ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
97
2181-3187
MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFATILI TAL’MINI TASHKIL ETISH
VA BOSHQARISH
Namangan viloyati To‘raqo‘rg‘on
tumani 13- sonli DMTT direktori
Shayunusova Manzuraxon Turg‘unboyvna
Annotatsiya.
Maqolada ta’lim sifatini boshqatish,ta’lim tizimini sifatli tashkil
qilish, zamonaviy sifatli ta’lim tizimini yaratish, ta’lim samaradorligini oshirsh
toʻgʻrisida maʼlumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
ta’lim sifati menejmenti, ta’lim muassasasi,ta’lim sifati, ta’lim
samaradorligi, ta’lim jarayonlarini tashkil qilish, ta’lim jarayonlaribi boshqarish,
vazifalar, tamoyillar.
Maktabgacha ta’limda sifatli ta’limni tashkil etish va boshqarish
— bu
faqatgina pedagogik jarayonni tashkil etish emas, balki butun tizimni samarali, tizimli
va natijaviy yo‘lga qo‘yish demakdir. Bolaning ilk rivojlanish bosqichi sifatida bu
davrda ta’lim sifati – kelajak avlodning bilimga, jamiyatga va o‘ziga bo‘lgan
munosabatini belgilovchi muhim asosdir.
Sifatli ta’limni tashkil etishning asosi – bu:
➢
zamonaviy
pedagogik
yondashuvlarni
joriy
etish
(o‘yin
texnologiyalari, STEAM, inkluziv yondashuvlar);
➢
malakali va motivatsiyalangan pedagog kadrlarni tayyorlash;
➢
axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish;
➢
sog‘lom, xavfsiz va rivojlantiruvchi muhitni yaratish;
➢
ota-onalar bilan hamkorlikni mustahkamlash.
Boshqaruv jarayonida esa rahbarning o‘rni beqiyosdir. U sifatni nazorat qiluvchi
emas, balki uni
yaratuvchi va barqaror rivojlantiruvchi shaxs
bo‘lishi lozim.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
98
2181-3187
Strategik rejalashtirish, samarali monitoring tizimi, jamoaviy qaror qabul qilish
madaniyati, shaffof va ochiq boshqaruv tamoyillari sifatli ta’limni ta’minlashning
ajralmas tarkibiy qismlaridir.
Maktabgacha ta’limda sifatli ta’limni tashkil etish va boshqarish – bu nafaqat
bolalarning rivojlanishi, balki jamiyatning kelajagi uchun ham muhim hisoblanadi.
Ushbu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun davlat siyosati, pedagogik
jamoa, ota-onalar va jamiyatning birgalikdagi sa’y-harakatlari talab etiladi.
Zamonaviy texnologiyalar, innovatsion yondashuvlar va boshqaruvning samarali
usullari sifatni ta’minlashda asosiy vositalar bo‘lib xizmat qiladi.
Maqasad:
Bolalarga maktabgacha yoshidan boshlab zamonaviy ta’lim berish,
ularni psixik, aqliy va ijtimoiy va jismoniy jihatdan faol rivojlantirish – xozirgi kunda
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida hal qilinishi kerak bo‘lgan dolzarb masalalardan
hisoblanadi.
Bunday o‘quv mashg‘ulotlari bolalarda katta qiziqish uyg‘otib, o‘yin
davomida ortiqcha zo‘riqishlarsiz mantiqiy hamda ijodiy fikrlash rivojlanadi, ijtimoiy
faollik va axloq me’yorlariga rioya qilish ko‘nikmalari tarbiyalanadi, tabiiy va ijtimoiy
muhit to‘g‘risidagi tasavvurlari tartibga solinadi va tushunchalarni to‘g‘ri shakllanishi
ta’minlanadi. Ta’limning turli bosqichlarida davlat ta’lim standarti ta’lim faoliyati
natijalari standarti sifatida qaraladi – ma’lum bir tarixiy davrda ma’lum bir jamiyat
uchun zarur bo’lgan ta’limning mos yozuvlar darajasi; ta’lim standarti, ta’lim
to’g’risidagi tegishli hujjatlarni olish uchun shaxs tomonidan erishish kerak bo’lgan
daraja.
Maktabgacha ta'limda sifatli ta’limni tashkil etish va boshqarish bolalarning
intellektual, jismoniy va ijtimoiy rivojlanishini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Ushbu jarayonning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi quyidagi omillarga bog‘liq:
➢
Innovatsion yondashuvlar:
Zamonaviy texnologiyalar, ijodiy metodlar
va o‘yin faoliyati orqali bolalarning qiziqishini oshirish va ularni rivojlantirish.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
99
2181-3187
➢
Kadrlar malakasi:
Pedagoglarning zamonaviy usullardan foydalanish
ko‘nikmalarini rivojlantirish va ularga metodik yordam ko‘rsatish.
➢
Hamkorlik:
Ota-onalar, davlat va xususiy sektorning ta’lim jarayoniga
faol jalb qilinishi.
➢
Monitoring va baholash:
Sifatni doimiy kuzatib borish va ta’lim
jarayonlarini takomillashtirish.
Sifatli maktabgacha ta’lim tizimini tashkil qilish jamiyat uchun katta ahamiyatga
ega, chunki bu bolalarning maktabga tayyorligi, kelgusida muvaffaqiyatga erishishi
va jamiyatning umumiy rivojlanishiga zamin yaratadi. Shu sababli, maktabgacha
ta’limni samarali boshqarish davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lishi
lozim.
Sifatli ta’limni tashkil etishning asosiy tamoyillari
➢
Yoshga mos yondashuv:
Ta’lim dasturlari bolalarning yosh xususiyatlari
va rivojlanish bosqichlariga mos ravishda ishlab chiqilishi kerak.
➢
Individuallashtirilgan ta’lim:
Har bir bolaning ehtiyojlari, qobiliyatlari
va qiziqishlarini inobatga olgan holda ta’lim jarayonini tashkil qilish.
➢
Integrativ yondashuv:
Bolalarning barcha rivojlanish sohalarini
(intellektual, jismoniy, ijtimoiy va hissiy) qamrab oluvchi faoliyatni amalga oshirish.
➢
O‘yin faoliyati asosidagi ta’lim:
Bolalarning tabiiy qiziqishlarini
hisobga olib, ta’limni o‘yin shaklida tashkil etish.
Bundan tashqari, o‘quv muassasalarida ta’lim sifati menejmenti tizimining
mavjudligi kelajakda ta’lim jarayoni sifati va natijalarini baholashning tashqi nazorati
tadbirlarini ichki nazorat va o‘zini-o‘zi baholash natijalaridan foydalanish bilan
almashtirish imkoniyatini yaratadi, mazkur jarayonlarning jamoatchilik nazoratiga
ochiqligi esa ta’lim muassasasiga bo‘lgan ishonch darajasini oshiradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
100
2181-3187
Dunyoning ko‘pgina mamlakatlarida mahsulot, xizmat, ish va jarayonlarning
yuqori sifatini ta’minlashga yo‘naltirilgan hukumat, firma va kompaniyalar
rahbariyatining sa’y-harakatlari natijasida sifatni oshirish milliy g‘oyaga aylandi.
Ta’lim tashkilotlari rahbariyatining sifatni boshqarishdagi doimiy va muntazam
shaxsiy ishtiroki – ta’lim muassasasining sifatni ta’minlash ishida muvaffaqiyat garovi
hisoblanadi.
Sifatning umumiy boshqaruvini joriy etish uchun rahbar quyidagilarni amalga
oshirishi lozim:
➢
sifat menejmentini joriy etish, raqobat sharoitida ta’lim muassasasining
maqsadi, umumiy mafkurasi, rivojlanish tamoyillarini ishlab chiqish to‘g‘risida
strategik qarorni qabul qilishi;
➢
tashkilot maqsadlari tarkibiga sifatni ta’minlashni kiritish, uni ham ma’naviy
va ham moddiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash;
➢
tashkilot oliy boshqaruvi tarkibidan sifat uchun mas’ul vakilni tayinlash;
➢
jarayonlarni boshqarishning statistik usullari va sifat menejmenti sohalari
bo‘yicha xodimlarni (shu jumladan, yuqori pog‘ona rahbarlar tarkibidan) tayyorlash;
➢
xodimlar bilan qayta aloqani tashkil qilish (ichki iste’molchilarning fikrlari va
talablarini inobatga olish);
➢
ichki audit va tashkilotdagi kamchiliklar tahlilini muntazam o‘tkazib turish.
Ta‘lim oluvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish va ularning
manfaatdorligini (motivasiyasini) oshirishga ko‘maklashish imkoniyatlariga ko‘ra,
shuningdek, har xil turdagi multimediali o‘quv axborotlarining uyg‘unlashuvi,
interfaollik, moslashuvchanlik sifatlariga ko‘ra multimedia foydali va mahsuldor
ta‘lim texnologiyasi hisoblanadi. Interfaollikning ta‘minlanishi axborotlarni taqdim
etishning boshqa vositalari bilan taqqoslaganda raqamli multimedianing muhim
yutuqlaridan hisoblanadi. Interfaollik ta‘lim oluvchining ehtiyojlariga mos ravishda
tegishli axborotlarni taqdim etishni nazarda tutadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
101
2181-3187
Ta’lim samaradorligi:
Ta`lim jarayoni samaradorligini oshirish, ta`lim
oluvchilarning mustahkam nazariy bilim, faoliyat, ko`nikma va malakalarini
shakllantirish, ularni kasbiy mahoratga aylanishini ta`minlash maqsadida o`quv tarbiya
jarayonida interfaol metodlardan foydalanish davr taqozosi hamda ijtimoiy zaruriyat
sifatida kun tartibiga qo`yilmoqda. Hozirgi kunda o‘qitishda interfaol metodlardan
foydalanish, uning mazmun mohiyatini bilish, uni ta‘lim jarayoniga tadbiq qilish va
metodikasini yaratish juda muhimdir. Pedagogik kadrlarni innovatsion pedagogik
faoliyatga tayyorlashda ularning metodik tayyorgarligini shakll antirish jarayoniga
innovatsion texnologiyalarni joriy etish mazkur jarayonning samaradorligini
orttirishga zamin tayyorlaydi. O‘qitishning interfaol usulubiyotlari bilish va
kommunikativ faoliyatni tashkil etishning maxsus shakli bo‘lib, unda ta‘lim oluvchilar
bilish jarayoniga jalb qilingan bo‘ladilar, ular biladigan va o‘ylayotgan narsalarni
tushunish va fikrlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Interfaol darslarda pedagogning
o‘rni qisman tarbiyalanuvchilarning faoliyatini dars maqsadlariga erishishga
yo‘naltirishga olib keladi. Bu uslublarning o‘ziga xosligi shundaki, ular faqat pedagog
va o‘quvchilarning birgalikda faoliyat ko‘rsatishi orqali amalga oshiriladi. Bundan
pedagogik hamkorlik jarayoni o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, ularga
pedagogining dars davomida befarq bo‘lmaslikka, mustaqil fikrlash, ijod qilish va
izlanishga majbur etilishi, o‘quvchilarning o‘quv jarayonida fanga bo‘lgan
qiziqishlarini domiyligini ta‘minlanishi, pedagoglarning fanga bo‘lgan qiziqishlarini
mustaqil ravishda har birga yondashgan holda kuchaytirilishi, pedagogik va
pedagoglarning hamkorlikdagi faoliyatini doimiy ravishda tashkil etishlari kiradi.
Xulosa:
Maktabgacha ta’limda sifatli ta’limni tashkil etish va boshqarish nafaqat
bolalarning har tomonlama rivojlanishi, balki jamiyatning kelajakdagi taraqqiyotini
ta’minlash uchun ham asos bo‘lib xizmat qiladi. Sifatli ta’limni joriy etish quyidagi
ustuvor yo‘nalishlarni talab etadi:
Innovatsion
yondashuvlar:
Ta’lim
jarayoniga
zamonaviy
texnologiyalarni jalb qilish, o‘yin va ijodiy faoliyat orqali bolalarni rivojlantirish.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
102
2181-3187
Kadrlar malakasi:
Pedagoglarning kasbiy tayyorgarligini oshirish,
ularni yangi metod va uslublarga o‘rgatish.
Hamkorlik va integratsiya:
Ota-onalar, mahalliy jamiyat va davlat
tashkilotlari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish.
Monitoring va tahlil:
Ta’lim sifati bo‘yicha doimiy kuzatuv olib borish
va kamchiliklarni aniqlab, ularni bartaraf etish.
Sifatli maktabgacha ta’lim tizimi bolalarning maktabga tayyorligini oshiradi,
ularning shaxsiy salohiyatini rivojlantiradi va jamiyatga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu
sababli, ta’lim jarayonlarini samarali boshqarish va sifatni oshirish davlat va
jamiyatning asosiy vazifalaridan biri bo‘lishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
S.X. Dexqonova
https://cyberleninka.ru/journal/n/talqin-va-tadqiqotlar-ilmiy-
2.
S.R. Mansurova Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and
social sciences VOLUME 2 | ISSUE 1 ISSN 2181-1784 Scientific Journal Impact
Factor SJIF 2021: 5.423
3.
Qurbonov SH, Seytxalilov E. Ta’lim sifatini boshqarish. /T.: “Turon-Iqbol”,
2006. 592 b.
4.
Total Quality Management – всеобщее управление качеством. – Журнал
“Директор-Иваново”, № 1-2 (120-121), январь-февраль 2011 г.
5.
R.Ishmuhammedov, M.Yo‘ldoshev. Ta’lim va tarbiyada innovatsion pedagogik
texnologiyalar (Ta‘lim tizimi hodimlari metodistlar, o‘qituvchilar, tarbiyachi va
murabbiylar uchun o‘quv qo‘llanma) – T: 2013.
6.
Sayidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar. - Toshkent: Moliya,
