Авторы

  • Numonova Xonzoda
  • Ismanova Odinaxon

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.esiiw.125594

Ключевые слова:

Konjunktiv nemis tili grammatikasi Konjunktiv I Konjunktiv II bilvosita nutq ehtimollik grammatik tahlil orzu-istak uslubiy vosita.

Аннотация

Ushbu maqolada nemis tilidagi Konjunktiv (sub’yunktiv) fe’l shaklining mazmuni va qo‘llanilish holatlari tahlil qilinadi. Konjunktiv I va II shakllari, ularning grammatik tuzilishi, zamon shakllari, nutqdagi uslubiy funksiyalari hamda boshqa tillar (o‘zbek, ingliz, rus) bilan taqqosloviy tahlili keltirilgan. Maqola til o‘rganayotgan o‘quvchilar va til o‘qituvchilari uchun amaliy foyda beruvchi manba 
hisoblanadi.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

138

2181-3187

BEDEUTUNG UND GEBRAUCH DES KONJUNKTIVS

Andijon davlat chet tillari insituti

Xorijiy til va adabiyoti nemis tili yo’nalishi

402-guruh talabasi Numonova Xonzoda

Ilmiy rahbar Ismanova Odinaxon

Anotatsiya:

Ushbu maqolada nemis tilidagi Konjunktiv (sub’yunktiv) fe’l

shaklining mazmuni va qo‘llanilish holatlari tahlil qilinadi. Konjunktiv I va II shakllari,

ularning grammatik tuzilishi, zamon shakllari, nutqdagi uslubiy funksiyalari hamda

boshqa tillar (o‘zbek, ingliz, rus) bilan taqqosloviy tahlili keltirilgan. Maqola til

o‘rganayotgan o‘quvchilar va til o‘qituvchilari uchun amaliy foyda beruvchi manba

hisoblanadi.

Kalit so‘zlar:

Konjunktiv, nemis tili grammatikasi, Konjunktiv I, Konjunktiv II,

bilvosita nutq, ehtimollik, grammatik tahlil, orzu-istak, uslubiy vosita.

Abstract:

This article analyzes the meaning and usage of the subjunctive

(Konjunktiv) mood in the German language. It explains the grammatical structures of

Konjunktiv I and II, their tense forms, stylistic functions in speech, and provides a

comparative analysis with Uzbek, English, and Russian languages. The article serves

as a practical resource for language learners and teachers.

Keywords:

Subjunctive, German grammar, Konjunktiv I, Konjunktiv II, indirect

speech, hypothetical situations, grammatical analysis, wishes, stylistic expression.

Aннотация:

В данной статье рассматривается значение и употребление

сослагательного наклонения (Konjunktiv) в немецком языке. Описываются

формы Konjunktiv I и II, их грамматическое строение, временные формы,

стилистические функции в речи, а также проводится сравнительный анализ с


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

139

2181-3187

узбекским, английским и русским языками. Статья представляет практический

интерес для изучающих язык и преподавателей.

Ключевые слова

: Конъюнктив, грамматика немецкого языка, Konjunktiv I,

Konjunktiv II, косвенная речь, гипотетические ситуации, грамматический анализ,

желание, стилистические средства.

Der Konjunktiv ist ein wesentlicher Bestandteil der deutschen Grammatik.

Besonders in der Schriftsprache, in der indirekten Rede sowie bei hypothetischen

Situationen und Wünschen spielt er eine große Rolle.

Konjunktiv – bu nemis tilida fe’lning o‘ziga xos grammatik shakli bo‘lib, asosan

bilvosita nutqda, orzular, shartli va haqiqatga zid holatlarni ifodalashda ishlatiladi. Was

bedeutet Konjunktiv? – Konjunktiv nima degani?

Im Deutschen gibt es zwei Konjunktivformen: Konjunktiv I und Konjunktiv II.

Konjunktiv I wird vor allem in der indirekten Rede (bilvosita nutq) verwendet.

Konjunktiv II drückt Wünsche, Unwirklichkeit oder Höflichkeit aus. O‘zbek

tilida bu shaklni ko‘pincha: “deb aytdi”, “agar shunday bo‘lsa edi”, “istardim” kabi

ifodalar bilan tarjima qilish mumkin. Gebrauch des Konjunktiv I – Konjunktiv I ning

qo‘llanilishi a) Indirekte Rede – Bilvosita nutq. Bu shakl orqali biz boshqa birovning

so‘zlarini bevosita emas, balki bilvosita yetkazamiz. Ayniqsa, ommaviy axborot

vositalarida keng qo‘llaniladi. Beispiel – Misol:

Direkt: Er sagt: „Ich habe keine Zeit.“

Indirekt: Er sagt, er habe keine Zeit.

Yuqoridagi misolda “hat” (Präsens) fe’li “habe” shaklida Konjunktiv I’da

qo‘llanildi.

b) Bildung – Yasalishi. Konjunktiv I asosan Präsens (hozirgi zamon) asosida

tuziladi. Gebrauch des Konjunktiv II – Konjunktiv II ning qo‘llanilishi


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

140

2181-3187

Konjunktiv II ko‘proq xayoliy, haqiqatga zid yoki odobli so‘zlashuvlarda

ishlatiladi.

a)

Wünsche – Orzular

b)

Beispiel: Ich wünschte, ich hätte mehr Geld. (O‘zbekcha: Koshki,

menda ko‘proq pul bo‘lsa edi.)

b) Unwirkliche Bedingungen – Haqiqatga zid shartlar

Beispiel: Wenn ich ein Vogel wäre, würde ich fliegen.

(Agar qush bo‘lganimda, uchgan bo‘lardim.)

c) Höflichkeit – Xushmuomalalik. Beispiel:

Könnten Sie mir bitte helfen?

(Iltimos, menga yordam bera olasizmi?)

d) Bildung – Yasalishi. Ko‘plab hollarda Präteritum (o‘tmish zamon) shaklidan

foydalaniladi, ba’zida esa würde + Infinitiv konstruktsiyasi ishlatiladi. Yoki

Ich würde gehen, wenn ich Zeit hätte.

(Men borar edim, agar vaqtim bo‘lganida.)

Albatta, keling, Konjunktiv haqidagi maqolani yanada boyitish uchun chuqurroq

grammatik tafsilotlar, qo‘shimcha misollar va uslubiy mulohazalar bilan to‘ldiramiz.

Konjunktivning uslubiy vazifasi (Stilistische Funktion des Konjunktivs).

Konjunktiv, ayniqsa yozma nutqda, nutqning uslubiy silliqligi va xolislikni

ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi.

a) Objektivlik (Objektivität). OAV (TV, gazeta)da kimdir aytgan gapni

o‘zingizning fikringiz sifatida emas, balki xolis ravishda ifodalash uchun Konjunktiv I

ishlatiladi: Der Minister sagte, die Lage sei unter Kontrolle.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

141

2181-3187

(Vazir aytdiki, vaziyat nazorat ostida ekan.)

Bu yerda "sei" yordamida yozuvchi yoki jurnalist o‘zining emas, balki boshqa

birovning fikrini yetkazganini bildiradi.

b) Masofa yaratish (Distanziertheit). Konjunktiv II yordamida shaxsiy hissiyotlar

yoki haqiqatga zid holatlarni nozik va ehtiyotkorona tarzda ifodalash mumkin:

Ich würde sagen, dass das keine gute Idee wäre.

(Menimcha, bu yaxshi g‘oya bo‘lmasdi.)

8. Konjunktiv II: Zamonaviy foydalanish (Moderne Verwendung) Ko‘pchilik

nemis tilida og‘zaki nutqda würde + Infinitiv shaklini afzal ko‘radi, chunki bu shakl

tushunarli va talaffuzda osonroq:

Anstatt: Ich ginge ins Kino

Ko‘proq: Ich würde ins Kino gehen

Yozma nutqda esa klassik Konjunktiv II (gienge, hätte, wäre...) shakllari

hanuzgacha muhim va zarur hisoblanadi.

9. Modal fe’llar bilan Konjunktiv II (Konjunktiv II mit Modalverben). Modal

fe’llar bilan Konjunktiv II ko‘pincha kombinatsiyalangan shaklda ishlatiladi:

Ich könnte helfen.

(Men yordam bera olardim.)

Ich müsste lernen.

(Men o‘qishim kerak bo‘lardi.)

Agar bu fe’llar bilan zamonlarni ko‘rsatish kerak bo‘lsa:

Ich hätte helfen können.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

142

2181-3187

(Men yordam bera olgan bo‘lardim.)

10. Konjunktiv bilan tuzilgan murakkab gaplar (Komplexe Sätze im Konjunktiv).

Shartli gaplar (Konditionalsätze). Wenn ich du wäre, würde ich das nicht tun.

(Agar sening o‘rningda bo‘lganimda, buni qilmagan bo‘lardim.) Niyat yoki istak

bildiruvchi gaplar

Ich wünschte, du kämest früher.

(Koshki, sen erta kelsang edi.)

O‘tgan zamonda shart

Wenn ich mehr gelernt hätte, hätte ich die Prüfung bestanden.

(Agar ko‘proq o‘qigan bo‘lsam edi, imtihondan o‘tgan bo‘lardim.)

12. Konjunktivning zamon shakllari (Tempusformen des Konjunktivs)

a) Präsens Konjunktiv (Hozirgi zamon). Asosan Konjunktiv I da ishlatiladi.

Ich sage, er komme bald.

(Men aytamanki, u tez orada keladi.)

b) Perfekt Konjunktiv (O‘tmish zamon). O‘tmishda sodir bo‘lgan harakatlar

uchun ishlatiladi. Asosan Konjunktiv I va II ning kombinatsiyalangan shakli.

Er sagte, er habe gegessen.

(U aytdiki, u ovqatlangan ekan.)

c) Präteritum Konjunktiv (Konjunktiv II asosida). Konjunktiv II ko‘plab hollarda

Präteritum asosida yasaladi:

Ich ginge, wenn ich Zeit hätte.

(Men borar edim, agar vaqtim bo‘lsa.)


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

143

2181-3187

d) Plusquamperfekt Konjunktiv. O‘tmishda haqiqatga zid holatlarni ifodalaydi:

Wenn er das gesagt hätte, hätte ich nicht reagiert.

(Agar u buni aytgan bo‘lsa edi, men javob bermagan bo‘lardim.)

13. Konjunktiv fe’llar turiga ko‘ra (Konjugationstypen im Konjunktiv)

a) Schwache Verben (Zaif fe’llar): Zaif fe’llarda Konjunktiv II ko‘pincha “würde

+ Infinitiv” shaklida qo‘llanadi: Ich würde machen, wenn ich Zeit hätte.

b) Starke Verben (Kuchli fe’llar): Ko‘plab kuchli fe’llar Umlaut (ä, ö, ü) oladi:

gehen → ginge

kommen → käme

sehen → sähe

c) Unregelmäßige Verben (Noqoidalar): Fe’llarning o‘ziga xos Konjunktiv

shakllari bor:

sein → wäre

haben → hätte

können → könnte

14. Konjunktivning tarixiy rivoji (Historische Entwicklung des Konjunktivs).

Konjunktiv nemis tilida qadimgi german tillaridan meros bo‘lib, dastlab barcha

harakatlar uchun yagona ehtimollik shakli bo‘lgan. Zamonaviy nemis tilida esa bu

shakl ikki alohida tizimga – Konjunktiv I va II ga bo‘lingan: Konjunktiv I: Lotin

tilidagi subjunktivga o‘xshash – xabar yetkazish vositasi.

Konjunktiv II: Orzu-istak va ehtimoliylikni bildiruvchi – romantik va muloyim til

uslubi uchun mos.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

144

2181-3187

15. Konjunktiv boshqa tillarda (Vergleich mit anderen Sprachen). O‘zbek tili

bilan solishtirma:

Konjunktiv I → O‘zbekcha “deb aytdi”, “u aytgan ekan” orqali ifodalanadi.

Er sagt, er sei krank.

→ U aytdiki, u kasal ekan.

Konjunktiv II → O‘zbekcha “koshki”, “bo‘lganida”, “bo‘lardi” kabi ifodalar bilan

mos keladi.

Wenn ich reich wäre, würde ich reisen.

→ Agar boy bo‘lganimda, sayohat qilgan bo‘lardim.

Ingliz tili bilan solishtirma:

If I were you, I would study.

= Wenn ich du wäre, würde ich lernen.

Konjunktiv II ingliz tilidagi conditional gaplarga juda o‘xshaydi.

16. Didaktik yondashuv (Didaktische Tipps für Lehrer). Agar siz bu mavzuni

darsda tushuntirmoqchi bo‘lsangiz:

Rol o‘yinlari (bilvosita nutq uchun),

Ifoda kartochkalari (orzu va shartli gaplar tuzish uchun),

Yangiliklar sarlavhalarini tahlil qilish (Konjunktiv I misollari bilan),

Qiyosiy tarjima mashqlari (Konjunktiv II orqali fikr bildirish) foydali bo‘ladi.

Orzu yoki haqiqatga zid holatlarni yozing, Konjunktiv II’dan foydalaning.

Konjunktiv, nemis tili grammatikasining nozik, ammo muhim jihatlaridan biridir.


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

145

2181-3187

Konjunktiv I orqali biz boshqa birovning so‘zlarini bilvosita yetkazamiz,

Konjunktiv II esa bizga xayoliy fikrlar, orzular, ehtimollar va odobli murojaatlar

ifodasini beradi. O‘zbek tilida to‘g‘ridan-to‘g‘ri mos keladigan shakllar bo‘lmasa-da,

mazmuni orqali Konjunktivning o‘rni tushunarli va tarjima qilish imkoniyati mavjud.

Nemis tilini o‘rganishda Konjunktiv shakllarini to‘g‘ri tushunish va qo‘llash –

nutqning boyligi va grammatik to‘g‘riligi uchun juda muhimdir.

Foydalanilgan adabiyotlar

1.

Urunbayevna, I. O. (2024). ILM-FANDA TERMINLAR OLAMI. XALQARO

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI , 1 (1), 187-189.

2. Burxonovich, A. O. (2024). ZOOFRAZEMALARNI TADQIQ QILISHDA DA

TISHKINA TAHLIL METODI (RUS VA INGLIZ TILLARI MISOLIDA).

PEDAGOG, 7(9), 131-134.

3. Azamov, O. (2023). ZOOFRAZEMALARNI NEMIS TILIDAN OʽZBEK TILIGA

TARJIMA QILISH TAMOYILLARI. Oriental renaissance: Innovative, educational,

natural and social sciences, 3(23), 100-106.

4. Urunbayevna, I. O. (2025, March). TA’LIM JARAYONLARIDA TADQIQOT VA

INNOVATSIYALARNI INTEGRATSIYA QILISHNI MATEMATIKA VA

TERMINOLOGIYAGA CHAMBARCHAS BOGLIQLIGI. In Uz Conferences (Vol.

1, No. 2).

5. Dadajonova, S., & Bozorova, G. (2025). CORRECT PRONUNCIATION

FORMATION IN FOREIGN LANGUAGE LESSONS (USING GERMAN AS AN

EXAMPLE). International Journal of Artificial Intelligence, 1(1), 250-253.

6. Muxtarovna, Q. N. (2025, March). NEMIS VA O ‘ZBEK TILLARI MISOLIDA

KOMPLIMENTNING TILSHUNOSLIK VA MADANIYATSHUNOSLIKDAGI O

‘RNI. In Uz Conferences (Vol. 1, No. 2).


background image

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

https://scientific-jl.org/obr

Выпуск журнала №-69

Часть–1_ Мая –2025

146

2181-3187

7. ҚОДИРОВА, Н. М. ИНОСТРАННЫЕ ЯЗЫКИ В УЗБЕКИСТАНЕ.

ИНОСТРАННЫЕ ЯЗЫКИ В УЗБЕКИСТАНЕ Учредители: Министерство

высшего и среднего специального образования Республики Узбекистан, (2), 85-

99

8. Akbaralievna, N.G. (2024). TARJIMADAGI TIL VA MADANIYAT

MUVOFIQLIKLARI. PEDAGOG , 7 (9), 135-137.

9. Urunbayevna, I. O. (2025, March). TA’LIM JARAYONLARIDA TADQIQOT VA

INNOVATSIYALARNI INTEGRATSIYA QILISHNI MATEMATIKA VA

TERMINOLOGIYAGA CHAMBARCHAS BOGLIQLIGI. In Uz Conferences (Vol.

1, No. 2).

Библиографические ссылки

Urunbayevna, I. O. (2024). ILM-FANDA TERMINLAR OLAMI. XALQARO

ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI , 1 (1), 187-189.

Burxonovich, A. O. (2024). ZOOFRAZEMALARNI TADQIQ QILISHDA DA

TISHKINA TAHLIL METODI (RUS VA INGLIZ TILLARI MISOLIDA).

PEDAGOG, 7(9), 131-134.

Azamov, O. (2023). ZOOFRAZEMALARNI NEMIS TILIDAN OʽZBEK TILIGA

TARJIMA QILISH TAMOYILLARI. Oriental renaissance: Innovative, educational,

natural and social sciences, 3(23), 100-106.

Urunbayevna, I. O. (2025, March). TA’LIM JARAYONLARIDA TADQIQOT VA

INNOVATSIYALARNI INTEGRATSIYA QILISHNI MATEMATIKA VA

TERMINOLOGIYAGA CHAMBARCHAS BOGLIQLIGI. In Uz Conferences (Vol.

, No. 2).

Dadajonova, S., & Bozorova, G. (2025). CORRECT PRONUNCIATION

FORMATION IN FOREIGN LANGUAGE LESSONS (USING GERMAN AS AN

EXAMPLE). International Journal of Artificial Intelligence, 1(1), 250-253.

Muxtarovna, Q. N. (2025, March). NEMIS VA O ‘ZBEK TILLARI MISOLIDA

KOMPLIMENTNING TILSHUNOSLIK VA MADANIYATSHUNOSLIKDAGI O

‘RNI. In Uz Conferences (Vol. 1, No. 2).7.

ҚОДИРОВА, Н. М. ИНОСТРАННЫЕ ЯЗЫКИ В УЗБЕКИСТАНЕ.

ИНОСТРАННЫЕ ЯЗЫКИ В УЗБЕКИСТАНЕ Учредители: Министерство

высшего и среднего специального образования Республики Узбекистан, (2), 85

Akbaralievna, N.G. (2024). TARJIMADAGI TIL VA MADANIYAT

MUVOFIQLIKLARI. PEDAGOG , 7 (9), 135-137.

Urunbayevna, I. O. (2025, March). TA’LIM JARAYONLARIDA TADQIQOT VA

INNOVATSIYALARNI INTEGRATSIYA QILISHNI MATEMATIKA VA

TERMINOLOGIYAGA CHAMBARCHAS BOGLIQLIGI. In Uz Conferences (Vol.

, No. 2).