ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
350
2181-3187
LEARNER STRATEGIES IN GENERAL VOCABULARY LEARNING
Rayxona Vapayeva,
Urganch Davlat Universiteti.
Xorijiy filologiya fakulteti, Filologiya-ingliz tili
3-bosqich talabasi
Sabirova Gulnoza Xidirbayevna
Urganch Davlat Universiteti
Xorijiy filologiya fakulteti , ingliz tili òqituvchisi
ANNOTATSIYA
Mazkur maqola umumiy ingliz lug‘atini o‘rganishda o‘quvchilar tomonidan
qo‘llaniladigan samarali strategiyalarni yoritadi. O‘rganilayotgan lug‘atni kontekstda
tushunish, takrorlash, tasniflash, shaxsiy lug‘at daftarlarini yuritish, hamkorlikda
ishlash va vizual metodlardan foydalanish kabi uslublar til o‘rganuvchilarning lug‘at
boyligini samarali oshirishga yordam beradi. Amaliy tadqiqotlar va kuzatuvlar asosida
bu strategiyalar o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini oshirishi isbotlangan.
ABSTRACT
This article highlights effective strategies used by students to learn general
English vocabulary. Methods such as understanding the vocabulary being studied in
context, repetition, classification, keeping personal vocabulary notebooks, working
collaboratively, and using visual methods can help language learners effectively
increase their vocabulary. Based on practical research and observations, these
strategies
have
been
proven
to
increase
students'
mastery.
Kalit so‘zlar: lug‘at o‘rganish strategiyalari, til o‘rganish, kontekstual o‘rganish, vizual
yodlash, takrorlash, hamkorlikda o‘rganish.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
351
2181-3187
KIRISH
Til o‘rganish jarayonining markaziy elementi bu — lug‘at. Lug‘at boyligi
qanchalik keng bo‘lsa, o‘quvchi tilni shunchalik ravon, tushunarli va ishonchli tarzda
qo‘llay oladi. Biroq ko‘plab o‘quvchilar so‘zlarni yodlab olishda, eslab qolishda va
faol ishlatishda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Shu sababli, o‘quvchilarga til
o‘rganishda yordam beruvchi aniq va samarali lug‘at strategiyalarni o‘rgatish zarur. Bu
maqola aynan shu masalaga bag‘ishlangan.
ASOSIY QISM
1. O‘z-o‘zini anglash va tayyorlov bosqichi
O‘quvchi eng avvalo o‘z o‘rganish uslubini aniqlab olishi kerak. U vizual,
eshitish, kinestetik yoki aralash tipdagi o‘rganuvchimi? Bu savolga aniqlik kiritish
strategiyalar tanlashga yordam beradi. Misol uchun, vizual o‘rganuvchi uchun rasmlar,
diagrammalar, rangli karta usullari foydaliroq bo‘ladi. Eshitish o‘rganuvchilari esa
audio yozuvlar, podkastlar, va nutqni eshitish orqali samarali o‘rganadilar. Kinestetik
o‘quvchilar esa harakat bilan bog‘liq metodlarni afzal ko‘rishadi, masalan, so‘zlar bilan
bog‘liq harakatlar qilish yoki dramatik rollarni ijro etish. Shaxsiy uslubni aniqlash
o‘rganuvchiga o‘z kuchli tomonlarini aniqlash va ularni maksimal darajada ishlatishga
yordam beradi.
2. Kontekst asosida o‘rganish
So‘zlarni alohida emas, balki matn ichida, real vaziyatlarda o‘rganish ularning
ma’nosini tushunishga va eslab qolishga yordam beradi. Dialoglar, maqolalar,
hikoyalar, video ssenariylari — bularning barchasi kontekstda o‘rganishga xizmat
qiladi. Bu usul orqali o‘quvchi so‘zlarning haqiqiy hayotdagi ishlatilish tarzini ko‘radi
va ularni eslab qolishi osonlashadi. Masalan, so‘zning sinonimlari yoki nozik ma’no
farqlari kontekstda yaxshiroq anglashiladi.
3. Tasniflash va guruhlash
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
352
2181-3187
So‘zlarni ma’nosiga ko‘ra guruhlash — ya’ni sinonim, antonim, mavzular, so‘z
turkumlari asosida tasniflash, bu yodlashni kuchaytiradi. “Oziq-ovqatlar”, “his-
tuyg‘ular”, “yo‘l harakati” kabi toifalar bilan ishlash osonroq va samaraliroq bo‘ladi.
Bu yondashuv orqali o‘quvchilar so‘zlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunishadi va
so‘zlarni murakkab matnlarda tezroq tan olishadi. Guruhlash usuli, shuningdek, so‘z
boyligini mavzuga yo‘naltirilgan tarzda oshirishga imkon beradi, bu esa insho yozishda
va og‘zaki nutqda foydalanish uchun qulaydir.
4. Spaced Repetition (bosqichli takrorlash)
Yangi so‘zlar bir necha marta, lekin uzoq muddatlar bilan takrorlanganda, ularni
uzoq muddatli xotirada saqlash imkoniyati oshadi. Anki, Quizlet kabi ilovalar bu
strategiyani qo‘llab-quvvatlaydi. Bu ilovalar foydalanuvchiga individual takrorlash
rejasini taklif etadi va har bir so‘zning qanchalik yaxshi o‘zlashtirilganiga qarab uni
takrorlash vaqtini aniqlaydi. Bu tizim o‘quvchining vaqtini tejaydi va faqat unutilish
xavfi yuqori bo‘lgan so‘zlarni takrorlashga urg‘u beradi.
5. So‘z daftari va kontekstli yozuvlar
O‘quvchilar har kuni o‘rgangan so‘zlarini maxsus lug‘at daftariga yozib borishlari
kerak. Bu daftarda so‘z, tarjima, sinonimlar, antonimlar, kontekstdagi jumla va hatto
kichik rasm ham bo‘lishi mumkin. Bunday daftar o‘quvchiga shaxsiy “lug‘at banki” ni
shakllantirishga yordam beradi. Vaqti-vaqti bilan ushbu daftarga qaytish, o‘rgangan
so‘zlarni takrorlash va yangi jumlalar bilan boyitish til bilimining barqaror
rivojlanishiga xizmat qiladi.
6. Interaktiv faoliyatlar orqali mustahkamlash
Juftlikda so‘zlar bilan gap tuzish, o‘zaro so‘rovnoma olish, tezkor o‘yinlar
o‘ynash, flashcard testlar, rolli o‘yinlar kabi mashg‘ulotlar — ham o‘quvchilarni
qiziqtiradi, ham so‘zlarni mustahkamlaydi. Bu usul darslarga dinamika kiritadi va
zerikishni oldini oladi. Ayniqsa, jamoaviy o‘yinlar orqali ijtimoiy o‘rganish ham sodir
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
353
2181-3187
bo‘ladi. Shuningdek, bu mashg‘ulotlar til o‘rganishda qo‘rquvni kamaytiradi va
o‘quvchilarning o‘zaro ishonchini oshiradi.
7. Yozma topshiriqlar orqali strategik mustahkamlash
Insho yozish, kunlik yuritish, topshiriqlarni ingliz tilida bajarish orqali
o‘quvchilar o‘rgangan so‘zlarini faol holatga keltirishadi. Yozma mashqlar orqali
o‘quvchi so‘zning imlosi, kontekstdagi to‘g‘ri ishlatilishi, va grammatik jihatlarini
chuqur o‘zlashtiradi. Bundan tashqari, bu usul orqali o‘quvchi o‘z fikrlarini ingliz tilida
to‘liq ifoda qilishga o‘rganadi. Har bir yozma topshiriq yakunida o‘qituvchi yoki
tengdosh tomonidan tahlil qilinishi yanada samarali bo‘ladi.
8. Hamkorlikda o‘rganish va Peer Learning
Guruhda ishlash, bir-biriga so‘zlarni tushuntirish, yangi o‘rganganlarini boshqalar
bilan muhokama qilish so‘zlar ustida mulohaza yuritishga sabab bo‘ladi. Peer-
feedback (tengdosh fikri) orqali o‘rganuvchilar bir-biridan o‘rganadilar. Bu jarayon
o‘quvchilarning ijtimoiy va muloqot kompetensiyasini rivojlantiradi. Shuningdek, bu
strategiya orqali o‘quvchilar o‘z bilimlarini mustahkamlabgina qolmay, boshqalarning
bilimidan ham foydalana oladi. Ushbu faoliyatlar o‘rganish jarayonini qiziqarli va
interaktiv qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLA
Nation, I. S. P. (2001). Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge
University Press
Schmitt, N. (2000). Vocabulary in Language Teaching. Cambridge University Press
Oxford, R. (1990). Language Learning Strategies: What Every Teacher Should Know.
Heinle & Heinle
Thornbury, S. (2002). How to Teach Vocabulary. Longman
Jalolov, J. (2024). Chet tili o‘qitish metodikasi. Toshkent.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–1_ Мая –2025
354
2181-3187
Internet
manba:
https://www.teachingenglish.org.uk/article/vocabulary-learning-
Krashen, S. (1985). The Input Hypothesis. Longman.
Díaz-Rico, L. T. (2004). Teaching English Learners: Strategies and Methods. Allyn
and Bacon.
