ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
223
2181-3187
MAKTAB OʻQUVCHILARI OʻRTASIDA GIYOHVANDLIKNING
YUZAGA KELISH SABABLARI, PSIXOLOGIK MUAMMOSI VA UNI
BARTARAF ETISHDA MAKTAB PSIXOLOGINING VAZIFASI
Mamadaliyeva Maftunaxon Sherzod qizi
Farg‘ona viloyati Oltiariq tuman MMTBga qarashli
28-sonli umumiy o‘rta ta’lim maktab amaliyotchi psixologi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktab oʻquvchilari oʻrtasida giyohvandlikka
berilish holatlari, uning psixologik sabablari va salbiy oqibatlari tahlil qilinadi.
Giyohvandlikning shakllanishida oilaviy muhit, psixologik bosim, ijtimoiy befarqlik,
tengdoshlar ta’siri kabi omillar muhim rol o‘ynashi ko‘rsatiladi. Shuningdek, bu
muammoni bartaraf etishda maktab psixologining profilaktik, diagnostik, maslahat
berish va tuzatish (korreksion) faoliyatlari yoritib beriladi. Maktab psixologining
o‘quvchilar bilan individual va guruhiy ishlari, ota-onalar bilan hamkorligi, sog‘lom
muhit yaratishdagi o‘rni keng ko‘lamda tahlil qilinadi. Maqolada, shuningdek,
giyohvandlikka qarshi samarali psixologik va pedagogik yondashuvlar ham tavsiya
etiladi.
Kalit so‘zlar:
giyohvandlik, maktab o‘quvchilari, psixologik muammo,
profilaktika, maktab psixologi, ijtimoiy ta’sir, psixokorreksiya, oilaviy muhit,
emotsional holat, giyohvandlikning oldini olish
Hozirgi kunda, giyohvandlik, yoshlar orasida tobora keng tarqalgan muammo
sifatida jiddiy tashvishlarga sabab bo‘lmoqda. Maktab yoshidagi o‘quvchilar orasida
giyohvandlikka qarshi kurashish va uning oldini olish, nafaqat davlat, balki maktab
tizimining ham asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Giyohvandlikka qarshi kurashish
faqatgina jismoniy muammo emas, balki psixologik, ijtimoiy va ta'lim sohalarida ham
keng ko‘lamli chora-tadbirlarni talab etadi. Maktab psixologi, o‘quvchilarning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
224
2181-3187
psixologik holatini va ijtimoiy muhitini o‘rganib, ularning giyohvandlikka qarshi
kurashishda muhim rol o‘ynaydi. Giyohvandlikning yuzaga kelish sabablari: Maktab
yoshidagi o‘quvchilarda giyohvandlikka oid muammolar bir nechta omillarga bog‘liq.
Quyida asosiy sabablar keltirilgan: Ijtimoiy ta'sirlar: Ko‘pincha o‘quvchilar giyohvand
moddalarni ijtimoiy muhitda, do‘stlar yoki katta yoshdagi tanishlari orqali sinab
ko‘rishga moyil bo‘lishadi. Yoshlik davri, odamlar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqalar va
ta'sirlar kuchli bo‘lib, o‘quvchi ularni tezda qabul qiladi. Oilaviy omillar: Oiladagi
muammolar, ya'ni ota-onalar o‘rtasidagi nizolar, bolaga nisbatan mehr-muhabbatning
yetishmasligi yoki ota-onaning giyohvandlikka qarshi kurashishdagi yondoshuvi ham
muhim ahamiyatga ega. Oilaviy inqirozlar o‘quvchining psixologik holatini buzishi va
giyohvand moddalarni sinashga undashi mumkin. Psixologik va emotsional
muammolar: Maktabda o‘quvchilarning emotsional va psixologik holati ham
giyohvandlikka yo‘l ochishi mumkin. O‘quvchilar o‘zlarini yakkalanmagan,
ishonchsiz, depressiv his qilganda, ular giyohvand moddalarga murojaat qilishlari
mumkin, chunki bu ular uchun biror tarzda qisqa muddatli yengillik yoki qochish
imkoniyatini
taqdim
etadi.
Bilim
yetishmovchiligi
va
ta'lim
darajasi:
Giyohvandlikning tarqalishi haqida o‘quvchilarga yetarlicha ma'lumot berilmasligi,
maktabda giyohvandlikka qarshi tushuntirish ishlarining kam bo‘lishi ham
o‘quvchilarni xavfli holatga solishi mumkin.
Giyohvandlikning psixologik muammolari:
Giyohvandlik o‘quvchilarda nafaqat jismoniy, balki psixologik muammolarni
ham keltirib chiqaradi.
Ular orasida eng keng tarqalgan psixologik muammolar quyidagilar:
Depressiya: O‘quvchilarda giyohvandlikka duch kelish, ko‘pincha chuqur
depressiya holatiga olib kelishi mumkin. Giyohvand moddalar, ularning vaqtinchalik
ruhiy yengillik yoki qochish istagini qondirishi, aslida muammolarni yanada
chuqurlashtiradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
225
2181-3187
Ijtimoiy yakkalanish: Giyohvandlikka moyil bo‘lgan o‘quvchilar ko‘pincha
jamiyatdan ajralib qoladilar. Ular o‘zlarini yolg‘iz his qilishlari va boshqalar bilan
aloqalarini yo‘qotishlari mumkin.
O‘ziga nisbatan past baho: Giyohvand moddalarga qaramlik, o‘quvchining o‘ziga
bo‘lgan ishonchni yo‘qotishiga olib keladi. Ular o‘zlarini noqulay va kam baholashadi.
Aggressiya va impulsivlik: Giyohvand moddalarning ta'siri bilan o‘quvchilarda
jiddiy xulq-atvor o‘zgarishlari ro‘y berishi mumkin. Bu, o‘z navbatida, o‘qish va
ijtimoiy munosabatlarda muammolarni keltirib chiqaradi.
Maktab psixologining vazifasi: Maktab psixologi giyohvandlikka qarshi
kurashishda muhim rol o‘ynaydi. Uning vazifalari quyidagilardan iborat: Profilaktik
ishlar olib borish: Maktab psixologi, o‘quvchilarga giyohvandlikning salbiy
oqibatlarini tushuntirish, ularning ruhiy holatini muntazam ravishda kuzatish va
profilaktik tadbirlar o‘tkazish orqali giyohvandlikka qarshi kurashishga yordam beradi.
Psixologik yordam ko‘rsatish: O‘quvchilarda giyohvandlikka moyillik
aniqlanganda, psixolog yordamida ularning psixologik muammolari hal qilinadi.
Bunga individual maslahatlar, guruh terapiyasi va maxsus treninglar kiradi.
Ijtimoiy dasturlarni
ishlab chiqish: Maktab psixologi, o‘quvchilarni
giyohvandlikka qarshi turishga o‘rgatadigan ijtimoiy dasturlarni ishlab chiqadi. Bu
dasturlar orqali o‘quvchilarga ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish va giyohvandlikka
qarshi kurashish usullarini o‘rgatish mumkin. O‘quvchilarning oilaviy holatini
kuzatish: Oilaviy muammolarni hal qilishda psixologlar ota-onalar bilan hamkorlikda
ishlaydi. O‘quvchining oilaviy vaziyatini tushunish, ularning holatini yaxshilashda
muhim ahamiyatga ega.
Maktab xodimlari bilan hamkorlik: Maktab psixologi o‘qituvchilar, ma'muriyat
va boshqa mutaxassislar bilan birgalikda giyohvandlikka qarshi strategiyalarni ishlab
chiqadi. O‘qituvchilarni giyohvandlikka oid muammolarni aniqlash va ularga yordam
berish borasida tayyorlashda psixologning roli muhimdir.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–5_ Мая –2025
226
2181-3187
Xulosa
Maktab yoshidagi o‘quvchilarda giyohvandlik muammosi, nafaqat jismoniy,
balki psixologik va ijtimoiy jihatdan ham katta tahdidlar keltirishi mumkin.
Giyohvandlikka qarshi kurashishda maktab psixologlarining roli juda muhimdir. Ular
o‘quvchilarning ruhiy holatini yaxshilash, profilaktik chora-tadbirlarni amalga oshirish
va muammolarni hal qilishda asosiy yordamchi hisoblanadi. Giyohvandlikka qarshi
kurashishda maktab psixologining faol ishtiroki, o‘quvchilarni xavfli odatlardan
saqlash va sog‘lom rivojlanishlariga yordam berishning asosiy omili bo‘lishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati:
1. Halimova M.V.,Shoabdurahimova U.E “O‘smirlik davrida yuzaga keladigan
agressiv hulqni psixologik korreksiya qilish imkoniyatlari” Zamonaviy talim 2015
2. Mahmud Yo‘ldoshev Psixologiya fanlari nomzodi (Ijtimoiy tarmoq sahifasidan)
