ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
357
2181-3187
1-IYUN – BOLALARNI HIMOYA QILISH KUNI: UNING TARIXIY,
TARBIYAVIY VA MADANIY AHAMIYATI.
Zulfixorova Nozima Jamoldinovna
Annotatsiya.
Mazkur maqolada 1-iyun – Bolalarni himoya qilish kunining kelib chiqish tarixi,
uning xalqaro va milliy miqyosdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Ushbu sana nafaqat
bolalarni himoya qilishga da’vat etuvchi kun sifatida, balki jamiyatda ularning
huquqlarini ta’minlash, tarbiyaviy jarayonda ularning o‘rnini mustahkamlash va milliy
qadriyatlar asosida sog‘lom avlodni voyaga yetkazishdagi madaniy omil sifatida ham
alohida ahamiyat kasb etadi. Maqolada shu kuni o‘tkaziladigan tadbirlarning
ma’naviy-tarbiyaviy mazmuni, oilaning, maktab va jamiyatning bu boradagi roli keng
yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
1-iyun, bolalarni himoya qilish, huquq, tarbiya, madaniyat, sog‘lom
avlod, ma’naviy-ma’rifiy tarbiya, xalqaro kun, oilaviy qadriyatlar, bolalar huquqlari.
Har bir jamiyatning kelajagi uning bugungi bolalariga bog‘liq. Shu boisdan dunyo
mamlakatlarida bolalar huquqlari, ularning xavfsizligi, sog‘lom va har tomonlama
rivojlanishi masalalari doimo dolzarb bo‘lib keladi. 1-iyun sanasi – Bolalarni himoya
qilish xalqaro kuni sifatida nishonlanishi ushbu masalalarga global e’tibor
qaratilayotganini anglatadi. Bu kun butun dunyoda, jumladan, O‘zbekistonda ham
bolalarning manfaatlarini himoya qilish, ularning hayotida mehr, e’tibor va quvnoqlik
muhitini yaratish, farzandlarimizni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash maqsadida turli
tadbirlar bilan nishonlanadi.
Bolalarni himoya qilish kuni ilk bor 1949-yil Parijda bo‘lib o‘tgan Xalqaro
Demokratik Ayollar Federatsiyasi kongressida taklif etilgan. Shu asosda 1950-yil 1-
iyunda ilk bor Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni sifatida nishonlana boshlandi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
358
2181-3187
Ushbu sana urushlardan aziyat chekkan bolalar hayotini himoya qilish, ularning huquq
va manfaatlarini himoya qilish zarurati bilan bog‘liq holda paydo bo‘lgan. XX asrda
yuz bergan urush va ijtimoiy inqirozlar natijasida bolalar eng zaif qatlam sifatida tan
olinib, ularning himoyasini ta’minlash global miqyosdagi dolzarb masalaga aylangan.
Bugungi kunda bolalar huquqlarini himoya qilish nafaqat xalqaro tashkilotlar,
balki har bir davlatning ijtimoiy siyosatida ustuvor yo‘nalishlardan biridir. BMTning
“Bola huquqlari to‘g‘risida konvensiyasi” bolalarning yashash, ta’lim olish, sog‘liqni
saqlash va fikr bildirish huquqini tan olgan muhim hujjat hisoblanadi. O‘zbekiston ham
ushbu konvensiyani imzolagan va milliy qonunchilikda bolalar manfaatlarini himoya
qilishga qaratilgan bir qator huquqiy asoslarni yaratgan.
O‘zbekistonda “Bola huquqlari to‘g‘risida”gi qonun, “Oilani qo‘llab-quvvatlash
va bolalar manfaatlarini himoya qilish yili” doirasida qabul qilinayotgan dasturlar,
maktabgacha ta’lim tizimining rivojlantirilishi, maktablarda tarbiyaviy ishlar
samaradorligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar – bularning barchasi bolalarning
farovon hayoti uchun yaratilayotgan shart-sharoitlarni ko‘rsatadi.
1-iyun sanasi – bolalarni himoya qilish kuni sifatida, eng avvalo, tarbiyaviy
ahamiyatga egadir. Ushbu kun doirasida tashkil etiladigan tadbirlar, bolalarning
ijtimoiy faolligini oshirish, ularni insonparvarlik, do‘stlik, bag‘rikenglik va mehr-
oqibat ruhida tarbiyalashga xizmat qiladi. Ota-onalar, pedagoglar va keng jamoatchilik
bu jarayonda faol ishtirok etadi. Ayniqsa, maktab va bog‘chalar doirasida
o‘tkaziladigan madaniy-ma’rifiy tadbirlar orqali bolalarning ijodiy salohiyatini
rivojlantirish, ularning jamiyatdagi o‘rnini anglashiga ko‘maklashiladi.
Ushbu kun turli millat va elatlar madaniyatida bolaga bo‘lgan hurmat va e’tiborni
ifodalaydi. 1-iyun sanasida o‘tkaziladigan festival, konsert va ko‘rgazmalar
bolalarning iqtidorini namoyon etish, ularning estetik dunyoqarashini shakllantirish,
milliy madaniyat va san’atga bo‘lgan qiziqishini oshirishga xizmat qiladi. Shu bilan
birga, bu tadbirlar orqali ota-ona va farzand o‘rtasidagi bog‘liqlik mustahkamlanadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
359
2181-3187
Bolalarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash – bu faqat ota-onalarning emas, balki
butun jamiyatning vazifasidir. Aholining ongini oshirish, bolalar huquqlari borasida
tushuncha berish, ularni himoya qilishga doir jamoaviy mas’uliyatni shakllantirish
muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy axborot
vositalari orqali bolalar huquqlarini targ‘ib qilish, ularni ijtimoiy hayotda faol
qatnashishga undovchi loyihalarni yaratish katta samara beradi.
Mahallalar, nodavlat notijorat tashkilotlari va yoshlar tashkilotlari bolalarni
ijtimoiy hayotga jalb qilish, ularning bilim va iste’dodini ro‘yobga chiqarish, xavfsiz
va sog‘lom muhit yaratishda muhim o‘rin tutadi. Ijtimoiy sheriklik asosida olib
borilayotgan loyihalar, ayniqsa, ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarga alohida e’tibor
qaratmoqda.
Garchi xalqaro va milliy darajada bolalar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha
ko‘plab huquqiy-huquqiy asoslar yaratilgan bo‘lsa-da, amaliyotda ayrim muammolar
saqlanib qolmoqda. Jumladan:
•
Ba’zi hududlarda bolalarning maktabga bormasligi yoki erta mehnatga
jalb etilishi;
•
Oila ichidagi zo‘ravonlik holatlari;
•
Bolalar psixologiyasi bilan bog‘liq muammolarga yetarlicha e’tibor
berilmasligi;
•
Iqtidorli bolalar bilan individual ishlashga zarur shart-sharoit
yetishmasligi.
Bu kabi muammolar faqat davlat emas, balki butun jamiyat e’tiborini talab qiladi.
Har bir bola shaxs sifatida qadrlanishi, hurmat qilinishi, salohiyati to‘liq ro‘yobga
chiqarilishi kerak.
Xulosa
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
360
2181-3187
1-iyun – Bolalarni himoya qilish kuni nafaqat bolalar huquqlarini himoya qilishni
targ‘ib qilish, balki jamiyatda ularning salomatligini, ta’limini va ijtimoiy farovonligini
ta’minlashdagi mas’uliyatni yana bir bor eslatadi. Ushbu sana xalqaro miqyosda
bolalarning huquqlari, xavfsizligi va ularga qarshi turli tahdidlar haqidagi jamoatchilik
ongini oshirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston ham bu kunni yuksak ma’naviy va
ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan tadbir sifatida keng nishonlaydi va davlat siyosatida
bolalar huquqlarini ta’minlashga katta e’tibor qaratmoqda.
Biroq, bolalarni himoya qilish masalasi hali ham murakkab va turli muammolarni
o‘z ichiga oladi. Bularning barchasini hal qilish uchun davlat va jamiyatning
hamkorligi, oilalarning tarbiyaviy roli va bolalarning xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha
yangi dasturlar va tashabbuslar zarur. Shu bilan birga, bolalarni himoya qilish faqat
muassasalar va tashkilotlar mas’uliyati emas, balki har bir insonning mas’uliyatidir.
1-iyun sanasi nafaqat bolalar uchun, balki butun jamiyat uchun qayta tiklanish va
ijtimoiy ongni oshirish kuni sifatida ahamiyatga ega. O‘zbekistonda bolalar
huquqlarini himoya qilish borasidagi islohotlar va yangi tashabbuslar bu sohada
yanada
katta
natijalarga
erishish
imkoniyatini
yaratmoqda.
Shuningdek,
bolalarimizning kelajagi uchun har tomonlama xavfsiz, sog‘lom va ma’naviy boy
jamiyatni barpo etishda har birimizning hissamiz katta.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.Yang, Unity Elias. Women's and Children's Chambers of Parliament. Bloomington,
IN, US: AuthorHouse, 2015. ISBN 978-1-5049-4192-1.
2. World Children's Day“. Qaraldi: 2020-yil 2-iyun.
3. Reading Eagle – Google News Archive Search“. Qaraldi: 2016-yil 14-iyun.
4.The Sharon Baptist Church“. 2016-yil 1-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi:
2016-yil 14-iyun.
