ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
346
2181-3187
SHIELD DRAYVERIDAN FOYDALANISH
Fargʼona davlat universiteti
axborot texnologiyalari kafedrasi mudiri
Ro’zaliyev Sherzodjon Avazbekovich
Farg’ona davlat universiteti 3-kurs talabasi
Sobirova Dilnozabonu Botirali qizi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada “shield drayveri” tushunchasi, uning kompyuter
tizimidagi ahamiyati va ishlash prinsiplari haqida so‘z yuritiladi. Shield drayverlari
kompyuter qurilmalarining xavfsiz ishlashini ta’minlovchi vositalardan biri bo‘lib, ular
orqali operatsion tizim va apparat ta’minoti o‘rtasida ishonchli aloqa o‘rnatiladi.
Maqolada shield drayverlarining asosiy vazifalari, ularni o‘rnatish jarayoni va amaliy
dasturlarda qo‘llanilishi batafsil tahlil qilinadi. Shuningdek, xavfsizlikni oshirish va
tizimning barqaror ishlashini ta’minlashdagi roli yoritiladi.
Аннотация:
В данной статье рассматривается понятие «shield драйвера»,
его значение в компьютерных системах и принципы работы. Shield драйверы
являются одним из средств обеспечения безопасной работы компьютерных
устройств, устанавливая надежную связь между операционной системой и
аппаратным обеспечением. В статье подробно анализируются основные
функции shield драйверов, процесс их установки и применение в практических
приложениях. Также освещается их роль в повышении безопасности и
обеспечении стабильной работы системы.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
347
2181-3187
Abstract:
This article discusses the concept of a shield driver, its significance in
computer systems, and its principles of operation. Shield drivers are essential tools for
ensuring the secure operation of computer hardware by establishing a reliable interface
between the operating system and the hardware. The article provides a detailed analysis
of the main functions of shield drivers, the installation process, and their application in
real-world software. Additionally, their role in enhancing system security and stability
is highlighted.
Kalit so‘zlar:
Shield drayver, Dasturiy ta'minot, Qurilma drayveri, Xavfsizlik,
Operatsion tizim, Dastur va apparat o‘rtasidagi aloqa, Kompyuter arxitekturasi,
Drayverlarni o‘rnatish, Himoya mexanizmi, Barqaror ishlash
Kirish
Zamonaviy axborot texnologiyalari jadal rivojlanayotgan bir davrda kompyuter
tizimlarining ishonchli va xavfsiz ishlashi ustuvor masalalardan biri hisoblanadi.
Dasturiy va apparat ta’minotlari o‘rtasidagi uzluksiz va to‘g‘ri aloqa tizim barqarorligi
va xavfsizligi uchun muhim omil hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan qaralganda,
drayverlar, xususan, shield drayverlari, tizimning asosiy tarkibiy qismlaridan biri
sifatida alohida o‘rin egallaydi.
Shield drayveri – bu operatsion tizim va kompyuter qurilmalari o‘rtasida
vositachilik qiluvchi dasturiy komponent bo‘lib, u qurilmaning funksional
imkoniyatlaridan to‘liq va xavfsiz foydalanishni ta’minlaydi. U foydalanuvchi
dasturlarining bevosita apparat resurslariga murojaat qilishining oldini olib, muayyan
himoya qatlamini hosil qiladi. Bu esa tizimda ruxsatsiz kirish, noto‘g‘ri ishlovlar yoki
nosozliklarning oldini olishga yordam beradi.
Bugungi kunda axborot tizimlarining ishonchliligi va xavfsizligi har doimgidan
ham dolzarb bo‘lib, ayniqsa sanoat avtomatlashtirish tizimlari, tibbiyot uskunalari,
harbiy texnologiyalar hamda moliyaviy tizimlarda shield drayverlarning o‘rni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
348
2181-3187
beqiyosdir. Shu bois, ushbu maqolada shield drayverlari haqida umumiy tushuncha,
ularning ishlash prinsipi, asosiy funksiyalari, o‘rnatish jarayoni hamda amaliy
dasturlarda qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Bundan tashqari, ularning xavfsizlikni
ta'minlashdagi roli ham batafsil yoritiladi.
Asosiy qism
1. Shield drayverining tushunchasi va maqsadi
Shield drayver — bu dasturiy komponent bo‘lib, u operatsion tizim bilan apparat
qurilmalari o‘rtasida himoya qatlami vazifasini bajaradi. An’anaviy drayverlar
qurilmalarga bevosita ishlov berishga imkon bersa, shield drayverlar bu jarayonga
nazorat va filtrlash mexanizmini kiritadi. Ya’ni, foydalanuvchi yoki dastur apparatga
to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qila olmaydi — har bir so‘rov oldindan shield drayver
orqali o‘tadi va xavfsizlik talablariga javob bersagina ijroga yo‘l ochiladi.
Bunday drayverlar, ayniqsa, xavfsizlik darajasi yuqori bo‘lgan tizimlarda,
masalan, sanoat avtomatlashtirish, tibbiyot qurilmalari, bank tizimlari, harbiy
sohalarda keng qo‘llaniladi. Ular foydalanuvchining yoki zararli dasturiy ta'minotning
bevosita apparat resurslariga aralashuvini cheklaydi.
2. Shield drayverining asosiy funksiyalari
Shield drayverlar quyidagi asosiy funksiyalarni bajaradi:
Xavfsizlikni ta’minlash – qurilmalarga noto‘g‘ri yoki ruxsatsiz kirishni oldini
oladi.
Ma’lumotlar yaxlitligini saqlash – ma’lumotlar oqimini nazorat qilish orqali
noto‘g‘ri yoki buzilgan paketlarni bloklaydi.
Tizim barqarorligini oshirish – qurilmalar bilan noto‘g‘ri muloqot natijasida
yuzaga keladigan xatoliklarni kamaytiradi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
349
2181-3187
Ruxsat darajalarini boshqarish – faqat ma’lum dastur yoki foydalanuvchigagina
qurilmadan foydalanish huquqini beradi.
Monitoring va jurnal yuritish – barcha kirish va chiqishlar yozuvini yuritadi, bu
esa tizimdagi tahdidlarni aniqlashda yordam beradi.
3. Shield drayverning ishlash prinsipi
Shield drayverlar operatsion tizim yadrosiga (kernel) yaqin darajada ishlaydi.
Ular “hooking” (xabarlarni tutib olish) va “filtering” (filtrlash) usullari orqali kiruvchi
va chiquvchi signal yoki so‘rovlarni tahlil qiladi. Agar kiruvchi so‘rov xavfsiz deb
topilsa, u keyingi bosqichga o‘tkaziladi. Aks holda, tizim uni to‘xtatadi yoki
foydalanuvchidan qo‘shimcha tasdiq talab qiladi.
Ushbu usul, ayniqsa, IoT (Internet of Things) qurilmalarida muhim bo‘lib,
ko‘plab qurilmalarning tarmoqqa ulangan holatda ishlashi xavfsizlik tahdidlarini
oshiradi. Shield drayver esa har bir qurilmaga bog‘lanishda nazorat qatlamini hosil
qiladi.
4. Shield drayverlarni o‘rnatish jarayoni
Shield drayverni tizimga o‘rnatish odatiy drayverlardan farq qilishi mumkin.
Odatda, bu jarayon quyidagi bosqichlardan iborat bo‘ladi:
Drayverni ishlab chiqish yoki tanlash – maxsus apparatga moslashtirilgan drayver
tanlanadi.
Ruxsat va sertifikatlash – drayverlar ko‘pincha imzolanishi kerak bo‘ladi
(masalan, Windows’da WHQL imzo).
O‘rnatish – administrator huquqlari bilan tizimga o‘rnatiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
350
2181-3187
Test va monitoring – o‘rnatilgan drayverning ishlashi tekshiriladi, jurnal
yozuvlari monitoring qilinadi.
5. Amaliyotda qo‘llanilishi
Shield drayverlar real amaliy dasturlarda keng qo‘llaniladi:
Antivirus va xavfsizlik tizimlari – kompyuterga o‘rnatilgan har qanday
qurilmaning faoliyatini nazorat qilish.
Korxona infratuzilmasi – tarmoq printerlari, skanerlar yoki boshqa qurilmalarga
kirishni faqat ruxsat etilgan foydalanuvchilarga cheklash.
Tibbiyot qurilmalari – noto‘g‘ri buyruqlarni filtrlash orqali bemorning sog‘lig‘ini
saqlash.
Bank terminal va POS tizimlari – maxfiy ma’lumotlar oqimini nazorat qilish.
Xulosa
Kompyuter tizimlarining barqaror, xavfsiz va ishonchli ishlashi bugungi raqamli
dunyoda eng muhim masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Tizimdagi har bir komponent,
xususan, apparat va dasturiy vositalar o‘rtasidagi muloqot, qat’iy nazorat ostida
bo‘lishi kerak. Shu nuqtai nazardan, shield drayverlari zamonaviy axborot tizimlarida
muhim o‘rin egallaydi.
Maqolada tahlil qilinganidek, shield drayverlar — bu oddiy qurilma
drayverlaridan farqli o‘laroq, xavfsizlik va nazoratni kuchaytirishga qaratilgan maxsus
vositalardir. Ular qurilmalarga murojaat qilish jarayonini filtrlab, faqat ruxsat etilgan
va xavfsiz so‘rovlargina ijroga yuborilishini ta’minlaydi. Bu esa tizimda yuzaga kelishi
mumkin bo‘lgan nosozliklar, ruxsatsiz kirish holatlari yoki zararli dasturlar ta’sirining
oldini olishda muhim ahamiyatga ega.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–4_ Мая –2025
351
2181-3187
Shield drayverlarning asosiy afzalliklari — xavfsizlik darajasining oshishi, tizim
ishonchliligining mustahkamlanishi, hamda resurslardan oqilona foydalanish
imkoniyatining yaratilishi bilan belgilanadi. Ular ayniqsa sog‘liqni saqlash, moliyaviy
xizmatlar, sanoat avtomatlashtirish va mudofaa tizimlarida keng qo‘llanilmoqda, bu
esa ularning amaliy ahamiyatini yanada oshiradi.
Kelajakda axborot xavfsizligi masalalari yanada keskinlashishi kutilmoqda.
Shunday sharoitda shield drayver texnologiyalarining rivojlanishi, ularning
soddalashtirilgan o‘rnatilishi, kengaytirilgan monitoring imkoniyatlari va intellektual
nazorat mexanizmlarining ishlab chiqilishi dolzarb yo‘nalish bo‘lib qoladi.
Xulosa qilib aytganda, shield drayverlar nafaqat tizim xavfsizligini ta’minlovchi
texnik vosita, balki umuman axborot infratuzilmasining ajralmas elementi hisoblanadi.
Ularning to‘g‘ri ishlab chiqilishi va tizimga moslashtirilgan holda joriy qilinishi orqali
kompyuter tizimlarining umumiy samaradorligini sezilarli darajada oshirish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Таненбаум А., Бос Х.
Современные операционные системы
. — 4-е
изд. — СПб.: Питер, 2020. — 1120 с.
2.
Silberschatz A., Galvin P. B., Gagne G.
Operating System Concepts
. — 10th
ed. — Wiley, 2018. — 976 p.
3.
Крис Соломон.
Разработка драйверов устройств для Windows
. — М.:
ДМК Пресс, 2021. — 624 с.
4.
Tim Jones.
Professional Kernel Architecture
. — Wrox Press, 2008. — 864
p.
5.
Microsoft Docs.
"Driver Development Documentation"
, Microsoft Learn,
https://learn.microsoft.com/en-us/windows-hardware/drivers/
6.
Юсупов У., Раҳимов А.
Operatsion tizimlar
. — Toshkent: Fan va
texnologiya, 2022. — 380 б.
