ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
184
2181-3187
SHAHAR INFRATUZILMASINI RAQAMLASHTIRISH
KONTEKSTIDA 5G TEXNOLOGIYALARINING INNOVATSION
IMKONIYATLARI VA IQTISODIY-IJTIMOIY SAMARADORLIGI
Ergashaliyev Elyorjon Erkinjon ogli
(Farg‘ona davlat texnika universiteti talabasi)
Annotatsiya:
Ushbu maqolada shahar infratuzilmasini raqamlashtirish jarayonida
5G texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati yoritib berilgan. Unda 5G tarmog‘ining
texnik imkoniyatlari, xususan, yuqori tezlikda ma’lumot uzatish, tarmoq kechikishini
minimallashtirish va ko‘plab qurilmalarni samarali boshqarish xususiyatlari tahlil
qilingan. Shuningdek, ushbu texnologiyaning “aqlli shahar” konsepsiyasi doirasida
transport, sog‘liqni saqlash, ta’lim va xavfsizlik sohalarida qo‘llanilishi, iqtisodiy-
ijtimoiy samaradorligi hamda kelajakdagi istiqbollari yoritilgan. Maqola 5G asosidagi
raqamli transformatsiyaning muhim jihatlarini ochib berish bilan birga, raqamli
tenglikni ta’minlash va yangi imkoniyatlar yaratish yo‘llarini ham ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar:
5G texnologiyasi, raqamlashtirish, aqlli shahar, shahar
infratuzilmasi, iqtisodiy samaradorlik, ijtimoiy innovatsiya, raqamli transformatsiya,
sun’iy intellekt, masofaviy xizmatlar.
Kirish
Hozirgi kunda dunyo miqyosida raqamli texnologiyalar kundalik hayotning
ajralmas qismiga aylanmoqda. Ayniqsa, urbanizatsiya jadal sur’atlarda kechayotgan
sharoitda shahar infratuzilmasini zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
yordamida boshqarish ehtiyoji kuchaymoqda.
Bunday
raqamlashtirish jarayonida 5G texnologiyasi alohida o‘rin tutadi. 5G texnologiyasi
yuqori tezlikdagi ma’lumot uzatish imkoniyati, kichik tarmoqli kechikish va ko‘plab
qurilmalarni bir vaqtda ulash quvvati bilan ilgari qo‘llanilgan mobil aloqa
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
185
2181-3187
standartlaridan tubdan farq qiladi. 5G texnologiyasining shahar infratuzilmasidagi eng
muhim qo‘llanilish sohalaridan biri — bu “aqlli shahar” smart city konsepsiyasidir.
Aqlli shaharlar atrof-
muhitni nazorat qilish, transport oqimini boshqarish, xavfsizlikni ta’minlash, sog‘liqni
saqlash va ta’lim tizimlarini yaxshilash kabi ko‘plab funksiyalarni raqamli vositalar
orqali amalga oshiradi. Bu kabi tizimlarning samarali ishlashi uchun esa tezkor va
ishonchli tarmoq zarur bo‘lib, 5G texnologiyasi aynan shu ehtiyojlarni qamrab oladi.
5G ni joriy etish O
‘
zbekiston iqtisodiyotini yanada
raqobatbardosh qilishga yordam beradi, raqamli transformatsiyani tezlashtiradi va asosiy
sohalarda ishlab chiqarishni oshiradi. Yuqori tezlikdagi va ishonchli aloqa biznes
muhitini yaxshilaydi, raqamli xizmatlar va innovatsiyalarni rivojlantirishni
rag
‘
batlantiradi, bu esa o
‘
z navbatida O
‘
zbek kompaniyalari uchun eksportni oshirish va
bozorlarni kengaytirishga yordam beradi.
Bu mamlakatga global qo
‘
shimcha qiymat zanjirlarida muhim o
‘
rin
egallash, yangi hamkorlar va investorlarni jalb qilish imkonini beradi. 5G yangi sohalar
va xizmatlarni rivojlantirish uchun asos yaratadi, masalan, virtual, telemeditsina,
masofaviy ta’lim, aqlli shaharlar, raqamli qishloq xo
‘
jaligi, raqamli sog
‘
liqni saqlash va
boshqalar. Misol uchun, qishloq xo
‘
jaligida 5G dan foydalanish, hosildorlikni
monitoring qilish va boshqarishning ilg
‘
or usullarini qo
‘
llash imkonini beradi, sanoatda
esa ishlab chiqarish jarayonlarini real vaqtda avtomatlashtirish va boshqarish
yechimlarini joriy etishga yordam beradi.
Masalan,
transport
infratuzilmasini avtomatlashtirishda 5G texnologiyasi real vaqt rejimida transport
vositalari o‘rtasida aloqa o‘rnatishga imkon beradi. Bu esa avtonom avtomobillar
harakati, yo‘l-transport hodisalarini kamaytirish, tirbandliklarning oldini olishga
xizmat qiladi. Bundan tashqari, video nazorat tizimlari ham yuqori aniqlikda ishlaydi,
bu esa shahar xavfsizligini oshiradi.
Sog‘liqni saqlash tizimida esa 5G
tarmog‘i masofaviy tibbiy maslahatlar, robotlashtirilgan operatsiyalar va shifokorlar
o‘rtasida tezkor axborot almashinuviga imkon yaratadi. Ayniqsa, pandemiya sharoitida
bu texnologiyalar aholi salomatligini saqlashda muhim rol o‘ynaydi. Ta’lim sohasida
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
186
2181-3187
esa masofaviy o‘qitish, virtual laboratoriyalar va sun’iy intellekt asosidagi ta’lim
tizimlarini samarali tashkil etish uchun 5G asosiy infratuzilma elementi hisoblanadi.
5G texnologiyalarining joriy etilishi iqtisodiy jihatdan ham katta foyda keltiradi.
Birinchidan, yangi xizmatlar, startaplar va raqamli platformalar paydo bo‘lishiga
zamin
yaratadi.
Ikkinchidan,
sanoat
tarmoqlarining
raqamlashtirilishi,
avtomatlashtirilishi va samaradorligi oshadi. Bu esa ishlab chiqarish tannarxini
kamaytiradi, eksport imkoniyatlarini kengaytiradi va raqobatbardoshlikni oshiradi.
Ijtimoiy jihatdan esa, aholi turmush darajasi oshadi, xizmatlardan foydalanish
soddalashadi va teng imkoniyatlar yaratiladi. 5G texnologiyasi qishloq va chekka
hududlarda ham yuqori sifatli aloqa xizmatlarini taqdim etish orqali raqamli tafovutni
kamaytiradi.
5G
texnologiyasi
O
‘
zbekiston iqtisodiyotiga va jamiyatiga keltirishi mumkin bo
‘
lgan katta afzalliklariga
qaramay, uning joriy etilishi bir qator qiyinchiliklarga duch kelmoqda. 4G/LTE
tarmoqlarining mavjud mashhurligi va iste’molchilar talabining qoniqishi bilan bir
qatorda, 5G tarmoqlarini rivojlantirish 2025 yilgacha sekin sur’atlarda davom etadi.
O
‘
zbekistonda 5G ning tez rivojlanishi 2026-2028 yillarda kutilmoqda. Bu davr juda
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
187
2181-3187
muhim bo
‘
ladi, chunki mamlakat yangi avlod aloqa tizimiga muvaffaqiyatli o
‘
tish uchun
bir qator asosiy to
‘
siqlarni yengishi kerak.
Xulosa
Xulosa qilib aytish mumkinki, 5G texnologiyasi shahar infratuzilmasining
raqamlashtirilishini yangi bosqichga olib chiqadi. Uning joriy etilishi nafaqat
texnologik yangilik, balki iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyotning asosiy drayveri sifatida
ko‘rilmoqda. Shu bois, 5G texnologiyasining imkoniyatlaridan to‘liq foydalanish
uchun zarur bo‘lgan qonunchilik bazasi, infratuzilma va kadrlar salohiyatini
rivojlantirish muhim vazifadir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Baxtiyorov, S. (2023).
5G texnologiyalari va ularning O‘zbekistonda joriy
etilishi istiqbollari
. “Innovatsion texnologiyalar” ilmiy jurnali, №1, 45–52.
2.
Murodullayeva R.A. (2025).
Sun’iy intellekt va tarmoq texnologiyalari asosida
ta’lim tizimining raqamlashtirilishi
. “Zamonaviy ta’lim” elektron jurnali, №1, 17–23.
3.
Baxtiyorov, S. (2023).
5G texnologiyalari va ularning O‘zbekistonda joriy
etilishi istiqbollari
. “Innovatsion texnologiyalar” ilmiy jurnali, №1, 45–52.
4.
Rustamova, M. (2022).
Shahar infratuzilmasining raqamlashtirilgan
boshqaruvi: muammolar va yechimlar
. “Axborot tizimlari va texnologiyalari” jurnali,
№2, 37–44.
5.
Murodullayeva R.A. (2024).
Raqamli transformatsiya va sun’iy intellekt:
ijtimoiy sohalarda innovatsiyalar
. “Ilm va taraqqiyot yo‘lida” ilmiy jurnali, №3, 28–
34.
6.
Uzoqov, K. (2020).
Aqlli shaharlar uchun mobil tarmoqlar evolyutsiyasi: 4G
dan 5G ga o‘tish
. TATU ilmiy ishlari to‘plami, №4, 63–70.
