ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
99
2181-3187
MAKTAB OʻQUVCHILARIDA OʻZIGA BOʻLGAN ISHONCHINI
ORTTIRISH
Sherimova Sayora
Qoraqalpogʻiston Respublikasi Kegeyli
tumani 6-sonli umumtaʼlim maktabi amaliyotchi psixologi
Annotatsiya:
Maktab oʻquvchilarida oʻziga boʻlgan ishonchni oshirish bugungi
taʼlim tizimining eng dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Yosh avlodning shaxs
sifatida toʻlaqonli rivojlanishi, kelajakdagi muvaffaqiyatlari koʻp jihatdan oʻziga
boʻlgan ishonchiga bogʻliqdir. Ishtiyoq, qatʼiyat va ijobiy munosabat yoshlarning oʻz
qobiliyatlariga ishonch bilan qarashlarini taʼminlaydi, bu esa ularni taʼlim jarayonida
faollikka undaydi va hayotda muvaffaqiyatga yetaklaydi. Shu sababli, maktab muhitida
oʻquvchilarning oʻziga boʻlgan ishonchini oshirish uchun tizimli va samarali ishlar olib
borilishi zarur.
Kalit so‘zlar:
munosabat, yoshlar, psixologlar, o'qituvchilar, qobiliyatlar,
ijtimoiy munosabatlar, ta’lim.
Oʻziga boʻlgan ishonchni shakllantirish jarayoni murakkab va koʻp qirralidir. Bu
jarayonda oʻquvchilar oʻzlarining kuchli va zaif tomonlarini anglab yetishlari,
muvaffaqiyatlarini qadrlashlari, xatolaridan saboq olishlari va yangi maqsadlarga
intilishlari muhim ahamiyatga ega. Maktabda ijobiy, qoʻllab-quvvatlovchi muhit
yaratish orqali oʻquvchilar oʻzlarini erkin his qilishlari va oʻz qobiliyatlarini sinab
koʻrishlari uchun imkoniyatlar yaratish lozim. Oʻqituvchilar va ota-onalar
oʻquvchilarning yutuqlarini doimiy ravishda eʼtirof etib, ularni ragʻbatlantirish orqali
oʻziga boʻlgan ishonchni mustahkamlashlari mumkin. Maktabda oʻquvchilarning har
bir kichik yutugʻini qadrlash va ularni tan olish muhimdir. Bu yoshlarni oʻzlarini qadrli
his qilishlariga yordam beradi va yanada faol boʻlishga undaydi. Shuningdek, tanqidni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
100
2181-3187
konstruktiv tarzda, yaʼni oʻquvchining xatolarini koʻrsatib, ularni tuzatishga yordam
beruvchi shaklda berish zarur. Tanqid qilayotganda, oʻquvchining shaxsiyatini hurmat
qilish va uning imkoniyatlariga ishonch bildirish muhim ahamiyatga ega. Mustaqil
fikrlash va qaror qabul qilish imkoniyatlarini berish oʻquvchilarning oʻziga boʻlgan
ishonchini oshirishda muhim omildir. Maktabda loyihalar, guruh ishlari va ijodiy
mashgʻulotlar tashkil etish orqali yoshlar oʻz qobiliyatlarini sinab koʻrishlari mumkin.
Mustaqil ishlar ular uchun masʼuliyatni oshiradi va oʻzlarini yanada mustaqil his
qilishlariga yordam beradi. Bu esa oʻz navbatida oʻziga boʻlgan ishonchni
kuchaytiradi.[1]
Ijtimoiy muhitda oʻquvchilarning oʻz oʻrnini topishi ham oʻziga ishonchni
oshirishda katta rol oʻynaydi. Doʻstlar bilan iliq munosabatlar oʻquvchilarning oʻzini
qulay va qadrli his qilishlariga yordam beradi. Maktabda turli toʻgaraklar, sport
musobaqalari va madaniy tadbirlar yoshlarning oʻzlarini namoyon etishlari va yangi
doʻstlar orttirishlariga imkon yaratadi. Bu faoliyatlar orqali ular oʻz qobiliyatlarini
namoyish qilib, oʻziga boʻlgan ishonchni oshiradilar. Ota-onalarning roli ham oʻziga
ishonchni shakllantirishda muhimdir. Uy sharoitida ota-onalar farzandlarini doim
qoʻllab-quvvatlab, ularning ijobiy tomonlarini taʼkidlab borishlari zarur.
Farzandlarining muvaffaqiyatlarini qadrlash, ularni ragʻbatlantirish va xatolaridan
saboq olishga yordam berish ota-onalar tomonidan koʻrsatiladigan eʼtiborni oshiradi.
Ota-onalar oʻzlari ham oʻziga ishonchni namuna qilib koʻrsatishlari kerak, chunki
bolalar kattalarning xatti-harakatlarini kuzatib oʻrganadilar. Psixologik yordam va
treninglar tashkil etish ham oʻziga boʻlgan ishonchni oshirishda samarali vositalardan
biridir. Psixologlar va pedagoglar tomonidan oʻtkaziladigan maxsus mashgʻulotlar
yoshlarning oʻzini anglash va oʻziga ishonchni oshirishga yordam beradi. Bu
mashgʻulotlarda oʻquvchilar oʻz his-tuygʻularini ifoda etish, stress va qoʻrquvlarni
yengish, ijobiy fikrlash usullarini oʻrganish imkoniyatiga ega boʻladilar.
Muvaffaqiyatli shaxslarning hayoti va faoliyati haqida hikoyalar, motivatsion
materiallar ham yoshlarning oʻziga boʻlgan ishonchini oshirishga yordam beradi. Ular
oʻzlariga oʻxshash insonlarning qiyinchiliklarni yengib, muvaffaqiyatga erishganlarini
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
101
2181-3187
koʻrib, ruhlanadilar. Maktabda shunday materiallarni taqdim etish, mahorat darslari
oʻtkazish orqali oʻquvchilarning ruhiy holatini yaxshilash mumkin.[2]
Muvaffaqiyatsizliklarni qanday qabul qilish va undan qanday chiqish haqida
oʻrgatish ham juda muhimdir. Har bir inson hayotida qiyinchiliklar boʻladi, lekin ularni
yengib oʻtish va yangi marralarga intilish oʻziga ishonchni mustahkamlashga yordam
beradi. Oʻquvchilarga xatolarini tan olish va ulardan saboq olishni oʻrgatish, ularni
qoʻllab-quvvatlash oʻziga ishonchni oshiradi. Individual yondashuv har bir
oʻquvchining kuchli va zaif tomonlarini hisobga olib, moslashtirilgan yordam
koʻrsatishni taqozo etadi. Bu nafaqat taʼlim sifatini oshiradi, balki oʻquvchilarning
oʻziga ishonchlarini ham mustahkamlaydi. Shuningdek, jismoniy faollik va sogʻlom
turmush tarzini targʻib qilish ham oʻziga ishonchni oshirishda muhim omil hisoblanadi.
Sport va jismoniy mashgʻulotlar yoshlarning ruhiy holatini yaxshilaydi, stressni
kamaytiradi va oʻziga boʻlgan ishonchni kuchaytiradi.[3]
Maqsadlarni aniqlash va ularga erishish uchun reja tuzishni oʻrgatish yoshlarning
oʻziga boʻlgan ishonchini oshirishga yordam beradi. Kichik va katta maqsadlarni
belgilash va ularni bosqichma-bosqich amalga oshirish orqali ular oʻz
muvaffaqiyatlarini koʻra boshlaydilar. Shuningdek, maktabda hurmat va doʻstlik
munosabatlarini rivojlantirish, zoʻravonlik va kamsitishning oldini olishga qaratilgan
chora-tadbirlarni amalga oshirish muhimdir. Ochiq muloqot oʻquvchilar bilan
ishonchli munosabatlarni oʻrnatishga yordam beradi. Oʻqituvchilar va ota-onalar
oʻquvchilarning fikrlarini tinglashlari, ularni tushunishlari va qoʻllab-quvvatlashlari
zarur. Bu yoshlarning oʻzlarini erkin his qilishlariga, oʻz fikrlarini ochiq ifoda
etishlariga yordam beradi. Yangi bilim va koʻnikmalarni oʻrganishda yuzaga keladigan
qiyinchiliklarga yordam berish, sabr-toqat bilan yondashish ham oʻziga ishonchni
oshirishga xizmat qiladi. Ijodiy faoliyatni rivojlantirish, sanʼat, musiqa, adabiyot kabi
sohalarda faol ishtirok etish yoshlarning oʻzlarini ifoda etishlariga va oʻz
qobiliyatlariga ishonch hosil qilishlariga yordam beradi. Maktabda ijodiy toʻgaraklar
tashkil etish va ularni qoʻllab-quvvatlash zarur. Shuningdek, ijtimoiy faollikni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
102
2181-3187
ragʻbatlantirish, jamiyatdagi turli loyihalarda ishtirok etish va boshqalarga yordam
berish yoshlarning oʻzlarini foydali va qadrli his qilishlariga yordam beradi.
Zamonaviy texnologiyalar va innovatsion metodlardan foydalanish ham oʻziga boʻlgan
ishonchni oshirishda samarali boʻlishi mumkin. Interaktiv darslar, onlayn platformalar
va taʼlim dasturlari yoshlarning oʻqishga boʻlgan qiziqishini oshiradi va ularning oʻz
qobiliyatlariga ishonch hosil qilishlariga yordam beradi.[4]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, maktab oʻquvchilarida oʻziga boʻlgan ishonchni oshirish
uchun koʻp qirrali yondashuv zarur. Bu jarayonda maktab, oʻqituvchilar, ota-onalar va
jamiyat birgalikda harakat qilishi kerak. Yoshlarning oʻziga boʻlgan ishonchini
oshirish nafaqat ularning taʼlimdagi muvaffaqiyatlarini, balki kelajakdagi hayotdagi
yutuqlarini taʼminlaydi. Shunday ekan, har bir maktab va oilada oʻziga ishonchni
rivojlantirishga doir tizimli ishlar olib borilishi lozim. Bu esa jamiyatimizning
barkamol, iqtidorli va mustaqil shaxslar safini kengaytirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Axmedov, S. (2019). "Maktab yoshlarida shaxsiy rivojlanish va ishonchni oshirish
metodlari". Toshkent: Taʼlim nashriyoti.
2. Islomov, D. (2020). "Oʻquvchilarning psixologik rivojlanishi va oʻziga ishonchini
shakllantirish". Samarqand: Ilm-fan.
3. Rahimova, N. (2018). "Taʼlim muhitida oʻziga ishonchni mustahkamlash yoʻllari".
Toshkent: Pedagogika.
4. Tursunov, M. (2021). "Maktab oʻquvchilarining ijtimoiy-psixologik rivojlanishi".
Buxoro: Ilmiy nashrlar.
5. Karimova, L. (2017). "Yoshlarning shaxsiy potensialini rivojlantirish va oʻziga
ishonch". Toshkent: Oʻzbekiston.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
103
2181-3187
6. Qodirov, A. (2019). "Pedagogik psixologiya: Oʻquvchilarda ishonchni oshirish
metodikasi". Namangan: Taʼlim.
7. Saidova, G. (2022). "Maktabda ijobiy muhit yaratish va oʻziga ishonchni oshirish".
Toshkent: Fan va taʼlim.
8. Yusupov, B. (2020). "Oʻquvchilarda stressni yengish va oʻziga ishonchni
rivojlantirish". Qarshi: Ilmiy maqolalar toʻplami.
