ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
171
2181-3187
ORGANIK BIRIKMALAR VA ULARNING TIBBIYOTDAGI
AHAMIYATI
Sultonova Farangis Ergash qizi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
davolash ishi fakulteti talabasi
Ilmiy rahbar:
Kiyamova Dilfuza SHarifovna
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
Tibbiy kimyo kafedrasi dotsent.
Annotatsiya:
Organik kimyo — uglerod asosidagi birikmalarni o‘rganuvchi
fan bo‘lib, tibbiyot sohasida alohida ahamiyatga ega. Inson organizmida kechadigan
barcha asosiy jarayonlar, shu jumladan hujayra darajasidagi reaksiyalar, asosan
organik moddalarsiz yuzaga chiqmaydi. Ushbu maqolada organik birikmalarning
turlari, ularning organizmdagi tarkibi va tibbiy amaliyotdagi qo‘llanilishi haqida
ma’lumotlar yuritiladi.
Kalit so’zlar:fermentlar,moddalar, gormonal moddalar,uglevodorodlar,
oqsillar, galogenlar.
Kirish:
Organik birikmalar millionlab bo‘lishi mumkin, biroq ular asosan
quyidagi sinflarga bo‘linadi: uglevodorodlar, spirtlar, kislotalar, esterlar,
aminokislotalar va oqsillar. Har bir sinfning o‘ziga xos tuzilishi va funksiyasi mavjud.
Masalan, uglevodorodlar energiya manbai sifatida, aminokislotalar esa oqsillarni hosil
qiluvchi asosiy birlik sifatida kimyo faniga tanilgan.
Organik birikmalarning biologik ahamiyati va tibbiy ahamiyati
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
172
2181-3187
Tibbiyotda organik birikmalar tirik hujayralarning tuzilishi va faoliyatida muhim
o‘rin tutadi. Gormonal moddalar, fermentlar, DNK va RNK molekulalari — bularning
barchasi organik birikmalar asosida yaratilgan. Masalan, insulin gormoni oqsillardan
tashkil topgan bo‘lib, diabet kasalligini davolashda keng ahamiyatga ega.
Organik birikmalar dorivor vositalar tarkibida
Bugungi kunda ishlab chiqarilayotgan ko‘plab dori vositalari tarkibida organik
birikmalar mavjud. Antibiotiklar, analgetiklar, antiseptiklar — bularning barchasi
murakkab organik strukturalarga ega. Shuningdek, farmakologiyada dori-darmonlar
sintezida organik reaksiyalarningva elementlarning o‘rni juda katta ahamiyatga ega.
Molekulasi tarkibida uglerod atomi bo’ladigan birikmalarga organik kimyo
deyiladi.organik
birikmalar
tarkibida
ugleroddan
tashqari
ko’pincha
vodorod,kislorod,azot,ba’zan oltingugurt, fosfor, galogenlar va ayrim metallar
(alohida-alohida o’rin tutadi yoki turli kombinatsiyalar bo’ladi.
Organik kimyo
- kimyoning katta va mustaqil bo’limi bo’lib, uning mavzusi
bahsi uglerod birikmalarining kimyosidir:bu fan uglevodorodlarning tuzilishi,
xossalari, olinish usullari,amalda foydalanish imkoniyatlarini o’rganadi.
Anorganik va organik kimyo orasiga amalda keskin chegara qo’yib bo’lmaydi.
Organik kimyo taraqqiyotining asosiy bosqichlarini to’rtta davrga ajratish
mumkin:
1.
Empirik davr-i
nsonning organik moddalar bilan ilk bor tanishuvi,
ularni ajratib olish va qayta ishlash usullari o’rganilgan vaqtdan to organik
kimyo fan sifatida shakllangunicha (XVIII asrning oxiri) o’tgan davr.
2.
Analitik davr-
XVIII asr oxiridan XIX asrning 60- yillarigacha.
Bu bosqichda dastlabki nazariylar yaratilib, organik kimyo fan sifatida
shakllana boshlagan.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
173
2181-3187
3.
Tuzilish nazariyasining davri
-XIX asrning 60-yillaridan to XX
asr boshlarini o’z ichiga oladi.
4.
Organik kimyo rivojlanishining
hozirgi zamon molekular
atomistik yoki ilmiy takomillashuvi davri.
Butlerovning organik birikmalarning kimyoviy tuzulish nazariyasi quyidagicha
ta’riflanadi;
Murakkab zarrachaning kimyoviy tabiati uning tarkibini tashkil etuvchi
moddiy zarrachalarning tabiatiga, ularning miqdori va kimyoviy tuzilishi bilan
belgilanadi.
Organik moddalarning xossalari faqat ularning tarkibigagina emas ,balki
molekulada atomlarning o’zaro birikish tartibiga ham bog’liq.
Maqolaning xulosasi shundan iboratki
Organik kimyo tibbiyot bilan chambarchas bog‘liq fan sifatida mashxur. Tibbiy
bilimlarni egallayotgan har bir talaba organik birikmalarni, ularning xossalari va
tibbiyotdagi qo‘llanilishini chuqur o’rganib bilmog’i zarur. Bu nafaqat nazariy bilim,
balki amaliy faoliyatda hamdarsliklarda ham katta foyda keltiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Marchenko, T., Piliarska, O., Kiyamova, D., & Musaev, S. (2025). Influence of
plant density and biological products on the formation of seed yield of maize lines
under irrigation conditions. In
BIO Web of Conferences
(Vol. 151, p. 01002). EDP
Sciences..
2.
Kholmurodova D., Kiyamova D. Study of the process of producing fuel briquettes
from industrial waste //International Journal of Advance Scientific Research. – 2023.
– Т. 3. – №. 10. – С. 238-243.
3.
Sharifovna K. D. et al. Galaktozemiya kasaligini kelib chiqish sabablarini
o’rganish //interdiscipline innovation and scientific research conference. – 2024. – Т.
3. – №. 25. – С. 140-141.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
174
2181-3187
4.
Xudoyberdi O’g’li, Turatov Shuxrat, and Kiyamova Dilfuza Sharifovna. "Atirgul
gulbargining tibbiyotdagi ahamiyat."
intellectual education technological solutions
and innovative digital tools
3.28 (2024): 176-177.
5. Негматов С.С., Киямова Д.Ш., Холмуродова Д. К. Исследование влияния
связующего на эксплуатационные характеристики угольных брикетов.
Universium Технические науки Москва 2022 ст.15-17
6. Киямова Д.Ш., Асқаров Қ.А., Холмуродова Д.К., Исследование влияния
наполнителей на физико- механические свойства угольных брикетов.
Universium Технические науки Москва 2021 ст.49-51
7.
Киямова Д. Ш. Разработка технологии брикетирования угольной мелочи с
применением композиционных материалов из местного сырья и отходов
производств //ББК 30.16 Б 63. – 2023. – С. 178.
8.
Sh, Kiyamova D. "Kovul o’simligining farmatsiyadagi ahamiyati, kimyoviy tarkibi,
tarqalish mintaqalari."
pedagog
7.11 (2024): 127-130.
