ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
302
2181-3187
OSHQOZON-ICHAK TRAKTI KASALLIKLARI VA SEMIRISH
O‘RTASIDAGI KLINIK VA PATOGENETIK BELGILAR
Ilmiy raxbar:
Babadjanova Zamira Xikmatovna
Tibbiyot fanlari doktori, dotsenti.
@zamira_babadjanova@bsmi.uz
To’xtayeva Shahrinoz Xayrullo qizi
Buxoro Davlat Tibbiyot Instituti Ichki
kasalliklar propedevtikasi kafedrasi
Terapiya yo’nalishi 1-kurs magistranti
Annotatsiya
Maqolada oshqozon-ichak trakti kasalliklari va semirish o‘rtasidagi murakkab
bog‘liqlik tahlil qilingan. Yallig‘lanish, mikrobiota disbalansi, metabolik sindrom,
leptin va insulinga qarshilik kabi omillar bu kasalliklarning patogenezida muhim rol
o‘ynaydi. Klinika misollar asosida tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar
semirish, OIT, metabolik sindrom, mikrobiota, yallig‘lanish, leptin, insulin,
klinik belgi
Kirish
Semirish XXI asrning global muammolaridan biri bo‘lib, uning oqibatida turli
ichki a’zolar, jumladan oshqozon-ichak trakti (OIT) faoliyatida ham o‘zgarishlar
yuzaga kelmoqda. OIT kasalliklari ko‘pincha semizlik bilan birga rivojlanadi va bir-
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
303
2181-3187
birini murakkab tarzda kuchaytiradi. Ushbu maqola semirish bilan bog‘liq OIT
kasalliklarining klinik ko‘rinishlari va ularning patogenetik asoslarini yoritishga
qaratilgan. So‘nggi yillardagi ilmiy maqolalar va klinik kuzatuvlar OIT kasalliklari va
semirish o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik borligini ko‘rsatmoqda. Masalan,
WHO ma’lumotlariga ko‘ra, semizlik bilan og‘rigan shaxslarda GERK, gastrit, ich
qotishi va metabolik jigar steatozi kabi holatlar 2-3 baravar ko‘proq uchraydi.
Mikrobiota disbiozi va gormonlar o‘zgarishi asosiy sabab sifatida qayd etilgan (Smith
et al., 2021; Zhang et al., 2023).
Asosiy qism
40 yoshli bemorda BMI 32 bo‘lib, tez-tez dispepsiya, qorin dam bo‘lishi, ich
qotishi va ko‘ngil aynishi kabi shikoyatlar mavjud. Endoskopik tekshiruvda eroziv
gastrit aniqlandi. Biokimyoviy tahlillar insulin rezistentlikni ko‘rsatdi. Shunga
o‘xshash holatlar boshqa bemorlarda ham uchraydi, bu esa semirish va OIT
kasalliklari o‘rtasidagi bog‘liqlikni isbotlaydi.
Patogenetik mexanizmlar
- Visseral yog‘ to‘planishi orqali gormonal o‘zgarishlar yuzaga keladi.
- Leptin va adiponektin muvozanati buzilishi OIT faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
- Mikrobiota tarkibi o‘zgarib, foydali bakteriyalar soni kamayadi.
- Xronik past darajadagi yallig‘lanish immun tizimni doimiy rag‘batlantirib, shilliq
qavatga zarar yetkazadi.
Klinik belgilar va tashxis
Semizlik fonida dispeptik sindrom, qorin og‘rig‘i, ich ketishi yoki qotishi,
reflyuks alomatlari, meteorizm kabi belgilar kuzatiladi. Diagnostika uchun
endoskopiya, UZI, mikrobiota tahlili, glyukoza va lipid profili muhimdir.
Davolash va profilaktika
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
304
2181-3187
Davolashning asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:
- Parhez va jismoniy faollikni oshirish
- Metabolik sindromni dori bilan davolash
- Mikrobiota muvozanatini tiklash uchun prebiotik va probiotiklar
- PPIlar, motilitetni yaxshilovchi preparatlar, yallig‘lanishga qarshi vositalar
Ilmiy munozara
Semirish va OIT kasalliklari o‘zaro bog‘liq va bir-birini kuchaytiruvchi
omillarga ega. Bu murakkab tizimda genetik, ekologik, nutritiv va endokrin omillar
birgalikda harakat qiladi. Har bir bemorga individual yondashuv zarur. Shuningdek,
mikrobiota muvozanatini tiklash so‘nggi yillarda dolzarb yo‘nalish bo‘lib bormoqda.
Xulosa
Oshqozon-ichak trakti kasalliklari va semirish o‘rtasidagi bog‘liqlik klinik va
laboratoriy mezonlar asosida aniqlanmoqda. Patogenetik mexanizmlarning chuqur
o‘rganilishi asosida yangi davolash va profilaktika usullarini ishlab chiqish mumkin.
Tibbiy amaliyotda bemorlarni kompleks tahlil qilish va sog‘lom turmush tarzini
targ‘ib qilish muhim ahamiyatga ega.
Adabiyotlar
1. Smith J. et al. (2021). Obesity and gastrointestinal diseases: a systematic review. J
Clin Gastroenterol.
2. Zhang Y. et al. (2023). Gut microbiota and metabolic syndrome: interplay and
impact. Front Endocrinol.
3. WHO. (2022). Obesity and overweight – Fact sheets.
4. Uzbek Ministry of Health. (2023). Gastrointestinal disease prevalence in
overweight patients.
