ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
264
2181-3187
AVTOMOBILNING YURISH QISMIGA TEXNIK XIZMAT
KO'RSATISH: SAMARADORLIK VA XAVFSIZLIK GAROVI
Muzaffarov Farruh Shukurboyevich
Ish joyi:Forish tuman politexnikumi
Lavozimi:Ishlab chiqarish ta'lim ustasi
Annatatsiya:
Ushbu maqola avtomobilning yurish qismiga o'z vaqtida va sifatli
texnik xizmat ko'rsatishning ahamiyatini ochib beradi.Yurish qismi, avtomobilning
harakati va barqarorligini ta'minlovchi muhim tizim bo'lib, uning nosozligi xavfli
vaziyatlarga olib kelishi mumkin. Maqolada yurish qismining asosiy elementlari
(g'ildiraklar, shinalar, amortizatorlar,prujinalar, richaglar, tormoz
tizimi, rul
boshqaruvi tizimi va boshqalar) ko'rib chiqiladi va ularga texnik xizmat ko'rsatish
bo'yicha tavsiyalar beriladi. Shuningdek, texnik xizmat ko'rsatish davriyligi, nosozlik
belgilari va ularni bartaraf etish usullari tahlil qilinadi. Maqola avtomobil egalari va
texnik xizmat ko'rsatish xodimlari uchun mo'ljallangan bo'lib,avtomobilning xavfsiz
va samarali ishlashini ta'minlashga qaratilgan.
Kalit so'zlar:
Yurish qismi, texnik xizmat ko'rsatish, g'ildiraklar, shinalar,
amortizatorlar, prujinalar, richaglar, tormoz tizimi, rul boshqaruvi, xavfsizlik,
samaradorlik, nosozlik, diagnostika.
Kirish
Avtomobil, zamonaviy hayotning ajralmas qismiga aylanib, insonlarning
harakatlanish erkinligini ta'minlab kelmoqda.Biroq, har qanday murakkab mexanizm
singari, avtomobil ham o'zining xavfsiz va samarali ishlashini ta'minlash uchun
muntazam
texnik
xizmatga
muhtoj. Avtomobilning
yurish
qismi, uning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
265
2181-3187
harakati, yo'lda barqaror turishi, manevr qilish qobiliyati va tormozlanishi kabi hayotiy
muhim funksiyalarni bajaradi. Yurish qismining har qanday nosozligi nafaqat
avtomobilning ishlash sifatiga salbiy ta'sir ko'rsatishi, balki haydovchi va
yo'lovchilarning
hayotiga
ham
xavf
tug'dirishi
mumkin. Shuning
uchun, avtomobilning yurish qismiga o'z vaqtida va sifatli texnik xizmat
ko'rsatish, xavfsizlikni ta'minlash va avtomobilning ishlash muddatini uzaytirishning
muhim shartidir. Ushbu maqola avtomobilning yurish qismining asosiy elementlariga
texnik xizmat ko'rsatishning o'ziga xos xususiyatlarini, davriyligini va nosozlik
belgilarini ko'rib chiqadi.
Avtomobilning Yurish Qismining Asosiy Elementlari va Ularga Texnik Xizmat
Ko'rsatish
Avtomobilning yurish qismi bir nechta o'zaro bog'liq elementlardan tashkil
topgan bo'lib, ularning har biri alohida e'tiborni talab qiladi:
1. G'ildiraklar va Shinalar: Texnik xizmat ko'rsatish: Shinalar bosimini muntazam
ravishda (kamida oyda bir marta va har uzoq safardan oldin) tekshirish va ishlab
chiqaruvchi tomonidan tavsiya etilgan darajada ushlab turish zarur. Shinalarning
protektor naqshining holatini kuzatish va eskirish darajasi belgilangan chegaradan
oshganda ularni almashtirish lozim. G'ildiraklarning balansirovka qilinganligini
tekshirish va zarurat bo'lganda sozlash ham muhimdir, ayniqsa tebranish yoki g'ildirak
urishi sezilganda. G'ildirak gaykalarining mahkamligini muntazam tekshirib turish
xavfsizlikni ta'minlash uchun zarur.Nosozlik belgilari: Shinalar bosimining tez-tez
tushishi, protektorning notekis eskirishi, g'ildirak balansining buzilishi natijasida
tebranish, g'ildirak urishi, g'ildirak gaykalarining bo'shashishi.
2. Amortizatorlar va Prujinalar:Texnik xizmat ko'rsatish: Amortizatorlarning
silliq ishlashini, moy oqishining yo'qligini va prujinalarning butunligini muntazam
tekshirish kerak. Amortizatorlar ishdan chiqqanida avtomobilning yo'lda tebranishi
kuchayadi, boshqaruv qiyinlashadi va tormozlash Nosozlik belgilari: Avtomobilning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
266
2181-3187
yo'lda kuchli tebranishi, "burunni cho'ktirish" va "dumini ko'tarish" kabi holatlar
tormozlash va tezlanish paytida, notekis yo'llarda kuchli chayqalish, amortizatorlardan
moy oqishi, prujinalarning sinishi.
3. Osma Richaglar va Tayoqchalar:Texnik xizmat ko'rsatish: Richaglarning
holatini, ularning birikmalaridagi rezina-metall sharnirlarning (saylentbloklar)
yorilmaganligini va люфт yo'qligini tekshirish zarur. Tayoqchalarning (masalan,
stabilizator tayog'i) egilmaganligini va ularning birikmalarining yaxshi holatda
ekanligini nazorat qilish muhim. Nosozliklar g'ildiraklarning noto'g'ri burchak ostida
turishiga (razval-sxojdenie), boshqaruvning qiyinlashishiga va g'ildiraklarning notekis
eskirishiga olib kelishi mumkin. Nosozlik belgilari: Harakatlanish paytida g'ildiraklar
ostidan g'alati tovushlar (taqillash, g'irchillash), boshqaruvning aniq emasligi,
avtomobilning to'g'ri chiziqda harakatlanishdan chetga chiqishi, g'ildiraklarning
notekis eskirishi.
4. Tormoz Tizimi:Texnik xizmat ko'rsatish: Tormoz suyuqligi darajasini va
holatini muntazam tekshirish va belgilangan muddatlarda almashtirish kerak. Tormoz
kolodkalari va disklarning eskirish darajasini nazorat qilish va zarurat bo'lganda
almashtirish lozim. Tormoz shlanglarida yoriqlar yoki shishishlar bo'lmasligi kerak.
Qo'l tormozining ishlashini tekshirish va sozlash ham muhimdir. ABS (agar mavjud
bo'lsa) tizimining to'g'ri ishlashini ta'minlash zarur.Nosozlik belgilari: Tormoz
pedalining bo'shligi yoki qattiqligi, tormozlash paytida g'alati tovushlar (g'ijirlash,
silliqlash), tormozlash samaradorligining pasayishi, tormoz pedalining tebranishi, qo'l
tormozining yaxshi ishlamasligi, ABS indikatorining yonishi.
5. Rul Boshqaruv Tizimi:Texnik xizmat ko'rsatish: Rul gidrokuchaytirgichidagi
suyuqlik darajasini tekshirish va zarurat bo'lganda to'ldirish kerak. Rulning люфтini
tekshirish va sozlash lozim. Rul tayog'i uchlari va sharnirlarining holatini, ularda люфт
yo'qligini nazorat qilish muhim. G'ildiraklarning to'g'ri burchak ostida turishini (razval-
sxojdenie) muntazam tekshirib turish kerak.Nosozlik belgilari: Rulni aylantirishning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
267
2181-3187
qiyinlashishi yoki yengillashishi, rulda люфтning paydo bo'lishi, rulni burish paytida
g'alati
tovushlar
(g'irchillash,
taqillash),
avtomobilning
to'g'ri
chiziqda
harakatlanishdan chetga chiqishi.
Texnik Xizmat Ko'rsatish Davriyligi:
Avtomobilning yurish qismiga texnik xizmat ko'rsatish davriyligi avtomobilning
markasi, modeli, ishlab chiqarilgan yili, yurish masofasi va ekspluatatsiya sharoitlariga
bog'liq. Odatda, ishlab chiqaruvchi tomonidan tavsiya etilgan texnik xizmat ko'rsatish
reglamentiga rioya qilish zarur. Biroq, ayrim elementlarning holatini vizual
tekshirishni haydovchi har safar avtomobildan foydalanishdan oldin amalga oshirishi
kerak (masalan, shinalar holati). Murakkabroq diagnostika va texnik xizmat ko'rsatish
ishlari esa belgilangan yurish masofasi yoki vaqt oralig'ida (masalan, har 10 000 - 20
000 km yoki har bir-ikki yilda) amalga oshirilishi tavsiya etiladi.
Xulosa
Avtomobilning yurish qismiga o'z vaqtida va sifatli texnik xizmat ko'rsatish,
avtomobilning xavfsizligi, boshqaruvchanligi, barqarorligi va umumiy ishlash
muddatini ta'minlashning muhim shartidir. Yurish qismining har bir elementiga
e'tiborli bo'lish, nosozlik belgilarini o'z vaqtida aniqlash va bartaraf etish, shuningdek,
ishlab chiqaruvchi tomonidan tavsiya etilgan texnik xizmat ko'rsatish reglamentiga
rioya qilish haydovchi va yo'lovchilarning xavfsizligini kafolatlaydi va avtomobilning
ishonchliligini oshiradi. Unutmangki, yurish qismining nosozligi jiddiy oqibatlarga
olib kelishi mumkin, shuning uchun unga muntazam ravishda e'tibor qarating va
zarurat bo'lganda malakali mutaxassislarga murojaat qiling.
Adabiyotlar ro'yxati
Ushbu maqolani yozishda quyidagi turdagi adabiyotlardan foydalanilgan bo'lishi
mumkin (bu taxminiy ro'yxat, haqiqiy maqolada foydalanilgan manbalarga asoslanishi
kerak):
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
268
2181-3187
1.
Avtomobil tuzilishi va texnik xizmat ko'rsatish bo'yicha darsliklar va o'quv
qo'llanmalar:
Avtomobilning yurish qismining tuzilishi, ishlash prinsiplari va texnik
xizmat ko'rsatish bo'yicha.
2.
Avtomobilsozlikka oid ilmiy va texnik jurnallar:
Avtomobilning yurish
qismini diagnostika qilish, ta'mirlash va texnik xizmat ko'rsatishning zamonaviy
usullari bo'yicha maqolalar.
3.
Avtomobil ishlab chiqaruvchi kompaniyalarning texnik hujjatlari va
ekspluatatsiya qo'llanmalari:
Muayyan avtomobil markalari va modellarining yurish
qismiga texnik xizmat ko'rsatish bo'yicha tavsiyalar.
4.
Texnik xizmat ko'rsatish stantsiyalari (Servis markazlari) uchun
qo'llanmalar va yo'riqnomalar:
Avtomobilning yurish qismini diagnostika qilish va
ta'mirlash bo'yicha professional adabiyotlar.
5.
Internet manbalari va avtomobilga oid forumlar:
Avtomobilning yurish
qismi bilan bog'liq muammolar va ularni bartaraf etish bo'yicha.
