ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
229
2181-3187
CHAQALOQLARDA KINDIK KASALLIKLARI
Ergasheva Iroda Akbarali qizi
Axmedova Yulduz Mamiraliyevna
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi
Jamoat salomatligi texnikumi
Aannotatsiya:
ushbu maqolada pediatriyaning paydo bo’lish nazariyasi,
chaqaloqlarda yuzaga keladigan kindik kasalliklari va ushbu jarayonda amalga
oshiriladigan tibbiy usullar xususidagi fikrlar berilgan.
Kalit so’zlar: pediatriya,
omfalit, flegmonoz omfalit, kindik kasalliklari, kindik
churralari.
Аннотация:
В этой статье рассматриваются вопросы, касающиеся теории
возникновения педиатрии, заболеваний пуповины, возникающих у младенцев, и
медицинских методов, применяемых в этом процессе.
Ключевые слова:
Педиатрия, омфалит, флегмонозный омфалит,
заболевания пупка, пупочные грыжи.
Aannotation:
this article gives ideas on the theory of the emergence of
Pediatrics, umbilical disorders that occur in babies and the medical methods carried
out in this process.
Keywords:
Pediatrics, omphalitis, phlegmonosis omphalitis, umbilical
disorders, umbilical hernias.
KIRISH
Pеdiаtriya tеrаpiyadаn аjrаtilgаn hоldа XIX аsrdаn bоshlаb, аlоhidа bo‘lib
chiqdi. U bоlаlаrdаgi spеsifik kаsаlliklаrni o‘rgаnadi. Yеvrоpаdа 1802-yili Pаrij
shаhridа birinchi bo‘lib, bоlаlаr kаsаlxоnаsi tаshkil qilindi vа uzоq yillаr mоbаynidа
bolalar shifokarlarini tаyyorlаsh mаrkаzi bo‘lib, fаоliyat ko‘rsаtib kеldi. XX аsrdаn
bоshlаb tibbiyot mustаqil rаvishdа rivоjlаnа bоshlаdi. Dunyo bo‘ylаb tibbiyot
kаfеdrаlаri оchilа bоshlаdi. Grеtsiyadа tаvvаlud tоpgаn Gippоkrаt (460-375 yil. )
tibbiyot fаnigа аsоs sоldi. U bоlаlаr оrgаnizmining xususiyatlаrigа kаttа аhаmiyat
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
230
2181-3187
bеrib, qo‘lyozmаlаr yozdi. O‘limidаn so‘ng bir qаnchа аllоmаlаr u bоshlаgаn ishni
dаvоm ettirishdi. Ulаrdаn biri Gаlеn (130-201 yillаr) edi. Gаlеn tibbiyot sоhаsi
bоrаsidа bir qаnchа qo‘lyozmаlаr yarаtdi. Ulаrdаn: оdаm аnаtоmiyasi, biоlоgiya,
pаtolоgiya, fаrmаkоlоgiya vа ichki kаsаlliklаrdir. Kitоblаrdа u kаsаllik bеlgilаri,
bеmоrlаrni pаrvаrish qilish vа bоlаlаrni to‘g‘ri оvqаtlаntirish qоidаlаrini yozib
qoldirdi.
ASOSIY QISM
Chaqaloqlar kindigi va terisining yiringli-septik kasalliklari ko‘p uchrashi va
amaliy ahamiyati jihatidan hayotining 1-oyini yashab kelayotgan bolalarda asosiy
o‘rinlardan birini egallaydi. Kindik va terining yiringli infeksiyasi har xil klinik
ko‘rinishlarga ega bo‘lishi va ko‘pincha yosh bolalarda uchraydigan sepsis bilan
kattaroq bolalarda bo‘ladigan og‘ir kasalliklarning manbaiga aylanib qolishi mumkin.
Kindik kasalliklari. Chaqaloqlardagi kindik kasalliklari hozirgi vaqtda olib
borilayotgan qat’iy chora-tadbirlar natijasida oldingi davrlardagiga qaraganda ancha
kam uchramoqda. Homilador ayollarni vaqtida patronaj qilish, gigiyenik
ko‘nikmalarni shakllantirish natijasida ularda yiringli-septik kasalliklarning oldini
olish, chaqaloqni parvarish qilishni amalga oshirishda aseptika va antiseptika
malakalarini oldindan o‘rgatish, poliklinikalarda yosh onalar maktablari faoliyatining
yaxshi tashkil etilganligi og‘ir formadagi kindik kasalliklarining kamayishida asosiy
omil bo‘ldi.
Etiologiyasi. Kindik kasalliklarining kelib chiqishida hozirgi vaqtda
stafilokokklar, streptokokklar, ba’zi hollarda boshqa mikroblar (ichak tayoqchasi,
pnevmokokk, ko‘k yiring tayoqcha va boshqalar) sabab bo‘lmoqda. Bu xildagi
qo‘zg‘atuvchilar kindikka quyidagi hollarda tushishi aniqlangan:
1. Kamdan-kam hollarda ona qornida, yuqorida ko‘rsаtilgаn infeksiyalar
natijasida. 2. Kindik tizimchasi bog‘lanayotgan mahalda, aseptika va antiseptika
qоidalariga amal qilinmaganda (aksariyat uydagi va yo‘ldagi tug‘uruqlarda,
xodimlarning mas’uliyatsizligi natijasida).
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
231
2181-3187
3. 2-12 kunlar oralig‘ida parvarishdagi nuqsonlar natijasida (kindik cho‘ltog‘i
siydik va axlat bilan ifloslanganda, parvarish asboblari yoki xodimlarning qo‘llaridan
infeksiya tushib qolishi va bolaga qarovchilardan havo-tomchi infeksiyalari o‘tishi
natijasida). Kindik cho‘ltog‘i tushishi va kindik yarasining bitishi uzoqqa cho‘zilib
ketgan hollar bolaning qandaydir infeksiya bilan zararlanganligidan dalolat beradi.
Omfalit – aksari yallig‘lanish jarayonining kindik chuqurchasi sohasida yoki
kindik atrofidagi teri va boshqa to‘qimalarga tarqalishi bilan xarakterlanadi. Mikroblar
ko‘pincha kindik yarasidan kindik tomirlariga o‘tib oladi va kindik arteriyalari hamda
venasida o‘rnashgan bo‘ladi. Klinikasi. Omfalitning quyidagi asosiy formalari: oddiy,
fibrinoz (yiringli), flegmonoz va nekrotik farq qilinadi. Omfalitning «pilchirab yoki
namlanib turadigan kindik» degan nom bilan ataladigan oddiy formasi, kindik qoldig‘i
tushib ketganidan keyin ham kindik jarohatining hadeganda bitavermasligi, seroz yoki
yiringli seroz suyuqlik tomchilari yuziga chiqib turadigan granulatsiyalar bilan
qoplanib turishi bilan xarakterlanadi. Bu suyuqlik qotib, qora qo‘tir po‘stlar hosil qiladi
va u asta-sekin tushib ketadi. Bunday kindik jarohati bir necha hafta davomida bitadi,
bolaning umumiy ahvoli esa deyarli qoniqarli bo‘lib, barcha fiziologik hojatlari (ich
qilishi, siyishi, uyqusi, ishtahasi va boshqalar) normada bo‘ladi, tana vazni odatdagiday
ortib boradi. Omfalitning yiringli yoki fibrinoz formasi yallig‘lanish jarayonining
kindik atrofi va unga yaqin turgan to‘qimalarga tarqalib ketishi bilan xarakterlanadi.
Kindik atrofidagi teri qizarib, shishadi va infiltratsiyalanadi, kindik sohasi esa qorin
yuzasi ustidan do‘mpayib chiqib turadi. Kindik chuqurchasining tubida esa ko‘pchilik
hollarda kichkinagina yara paydo bo‘ladi. Yallig‘lanish jarayoni qorinning oldingi
devoriga tarqalib ketishi yoki chegaralangan holda mahalliy bo‘lib qolaverishi ham
mumkin. Aksariyat hollarda kindik atrofi bosib ko‘rilganda kindik yarasidan yiring
chiqishi kuzatiladi. Flegmonoz omfalit yiringli formalariga unchalik e’tibor
berilmagan hollarda rivojlanadi va infeksiyaning qorin devorining chuqur qatlamlariga
kirib borganligidan dalolat beradi. Bunday holat esa bolada peritonit(qorin pardasining
yallig‘- lanishi) kelib chiqishiga sabab bo‘lib qolishi mumkin. Kasallikning bu
formasida bolaning umumiy ahvoli o‘zgarib, tana harorati ko‘tariladi, ishtahasi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
232
2181-3187
pasayadi, tana vazni kamayadi, organizmning umumiy zaharlanish belgilari va
dispeptik (qayt qilish, ich ketishi va boshqalar) o‘zgarishlar kuzatiladi. Omfalitning
nekrotik formasi hozirgi vaqtlarda olib borilayotgan chora-tadbirlar natijasida kamdan-
kam hollarda, odatda ozg‘in, qandaydir sabablarga ko‘ra organizmining reaktivligi
pasaygan bolalarda uchraydi. Omfalitning har qanday formasida infeksiyaning kindik
tomirlariga o‘tib ketish xavfi kuzatiladi, chunki kindik sepsisi aksariyat hollarda mana
shu yerdan boshlanib ketadi.
XULOSA
«Pilchirab turuvchi kindik» yoki omfalitning oddiy formasida faqat mahalliy
davolash o‘tkaziladi va uni hamshira ambulatoriya sharotida, bolalar shifokorining
nazorati ostida olib borishi ham mumkin. Omfalitning flegmonoz formasi kuchli
davolash o‘tkazilishini taqozo etadi. Bolaga 10-14 kun davomida ta’sir dоirasi keng
antibiotiklar, mikroblarning sezuvchanligini hisobga olgan holda sulfanilamid
vositalaridan foydalanib davolash olib boriladi. Davolash muolajalari bolaning
ahvoliga qarab statsionar yoki ambulator sharotda o‘tkazilishi mumkin. Profilaktikasi.
Kindikning turli kasalliklarining oldini olishda asosiy e’tibor chaqaloqning tug‘ilish
jarayonidagi, kindik parvarishi vaqtidagi, ona bilan birga olib boriladigan keyingi
parvarish mahalidagi aseptika va antiseptika hamda sanitariyagigiyenik qoidalarning
ahamiyati nihoyatda katta. Shularni hisobga olgan holda, tug‘uruq zali va bolalar
blokida ishlovchi tibbiy xodimlar zimmalaridagi mas’uliyatni to‘la his etishlari talab
etiladi. Chaqaloq aksariyat vaqtini onasi bilan o‘tkazadi. Demak, kasalliklarning oldini
olish onalarning qanchalik bola parvarishi haqida mukammal bilim va malakaga ega
bo‘lishiga bog‘liq. Chaqaloqlarda yuqoridagi kindikning yiringli kasalliklaridan
tashqari tug‘ma kasalliklari ham uchraydi. Bularga terili kindik, amniotik kindik va
ko‘proq uchraydigan kindik churralari kiradi. Kindik churralari — bunda qorin
bo‘shlig‘idagi a’zolar kindik halqasi yaxshi rivojlanmaganligi natijasida bo‘rtib chiqib
qoladi. Churra ichida aksariyat hollarda ichak charvisi, ichaklar, kamdan-kam hollarda
boshqa a’zolar bo‘lishi mumkin. Kichik hajmdagi churralar qorin bo‘shlig‘iga qaytib
kirib ketadi va ko‘pchilik hollarda ko‘rilgаn konservativ choralar (bolani churrasi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
233
2181-3187
kiritib qo‘yilgan holatda kuniga 2-3 marta, 2- 5 daqiqagacha yotqizib qo‘yish, yuqoriga
qarab yotgan mahalida churraning chiqib qolishining oldini olish choralarini ko‘rish va
boshqalar) natijasida churra teshigi berkilib ketadi. Bordiyu churra hajmi kattaligidan
o‘zicha bitib ketishining ehtimoli bo‘lmasa, uni jarrohlik yo‘li bilan davolanadi. Aks
holda, ichaklar faoliyati buzilishi, ayrim hollarda esa churraning qisilib qolishidan
ichaklar nekrozga uchrab qolishi mumkin. Bolaning tinmasdan yig‘lashi, tana
haroratining ko‘tarilishi, churraning tarang tortilganligi va qorin bo‘shlig‘iga
qaytarishning iloji yo‘qligi, qayt qilish va ich kelmay qolishi churraning qisilib
qolganligidan dalolat beradi. Bolani darrov jarrohlik bo‘limiga yetkazish choralarini
ko‘ring.
Adabiyotlar
1.Q.Inomov, M.G‘aniyeva. Pediatriyada hamshiralik ishi. –T.: G‘.G‘ulom nomidagi
nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2007.
2.Проект усовершенствования медсестринского образования в Узбекистане.
Учебная программа и руководства по преподаванию. Представительство JICA в
Узбекистане. Т., 2008.
3.A.J.Hamrayev,
M.A.Xamedova.
Xirurgiya.
–T.:
«O‘qituvchi»,
2002.
4.Ya.Allayorov, Ya.Tojiboyev. Favqulotda vaziyatlarda tez tibbiy yordam asoslari. –
T.: «Zar qalam», 2005.
5.А.М.Запруднов, К.И.Григоръев. Наука о детских болезней. Москва. 1997.
6. J.Eshqobulov; AMahmudov. Bolalar kasalliklari fani. –T.: Abu Ali ibn Sino
nomidagi tibbiyot nashriyoti, 1993.
7.K.Svyatkina, E.V.Belogorskaya, N.P.Kudryavsev. Bolalar kasalliklari fani. –T.: Abu
Ali ibn Sino nomidagi tibbiyot nashriyoti, 1990.
8.Bir yoshgacha bo‘lgan bolalarni ovqatlantirish xususiyatlari. –T.: Abu Ali ibn Sino
nomidagi tibbiyot nashriyoti, 2002.
9.Bolalar kasalliklari propedevtikasi. –T.: Abu Ali ibn Sino nomidagi tibbiyot
nashriyoti, 1997.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–2_ Мая –2025
234
2181-3187
10. Y.K.Subulkina. Bolalarga tez tibbiy yordam. –T.: Abu Ali ibn Sino nomidagi
tibbiyot nashriyoti, 1991.
11. А.Ф.Краснов. «Сестринское дело». 2-том. Москва, 2000.
12. «Семейная медицинская сестра». Копенгаген. ВOЗ, 2002.
13. А.Р.Майерс. «Терапия». М.: ГЭOТАР, 1996.
