim samaradorligini, balki
aholi ishonchini ham oshiradi. Xorij tajribasidan oqilona foydalanish va
mamlakatimizda yangi, innovasion yondashuvlarni joriy etish orqali ushbu maqsadga
erishish mumkin. Bu esa, o’z navbatida, qonuniylikni mustahkamlash va barqaror
jamiyatni shakllantirishda muhim qadam bo’ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Aqilov, T. (2020). Fuqarolarning huquqiy himoyasi va ularning murojaatlari:
Teoriya va amaliyot . Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
vazirligi.
2. Kuziev, D. (2021). Jamoatchilik polisiyasi va uning faoliyati: Xorijiy tajribalar va
O‘zbekiston sharoitida . Toshkent: Yuridik fakulteti, Toshkent davlat universiteti.
3. Shamsiev, B. (2022). Profilaktika inspektorining fuqarolarga xizmat ko‘rsatishdagi
roli: Tahlil va tavsiyalar . Tashkent: O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi.
4. Baxramov, N. (2019). Xorijiy davlatlarda fuqarolarning huquqiy masalalarini hal
etish tizimlari . Tashkent: “Yuridik adabiyot” nashriyoti.
5. Estonia's e-government services (2020). Estonian Ministry of Economic Affairs and
Communications . Retrieved from:
https://www.mkm.ee/en/government-it-services
6. Policing in the Community: Global Perspectives (2018). Journal of Community
Policing , 15(3), 213-227.
7. Finland’s electronic services for citizens (2021). Finnish Ministry of Justice .
https://www.oikeusministerio.fi/en/e-services
8. Mediatorlar instituti va nizolarni hal etish: Germaniya va Fransiya tajribasi (2017).
International Law Journal , 8(2), 45-59.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
135
2181-3187
9. Kanada va Singapurda huquqiy maslahatlar tizimi (2020). Huquqiy maslahatlar:
Zamonaviy yondashuvlar . Kanada: Legal Advice and Consulting Services.
10. Nederland: Soft Signal Reporting - Anonim axborot tizimi (2018). Police and
Public Relations in Europe . Amsterdam: European Police Cooperation Network.
