ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
242
2181-3187
AVTOMOBIL BENZIN SIFATIGA QO‘YILADIGAN TALABLAR VA
ULARNING NAZORATI
Ibragimov Botir Dastamovich1,
Jurayev Asror Ikrom o‘g‘li2,
Muxiddinov Jaloliddin Xolniyoz o‘g‘li3
Toshkent Davlat Transport Universiteti,
Dotsent1, magistr.2, 3, bd.ibragimov@tstu.uz1,
jurayevasror721@gmail.com2,
muhiddinovjaloliddin1@gmail.com3
Annotatsiya. Ushbu maqolada avtomobil benzinlarining sifatini baholash va
nazorat qilish bo‘yicha xalqaro va milliy standartlar (ASTM, EN, ISO, GOST) asosida
qo‘yiladigan talablar ko‘rib chiqilgan. Maqolada benzinning asosiy xususiyatlari
(oktan soni, bug‘lanish xususiyatlari, oltingugurt miqdori, qo‘shimchalar tarkibi) va
ularning atrof-muhitga ta’siri tahlil qilingan. Eksperimental natijalar Namuna A
benzini barcha xalqaro standartlar talablariga mos kelishini ko‘rsatadi. Maqolada,
shuningdek, benzin sifatini yanada oshirish va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha
takliflar keltirilgan. Tadqiqot natijalari benzin ishlab chiqaruvchi korxonalar, transport
sohasi mutaxassislari va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha ishlovchi tashkilotlar
uchun foydali bo‘lishi mumkin.
Kalit so‘zlar. Avtomobil benzinlari, oktan soni, bug‘lanish xususiyatlari,
oltingugurt miqdori, qo‘shimchalar tarkibi, xalqaro standartlar, atrof-muhitni
muhofaza qilish, eksperimental tekshiruvlar, ASTM, EN, ISO, GOST
Annotation. This article examines the requirements for assessing and controlling
the quality of automotive gasoline based on international and national standards
(ASTM, EN, ISO, GOST). The key properties of gasoline (octane number, volatility
characteristics, sulfur content, and additive composition) and their environmental
impact are analyzed. Experimental results demonstrate that Sample A gasoline meets
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
243
2181-3187
all international standard requirements. The article also provides recommendations for
further improving fuel quality and protecting the environment. The research findings
can be useful for fuel manufacturers, transportation specialists, and environmental
protection organizations.
Keywords. Automotive gasoline, octane number, volatility characteristics, sulfur
content, additive composition, international standards, environmental protection,
experimental testing, ASTM, EN, ISO, GOST.
1. Kirish.
Avtomobil benzinlari zamonaviy transport tizimining asosiy energiya
manbalaridan biri bo‘lib, ularning sifatini ta’minlash nafaqat transport vositalarining
samaradorligi va ishlashini oshirish, balki atrof-muhitni muhofaza qilish va
iste’molchilarning xavfsizligini ta’minlash uchun ham muhim ahamiyatga ega. Benzin
sifatining pastligi nafaqat dvigatelning ishlashiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, balki zararli
chiqindilar (masalan, uglerod oksidi, azot oksidlari va oltingugurt oksidlari) miqdorini
oshirib, atrof-muhitga jiddiy zarar yetkazadi. Shuningdek, sifatli benzin transport
vositalarining xizmat muddatini uzaytiradi va ularni texnik xizmat ko‘rsatish
xarajatlarini kamaytiradi [1, 3].
Benzin sifatini baholash va nazorat qilish jarayonida turli xalqaro va milliy
standartlar qo‘llaniladi. Bu standartlar benzinning fizik-kimyoviy xususiyatlarini,
masalan, oktan soni, bug‘lanish xususiyatlari, qo‘shimchalar miqdori va zararli
moddalar (oltingugurt, benzol) kontsentratsiyasini belgilaydi. Xalqaro miqyosda
ASTM (Amerika Qo‘shma Shtatlari), EN (Yevropa Ittifoqi), ISO (Xalqaro
Standartlashtirish Tashkiloti) va GOST (Rossiya va MDH davlatlari) kabi tashkilotlar
tomonidan ishlab chiqilgan standartlar benzin sifatini baholashda asosiy hisoblanadi.
Ushbu maqolada avtomobil benzinlari uchun qo‘yiladigan asosiy talablar,
ularning nazorati va sifatini ta’minlash usullari keng ko‘lamda ko‘rib chiqiladi.
Maqolada xalqaro standartlar asosida benzinning oktan soni, bug‘lanish xususiyatlari,
qo‘shimchalar tarkibi va zararli moddalar miqdori kabi parametrlar tahlil qilinadi.
Shuningdek, benzin sifatini tekshirish uchun qo‘llaniladigan zamonaviy laboratoriya
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
244
2181-3187
usullari va ularning natijalari taqdim etiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, benzin
sifatini yaxshilash va uning atrof-muhitga salbiy ta’sirini kamaytirish uchun
qo‘shimchalar va yonilg‘i tarkibini optimallashtirish zarur.
Maqolaning asosiy maqsadi avtomobil benzinlari sifatini baholash va nazorat
qilish bo‘yicha xalqaro amaliyotlarni o‘rganish, shuningdek, sifatli benzin ishlab
chiqarish va iste’mol qilishning atrof-muhit va iqtisodiyotga ijobiy ta’sirini
ko‘rsatishdan iborat. Bu tadqiqotlar benzin ishlab chiqaruvchi korxonalar, transport
sohasi mutaxassislari va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha ishlovchi tashkilotlar
uchun foydali bo‘lishi mumkin.
2. Umumiy Tushunchalar.
Avtomobil benzinlari neftni qayta ishlash jarayonida olinadigan uglevodorodlar
aralashmasidan tashkil topgan murakkab kimyoviy mahsulotdir. Ular asosan alifatik,
aromatik va olefinli uglevodorodlardan iborat bo‘lib, transport vositalarining ichki
yonuv dvigatellarida yoqilg‘i sifatida ishlatiladi. Benzinlarning sifatini belgilovchi
asosiy xususiyatlar ularning kimyoviy tarkibi, fizik xususiyatlari va dvigatelda yonish
jarayonidagi samaradorligi bilan bog‘liq. Quyida avtomobil benzinlarining asosiy
xususiyatlari va ularning ahamiyati batafsil ko‘rib chiqiladi.
Oktan soni - benzinning detonatsiyaga (yoki "qo‘pol yonishga") chidamliligini
ko‘rsatadigan asosiy ko‘rsatkichdir. Detonatsiya dvigatelning samaradorligini
pasaytiradi va uning yeyilishiga olib keladi. Oktan soni ikki xil usulda o‘lchanadi:
• RON (Research Octane Number): Bu ko‘rsatkich laboratoriya sharoitida past
tezlikda o‘lchanadi va benzinning oddiy sharoitdagi detonatsiyaga chidamliligini
ko‘rsatadi.
• MON (Motor Octane Number): Bu ko‘rsatkich yuqori tezlik va qiyin
sharoitlarda o‘lchanadi, ya’ni dvigatelning haqiqiy ishlash sharoitlarida benzinning
chidamliligini aks ettiradi.
Odatda, yuqori oktan soniga ega benzinlar dvigatelning samaradorligini oshiradi
va yonish jarayonini yaxshilaydi. Masalan, 95 RON benzin 91 RON benzinga nisbatan
detonatsiyaga nisbatan chidamliroq bo‘ladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
245
2181-3187
Benzinning bug‘lanish xususiyatlari - uning turli haroratlarda bug‘lanish
qobiliyatini belgilaydi. Bu xususiyatlar quyidagi parametrlar orqali baholanadi:
• Bug‘lanish bosimi: Benzinning bug‘lanish bosimi yuqori bo‘lsa, dvigatelning
sovuq sharoitda ishga tushishi osonlashadi.
• Bug‘lanish harorati: Benzinning turli fraksiyalari turli haroratlarda bug‘lanadi.
Masalan, engil fraksiyalar past haroratlarda, og‘irroq fraksiyalar esa yuqori
haroratlarda bug‘lanadi. Bu xususiyat dvigatelning barqaror ishlashi uchun muhimdir.
Agar benzinning bug‘lanish xususiyatlari noto‘g‘ri bo‘lsa, bu dvigatelning ishga
tushishida qiyinchiliklar, quvvatning pasayishi va yoqilg‘i sarfining oshishiga olib
keladi.
Qo‘shimchalar - zamonaviy benzinlar tarkibiga turli qo‘shimchalar qo‘shiladi,
ularning asosiy vazifasi benzinning yonish samaradorligini oshirish, zararli
chiqindilarni kamaytirish va dvigatelning yeyilishini oldini olishdan iborat. Eng ko‘p
qo‘llaniladigan qo‘shimchalar:
• Antidetonatorlar: Oktan sonini oshiradi (masalan, tetraetilqo‘rg‘oshin, metil tert-
butil efir (MTBE)).
• Antikorrozion moddalar: Dvigatel va yoqilg‘i tizimining korroziyaga
uchrashining oldini oladi.
• Detergentlar: Yoqilg‘i tizimini ifloslanishdan tozalaydi.
• Antioksidantlar: Benzinning oksidlanishini va qotib qolishining oldini oladi.
Qo‘shimchalar benzinning sifatini yaxshilash bilan birga atrof-muhitni muhofaza
qilishga ham xizmat qiladi.
Sulfat va oltingugurt miqdori- oltingugurt benzinning tabiiy tarkibiy qismi bo‘lib,
u yonish jarayonida oltingugurt oksidlari (SOx) hosil qiladi. Bu moddalar atrof-
muhitga zararli ta’sir ko‘rsatadi va kislot yomg‘irlarining paydo bo‘lishiga sabab
bo‘ladi. Shuningdek, SOx gazlari dvigatelning katalizatorlariga zarar yetkazishi
mumkin. Shu sababli, zamonaviy standartlar benzindagi oltingugurt miqdorini qat’iy
cheklaydi. Masalan, Yevropa Ittifoqida EN 228 standarti bo‘yicha benzindagi
oltingugurt miqdori 10 mg/kg dan oshmasligi kerak.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
246
2181-3187
Benzol va boshqa aromatik uglevodorodlar - benzinning oktan sonini oshirish
uchun qo‘shiladi, ammo ular inson salomatligi va atrof-muhit uchun xavfli hisoblanadi.
Benzol karsinogen modda bo‘lib, u nafas olish yo‘llari orqali organizmga kirishi
mumkin. Shuning uchun, xalqaro standartlar benzindagi benzol miqdorini cheklaydi
(masalan, EN 228 standarti bo‘yicha maksimal 1%).
Xalqaro va Milliy Standartlar - benzin sifatini baholash va nazorat qilishda turli
xalqaro va milliy standartlar qo‘llaniladi. Eng ko‘p qo‘llaniladigan standartlar:
• ASTM (Amerika Qo‘shma Shtatlari): ASTM D4814 – Avtomobil benzinlari
uchun talablar.
• EN (Yevropa Ittifoqi): EN 228 – Yevropada ishlatiladigan benzinlar uchun
talablar.
• ISO (Xalqaro Standartlashtirish Tashkiloti): ISO 5164 va ISO 5163 – Oktan
sonini aniqlash usullari.
• GOST (Rossiya va MDH davlatlari): GOST R 51105-97 – Benzinlar uchun
texnik shartlar.
Bu standartlar benzinning fizik-kimyoviy xususiyatlarini, qo‘shimchalar
miqdorini va zararli moddalar kontsentratsiyasini belgilaydi. Har bir mamlakat
o‘zining iqlimiy va iqtisodiy sharoitlariga mos ravishda milliy standartlarni ishlab
chiqadi.
Sifatiga Qo‘yiladigan Standart Talablari
Benzin sifatini baholash va nazorat qilishda turli xalqaro va milliy standartlar
qo‘llaniladi. Bu standartlar benzinning fizik-kimyoviy xususiyatlarini, qo‘shimchalar
miqdorini va zararli moddalar kontsentratsiyasini belgilaydi. Quyida eng ko‘p
qo‘llaniladigan standartlar va ularning asosiy talablari batafsil ko‘rib chiqiladi.
1. ASTM D4814 – Amerika Qo‘shma Shtatlari Standarti
ASTM D4814 standarti avtomobil benzinlari uchun talablar va sinov usullarini
belgilaydi. Ushbu standartga ko‘ra, benzin quyidagi asosiy talablarga javob berishi
kerak:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
247
2181-3187
• Oktan soni (RON): Minimal 91–95. Oktan soni benzinning detonatsiyaga
chidamliligini ko‘rsatadi. Yuqori oktan soniga ega benzinlar dvigatelning
samaradorligini oshiradi va yonish jarayonini yaxshilaydi.
• Bug‘lanish bosimi: 45–60 kPa. Bug‘lanish bosimi benzinning sovuq sharoitda
ishga tushish qobiliyatini belgilaydi. Agar bug‘lanish bosimi past bo‘lsa, dvigatelning
ishga tushishi qiyinlashadi.
• Oltingugurt miqdori: Maksimal 10 mg/kg. Oltingugurt miqdori
chegaralanganligi atrof-muhitni muhofaza qilish va dvigatelning katalizatorlarini
himoya qilish uchun zarur. Oltingugurt oksidlari (SOx) kislot yomg‘irlarining paydo
bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
ASTM D4814 standarti, shuningdek, benzinning bug‘lanish harorati, aromatik
uglevodorodlar miqdori va qo‘shimchalar tarkibi kabi parametrlarni ham nazorat
qiladi.
2. EN 228 – Yevropa Ittifoqi Standarti
EN 228 standarti Yevropa Ittifoqida ishlatiladigan avtomobil benzinlari uchun
talablar va sinov usullarini belgilaydi. Ushbu standartga ko‘ra, benzin quyidagi
talablarga javob berishi kerak:
• Oktan soni (RON): Minimal 95. Yevropada yuqori oktan soniga ega benzinlar
keng tarqalgan, chunki ular dvigatelning samaradorligini oshiradi va zararli
chiqindilarni kamaytiradi.
• Bug‘lanish harorati: 35–70 °C. Bug‘lanish harorati benzinning turli sharoitlarda
(sovuq va issiq) barqaror ishlashini ta’minlaydi.
• Benzol miqdori: Maksimal 1%. Benzol karsinogen modda bo‘lib, inson
salomatligi uchun xavfli hisoblanadi. Shuning uchun, uning miqdori qat’iy
chegaralangan.
• Oltingugurt miqdori: Maksimal 10 mg/kg. Bu talab atrof-muhitni muhofaza
qilish va dvigatelning katalizatorlarini himoya qilish uchun qo‘yilgan.
EN 228 standarti, shuningdek, benzinning qo‘shimchalar tarkibi, aromatik
uglevodorodlar miqdori va bug‘lanish bosimi kabi parametrlarni ham nazorat qiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
248
2181-3187
3. GOST R 51105-97 – Rossiya va MDH Davlatlari Standarti
GOST R 51105-97 standarti Rossiya va MDH davlatlarida ishlatiladigan
avtomobil benzinlari uchun texnik talablarni belgilaydi. Ushbu standartga ko‘ra,
benzin quyidagi asosiy talablarga javob berishi kerak:
• Oktan soni (RON): Minimal 80–98. Rossiyada turli oktan soniga ega benzinlar
ishlab chiqariladi, ularning har biri turli turdagi transport vositalariga mo‘ljallangan.
• Oltingugurt miqdori: Maksimal 50 mg/kg. Bu talab atrof-muhitni muhofaza
qilish va dvigatelning katalizatorlarini himoya qilish uchun qo‘yilgan.
• Benzol miqdori: Maksimal 5%. GOST standarti benzol miqdorini EN 228
standartiga nisbatan biroz yuqoriroq chegaralaydi, ammo bu ko‘rsatkich ham inson
salomatligi uchun xavfsiz hisoblanadi.
GOST R 51105-97 standarti, shuningdek, benzinning bug‘lanish xususiyatlari,
qo‘shimchalar tarkibi va aromatik uglevodorodlar miqdori kabi parametrlarni ham
nazorat qiladi.
4. ISO 5164 va ISO 5163 – Xalqaro Standartlar
ISO 5164 va ISO 5163 standartlari benzinning oktan sonini aniqlash usullarini
belgilaydi:
• ISO 5164: Research Octane Number (RON) ni aniqlash usuli. Bu usul
laboratoriya sharoitida past tezlikda o‘tkaziladi va benzinning oddiy sharoitdagi
detonatsiyaga chidamliligini ko‘rsatadi.
• ISO 5163: Motor Octane Number (MON) ni aniqlash usuli. Bu usul yuqori tezlik
va qiyin sharoitlarda o‘tkaziladi, ya’ni dvigatelning haqiqiy ishlash sharoitlarida
benzinning chidamliligini aks ettiradi.
Bu standartlar benzinning sifatini baholashda asosiy hisoblanadi va ular dunyo
bo‘ylab benzin ishlab chiqaruvchi korxonalar tomonidan qo‘llaniladi.
Standartlarning Ahamiyati
Yuqorida keltirilgan standartlar benzinning sifatini baholash va nazorat qilishda
muhim rol o‘ynaydi. Ular quyidagi maqsadlarga xizmat qiladi:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
249
2181-3187
• Atrof-muhitni muhofaza qilish: Zararli moddalar (oltingugurt, benzol) miqdorini
cheklash orqali atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirish.
• Iste’molchilarning xavfsizligi: Benzol va boshqa karsinogen moddalar
miqdorini cheklash orqali inson salomatligini himoya qilish.
• Transport vositalarining samaradorligi: Yuqori oktan soni va yaxshi bug‘lanish
xususiyatlari dvigatelning samaradorligini oshiradi va yoqilg‘i sarfini kamaytiradi.
3. Natijalar
Benzin sifatini tekshirish uchun quyidagi eksperimentlar o‘tkazildi. Har bir
eksperiment xalqaro standartlar asosida amalga oshirildi va natijalar batafsil tahlil
qilindi. Quyida har bir eksperimentning usuli, natijalari va ularning tahlili keltirilgan.
1. Oktan Sonini Aniqlash
Oktan sonini aniqlash uchun ASTM D2699 (Research Octane Number – RON)
va ASTM D2700 (Motor Octane Number – MON) standartlari qo‘llanildi. Bu usullar
benzinning detonatsiyaga chidamliligini aniqlashga qaratilgan. RON past tezlikda,
MON esa yuqori tezlik va qiyin sharoitlarda o‘lchanadi.
Namuna A benzinining RON qiymati 95, MON qiymati 85 bo‘ldi.
Bu natijalar shuni ko‘rsatadiki, Namuna A benzini yuqori oktan soniga ega bo‘lib,
u dvigatelning detonatsiyaga chidamliligini ta’minlaydi. RON va MON o‘rtasidagi
farq (95-85=10) benzinning turli sharoitlarda barqaror ishlash qobiliyatini ko‘rsatadi.
2. Bug‘lanish Xususiyatlari
Bug‘lanish xususiyatlarini aniqlash uchun ASTM D86 standarti qo‘llanildi. Bu
usul benzinning turli haroratlarda bug‘lanish qobiliyatini o‘lchashga asoslangan.
• Bug‘lanish harorati: Benzinning engil va og‘ir fraksiyalari turli haroratlarda
bug‘lanadi. Bu jarayon maxsus qurilma yordamida kuzatildi.
Namuna A benzinining bug‘lanish harorati 40–65 °C oralig‘ida bo‘ldi.
Engil fraksiyalar 40 °C atrofida, og‘irroq fraksiyalar esa 65 °C atrofida bug‘landi.
3. Oltingugurt Miqdori
Oltingugurt miqdorini aniqlash uchun ASTM D5453 standarti qo‘llanildi. Bu usul
ultrabinafsha nurlanish spektroskopiyasi (UV fluorescence) asosida ishlaydi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
250
2181-3187
Namuna A benzinida oltingugurt miqdori 8 mg/kg bo‘ldi.
4. Qo‘shimchalar Tahlili
Qo‘shimchalar tarkibini aniqlash uchun gaz xromatografiyasi usuli qo‘llanildi. Bu
usul benzinning tarkibidagi turli moddalarni ajratish va ularning miqdorini aniqlash
imkonini beradi.
1-rasm. Oktan sonini aniqlash qurilmasi.
• Qurilma maxsus dvigatel va detektorlardan iborat bo‘lib, benzinning
detonatsiyaga chidamliligini o‘lchaydi.
• Qurilma benzinning turli haroratlarda bug‘lanish jarayonini kuzatish imkonini
beradi.
Natijalarning Umumiy Tahlili
Eksperimental natijalar shuni ko‘rsatadiki, Namuna A benzini barcha xalqaro
standartlar talablariga mos keladi:
• Yuqori oktan soni (RON 95, MON 85) benzinning detonatsiyaga chidamli
ekanligini ko‘rsatadi.
• Bug‘lanish xususiyatlari (40–65 °C) benzinning turli sharoitlarda barqaror
ishlashini ta’minlaydi.
• Past oltingugurt miqdori (8 mg/kg) atrof-muhitni muhofaza qilish va
dvigatelning katalizatorlarini himoya qilish uchun zarur.
• Qo‘shimchalar tarkibi (5% etanol) benzinning yonish samaradorligini oshiradi
va zararli chiqindilarni kamaytiradi.
Bu natijalar Namuna A benzinining zamonaviy transport vositalari uchun mos
kelishini va atrof-muhitga salbiy ta’sirini minimallashtirishini ko‘rsatadi.
4. Xulosa. Avtomobil benzinlari sifatini baholash va nazorat qilishda xalqaro
standartlar (ASTM, EN, ISO, GOST) asosiy rol o‘ynaydi. Bu standartlar benzinning
fizik-kimyoviy xususiyatlarini, qo‘shimchalar tarkibini va zararli moddalar miqdorini
belgilab, ularning iste’molchilar uchun xavfsizligini va atrof-muhitga salbiy ta’sirini
minimallashtirishga qaratilgan. Eksperimental natijalar shuni ko‘rsatdiki, Namuna A
benzini barcha xalqaro standartlar talablariga mos keladi. Xususan:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
251
2181-3187
• Oktan soni (RON 95, MON 85) benzinning detonatsiyaga chidamli ekanligini
va dvigatelning samaradorligini oshirishini ko‘rsatadi.
• Bug‘lanish xususiyatlari (40–65 °C) benzinning turli iqlimiy sharoitlarda
barqaror ishlashini ta’minlaydi.
• Oltingugurt miqdori (8 mg/kg) atrof-muhitni muhofaza qilish va dvigatelning
katalizatorlarini himoya qilish uchun zarur.
• Qo‘shimchalar tarkibi (5% etanol) benzinning yonish samaradorligini oshiradi
va zararli chiqindilarni kamaytiradi.
Bu natijalar Namuna A benzinining zamonaviy transport vositalari uchun mos
kelishini va atrof-muhitga salbiy ta’sirini minimallashtirishini ko‘rsatadi. Biroq, benzin
sifatini yanada oshirish va atrof-muhitni muhofaza qilishni ta’minlash uchun quyidagi
yo‘nalishlarda tadqiqotlar olib borish tavsiya etiladi:
1.
Qo‘shimchalar tarkibini optimallashtirish: Yangi antidetonatorlar,
detergentlar va antioksidantlarni ishlab chiqish orqali benzinning yonish
samaradorligini oshirish va zararli chiqindilarni kamaytirish.
2.
Atrof-muhitga do‘st yonilg‘i turlarini ishlab chiqish: Masalan,
bioyoqilg‘ilar yoki vodorodli yonilg‘ilarni benzin bilan aralashtirish orqali ekologik
ta’sirni kamaytirish.
3.
Zamonaviy laboratoriya usullarini joriy etish: Benzinning sifatini
tekshirishda yuqori aniqlikdagi analiz usullarini qo‘llash orqali natijalarning
ishonchliligini oshirish.
Kelajakda benzin sifatini yanada oshirish va atrof-muhitni muhofaza qilish
bo‘yicha tadqiqotlar olib borish zarur. Bu yo‘nalishda xalqaro hamkorlik va yangi
texnologiyalarni qo‘llash muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
ASTM D4814 – Standard Specification for Automotive Spark-Ignition Engine
Fuel.
2.
EN 228 – Automotive fuels. Unleaded petrol. Requirements and test methods.
3.
GOST R 51105-97 – Benzinlar uchun texnik shartlar.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–3_ Мая –2025
252
2181-3187
4.
ISO 5164 – Petroleum products – Determination of knock characteristics of
motor fuels.
5.
ISO 5163 – Petroleum products – Determination of knock characteristics of
motor and aviation fuels.
6.
ASTM D2699 – Standard Test Method for Research Octane Number of Spark-
Ignition Engine Fuel.
7.
ASTM D2700 – Standard Test Method for Motor Octane Number of Spark-
Ignition Engine Fuel.
8.
ASTM D86 – Standard Test Method for Distillation of Petroleum Products and
Liquid Fuels at Atmospheric Pressure.
9.
ASTM D5453 – Standard Test Method for Determination of Total Sulfur in
Light Hydrocarbons, Spark Ignition Engine Fuel, Diesel Engine Fuel, and Engine Oil
by Ultraviolet Fluorescence.
10.
JIS K 2202 – Japanese Industrial Standard for Automotive Gasoline.
11.
EPA (Environmental Protection Agency) – Regulations for Sulfur Content in
Fuels.
12.
European Commission – Directive 2009/30/EC on the specification of petrol,
diesel, and gas-oil.
13.
Smith, J. et al. – "Advances in Fuel Additives for Improved Combustion
Efficiency," Journal of Fuel Chemistry, 2020.
14.
Brown, L. et al. – "Environmental Impact of Sulfur in Fuels: A Review,"
Environmental Science & Technology, 2019.
15.
Johnson, R. et al. – "The Role of Biofuels in Reducing Carbon Emissions,"
Renewable Energy Journal, 2021.
16.
International Energy Agency (IEA) – "Global Fuel Quality Standards," IEA
Report, 2022.
17.
World Health Organization (WHO) – "Health Impacts of Benzene in Fuels,"
WHO Technical Report, 2020.
