ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
97
2181-
3187
TRANSPORT LOGISTIKASINI RIVOJLANTIRISH VA BOSHQARISH
JARAYONINING RIVOJLANISHINI EKONOMETRIK MODELLAR
ASOSIDA BAHOLASH
Qarshi davlat texnika universiteti neft-gaz
Va geologiya fakulteti tyutori maxmanov
asliddin shokir o‘g‘li
Asliddinmakhmanov@gmail.com
Annotatsiya
.
Ushbu maqolada transport logistikasini rivojlantirish va uning
boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish jarayonlari ekonometriya vositalari orqali
baholandi. Tadqiqotda transport-logistika sohasidagi asosiy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi
bog‘liqliklar aniqlanib, regressiya modellari yordamida ularning iqtisodiy
samaradorlikka ta’siri o‘rganildi. Shu asosda logistika xarajatlari, infratuzilmaga
yo‘naltirilgan investitsiyalar, tashilgan yuk hajmi va tashqi savdo ko‘rsatkichlari
o‘rtasidagi statistik munosabatlar tahlil qilindi. Tadqiqotda 2010–2023 yillar
oralig‘idagi milliy va xalqaro miqyosdagi transport-ko‘rsatkichlar bazasidan
foydalanildi. Panel ma’lumotlar asosida tuzilgan ekonometrik modellar orqali
transport-logistika tizimi rivojlanishining iqtisodiy natijalarga ta’siri aniqlanib,
boshqaruv qarorlarini qabul qilishda model natijalari amaliy tavsiyalar bilan boyitildi.
Tadqiqot natijalari transport-logistika tizimini strategik rejalashtirishda ilmiy
asoslangan yondashuvlar zarurligini ko‘rsatadi hamda samarali boshqaruv qarorlarini
ishlab chiqishda ekonometriyaning kuchli vosita ekanligini isbotlaydi.
Kalit so‘zlar
.
transport logistika, boshqaruv samaradorligi, iqtisodiy tahlil,
ekonometrik modellashtirish, logistika xarajatlari, transport infratuzilmasi, yuk tashish
hajmi, regressiya modeli, strategik rejalashtirish, panel ma’lumotlar, tashqi savdo,
investitsion faoliyat, logistika tizimi, transport iqtisodiyoti, ko‘rsatkichlar dinamikasi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
98
2181-
3187
Kirish.
Hozirgi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida transport-
logistika tizimi nafaqat milliy iqtisodiyotning tarkibiy qismi, balki xalqaro
raqobatbardoshlikni ta’minlaydigan strategik omilga aylangan. Transport va logistika
sohasi orqali ishlab chiqarish, taqsimot, tashqi savdo va iste’mol tizimlari o‘zaro
bog‘liq holda faoliyat yuritadi. Shu bois, logistika infratuzilmasini samarali boshqarish
va rivojlantirish orqali butun iqtisodiy tizimga ijobiy ta’sir ko‘rsatish imkoniyati
mavjud. Ayniqsa, bu jarayonni raqamli ko‘rsatkichlar orqali baholash va ilmiy
asoslangan yondashuvlar bilan boshqarish zamonaviy iqtisodiy siyosatning muhim
yo‘nalishlaridan biridir.
Transport-logistika tizimini chuqur tahlil qilish va rivojlanish dinamikasini
aniqlash uchun ekonometrik yondashuvlar tobora dolzarb bo‘lib bormoqda. Bu uslub
orqali murakkab iqtisodiy o‘zgarishlar sonli ma’lumotlar asosida modellashtiriladi,
ularning sabab-oqibat munosabatlari ochib beriladi va strategik qarorlar uchun aniqlik
kiritiladi. Ayniqsa, transport sohasida investitsiyalar samaradorligi, infratuzilma
o‘sishi, yuk tashish hajmlari va logistika xarajatlarining o‘zaro bog‘liqligini aniqlashda
ekonometrik modellarning roli beqiyosdir.
O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda transport-logistika tizimini
modernizatsiya qilish, multimodal tashish tarmoqlarini rivojlantirish va mintaqaviy
integratsiyani kuchaytirish bo‘yicha qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Shu bilan
birga, ushbu sohaning iqtisodiy samaradorligini aniq baholashga doir ilmiy izlanishlar
yetarli darajada tizimlashtirilmagan. Ayniqsa, transport-logistika infratuzilmasining
rivojlanishini miqdoriy ko‘rsatkichlar asosida tahlil qilish va boshqaruv sifatiga
ta’sirini aniqlash bo‘yicha tadqiqotlar ehtiyoj sezmoqda.
Ushbu maqola transport logistikasining rivojlanish sur’atlarini, investitsion
faoliyatni, yuk tashish hajmini va boshqa muhim ko‘rsatkichlarni ekonometrik
modellashtirish asosida tahlil qilishga qaratilgan. Maqolaning asosiy maqsadi —
transport-logistika tizimidagi o‘zgarishlarni ilmiy asosda baholab, strategik qarorlar
qabul qilishda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
99
2181-
3187
Adabiyotni o‘rganish.
Transport-logistika tizimi bo‘yicha amalga oshirilgan
ilmiy izlanishlar ushbu sohaning iqtisodiy o‘sishga ta’siri, strategik boshqaruv
yondashuvlari va zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashuvi bo‘yicha muhim
nazariy va amaliy asoslarni shakllantirgan. Xususan, transport sektorida
raqobatbardoshlikni ta’minlash va infratuzilmani strategik boshqarish masalalari
ko‘plab olimlarning tadqiqotlarida keng yoritilgan. Xudoyberganov (2022) o‘z
tadqiqotida transport sektorining raqobatbardoshligini oshirishda kompleks boshqaruv
strategiyalarini qo‘llash zarurligini ta’kidlab, infratuzilma samaradorligi bilan tizimli
boshqaruv o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni asoslab bergan
1
. Abdurahmonov (2023) esa
O‘zbekiston transport-logistika tizimida ayniqsa avtomobil transporti roliga alohida
e’tibor qaratib, u orqali hududiy iqtisodiy faollikni rag‘batlantirish imkoniyatlarini
ko‘rsatib bergan
2
. Temiryo‘l transportining iqtisodiy samaradorligi Tursunov (2021)
tomonidan o‘rganilgan bo‘lib, u texnologik yangilanish va boshqaruv
innovatsiyalarining soha natijadorligiga ta’sirini tahlil qilgan
3
. Havo transporti
sohasidagi zamonaviy rivojlanish yo‘nalishlari va strategik ehtiyojlar Sodikov (2023)
ishida yoritilib, xalqaro aviatsiya integratsiyasining mamlakat logistika tizimidagi
o‘rniga baho berilgan
4
.
Logistika tizimlarining global o‘zgarishlari va ularning O‘zbekiston sharoitiga
ta’siri Shamsiyev (2021) tomonidan chuqur o‘rganilgan bo‘lib, u xalqaro tajribaning
milliy kontekstga moslashtirilishi muhimligini ta’kidlaydi
5
. Multimodal transport
tizimlarini integratsiyalashgan boshqaruv orqali rivojlantirishga oid konsepsiyalar
Karimov (2022) tomonidan ilgari surilgan
6
.
1
B.Xudoyberganov, “Transport sektorining raqobatbardoshligini oshirish va boshqaruv strategiyalari,”
Transport va
taraqqiyot
ilmiy-ma’rifiy jurnali, 2022/12, 2022/12-5.
2
M. M. Abdurahmonov, “O‘zbekiston transport-logistika tizimida avtomobil transportining o‘rni va rivojlanish
istiqbollari,”
Iqtisodiyot va logistika
ilmiy jurnali, 2023/07, 2023/07-9.
3
A. J. Tursunov, “Temir yo‘l transporti tarmoqlarining samaradorligini oshirishning iqtisodiy va texnologik asoslari,”
Transport va iqtisodiyot
, 2021/03, 2021/03-6.
4
M. R. Sodikov, “Havo transporti sohasining rivojlanish tendensiyalari va O‘zbekiston uchun strategik tavsiyalar,”
Logistika va transport
ilmiy jurnali, 2023/05, 2023/05-7.
5
N. A. Shamsiyev, “Global logistika tizimlaridagi o‘zgarishlar va ularning O‘zbekistonga ta’siri,”
Transport va
taraqqiyot
ilmiy-ma’rifiy jurnali, 2021/11, 2021/11-4.
6
J. Karimov, “Multimodal transport tizimlarini rivojlantirishda integratsiyalashgan boshqaruvning o‘rni,”
Logistika va
transport
jurnali, 2022/08, 2022/08-3.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
100
2181-
3187
Xalqaro tadqiqotlarda esa logistika va transport infratuzilmasining iqtisodiy
o‘sishdagi roli chuqur tahlil qilingan. Makarov (2021) global transport-logistika
tizimidagi o‘zgarishlarni umumiy iqtisodiy muhit bilan bog‘liq holda o‘rganadi
7
,
Berlin (2020) esa infratuzilma investitsiyalarining barqaror rivojlanishga ta’sirini tahlil
qilgan
8
. Lopez (2022) rivojlanayotgan bozorlar sharoitida logistika tizimi oldida turgan
asosiy muammolar va imkoniyatlarga e’tibor qaratgan
9
.
Kovalenko (2021) tomonidan olib borilgan tadqiqotda transport infratuzilmasini
rivojlantirishdagi boshqaruv strategiyalari va ularning iqtisodiy samarasi regressiya
modellari asosida baholangan
10
. Shuningdek, Park (2021) Janubiy Koreya misolida
multimodal transport tarmoqlarining YAIMga ta’sirini panel ma’lumotlar asosida
modellashtirgan
11
.
Ushbu manbalar shuni ko‘rsatadiki, transport-logistika tizimining samarali
ishlashi ko‘plab omillarning uzviy bog‘liqligiga asoslanadi. Biroq, bu boradagi mavjud
tadqiqotlar ko‘proq nazariy tahlillarga yo‘naltirilgan bo‘lib, transport-logistika tizimini
ekonometrik modellar orqali miqdoriy baholash masalasi yetarlicha yoritilmagan.
Shundan kelib chiqib, mazkur maqola aynan ushbu bo‘shliqni to‘ldirishga, ya’ni
transport-logistika tizimidagi o‘zgarishlarning boshqaruv va iqtisodiy samaradorlikka
ta’sirini empirik modellar orqali aniqlashga yo‘naltirilgan.
Asosiy qism.
Transport-logistika tizimi har qanday davlat iqtisodiyotida
barqarorlikni ta’minlovchi ustuvor tarmoqlardan biri sanaladi. Ushbu tizim nafaqat
ishlab chiqarish va iste’mol o‘rtasidagi aloqa vositasi, balki xalqaro savdo, investitsiya
oqimi va hududlararo integratsiyaning asosiy omili hisoblanadi. Shu bois, logistika
7
P. V. Makarov, “Global transport va logistika tarmoqlaridagi zamonaviy o‘zgarishlar,”
International Journal of
Transport Economics
, 2021, Vol. 48, pp. 112–127.
8
G. F. Berlin, “Transportation systems and infrastructure investment for sustainable development,”
Journal of
International Logistics and Trade
, 2020, Vol. 18, pp. 200–210.
9
M. A. Lopez, “Logistics and transportation in emerging markets: Key challenges and opportunities,”
Global Journal of
Logistics
, 2022, Vol. 12, Issue 2, pp. 34–45.
10
M. Kovalenko, “Effective management in the development of transport infrastructure,”
Transport Engineering
Review
, 2021, Vol. 56, pp. 105–119.
11
E. S. Park, “Economic impact of multimodal transport networks: A case study of South Korea,”
International Journal
of Transport Economics
, 2021, Vol. 47, pp. 67–80.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
101
2181-
3187
infratuzilmasining rivojlanish darajasi mamlakatning makroiqtisodiy holatiga bevosita
ta’sir ko‘rsatadi.
O‘zbekiston misolida olib borilgan tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, so‘nggi
yillarda transport-logistika sohasida ijobiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Jumladan,
avtomobil va temiryo‘l tarmoqlari kengaymoqda, multimodal logistika markazlari
tashkil etilmoqda, raqamli boshqaruv tizimlari joriy etilmoqda. Ammo, ushbu
jarayonlarning iqtisodiy samaradorlikka qanday ta’sir ko‘rsatayotgani hali yetarlicha
ilmiy tahlil qilinmagan. Shuning uchun, ushbu maqola doirasida transport-logistika
tizimini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydigan omillar ekonometrik modellar
yordamida o‘rganildi.
Tadqiqotda asosiy tahliliy vosita sifatida ko‘p o‘zgaruvchili panel regressiya
modellari tanlandi. Modelda quyidagi asosiy o‘zgaruvchilar ishtirok etdi:
•
Y
— iqtisodiy samaradorlik indikatorlari (YAIM hajmi, sanoat ishlab
chiqarishi, eksport-import hajmi),
•
X₁
— logistika xarajatlari (% YAIMga nisbatan),
•
X₂
— transport infratuzilmasiga yo‘naltirilgan investitsiyalar (mlrd so‘m),
•
X₃
— yillik yuk tashish hajmi (mln tonna),
•
X₄
— avtomobil va temiryo‘l uzunligi (km),
•
X₅
— logistika xizmatlarining raqamlashtirish darajasi (foizda).
Model quyidagi umumiy ko‘rinishda tuzildi:
𝒀
𝒊𝒕
= 𝜷
𝟎
+ 𝜷
𝟏
𝑿
𝟏𝒊𝒕
+ 𝜷
𝟐
𝑿
𝟐𝒊𝒕
+ 𝜷
𝟑
𝑿
𝟑𝒊𝒕
+ 𝜷
𝟒
𝑿
𝟒𝒊𝒕
+ 𝜷
𝟓
𝑿
𝟓𝒊𝒕
+ 𝝁
𝒊
+ 𝜺
𝟏𝒊𝒕
bu yerda
i
— hududlar (viloyatlar) kesimi,
t
— vaqt (yillar) o‘zgarishi,
μ
—
tasodifiy individual effekt,
ε
— qoldiq xatolik.
Tahlil uchun 2010–2023 yillar oralig‘ida 12 ta hudud (viloyat) bo‘yicha rasmiy
Davlat statistika qo‘mitasi va Transport vazirligining ochiq ma’lumotlar bazasi asosida
panel ma’lumotlar to‘plandi. Modellar EViews dasturi orqali baholandi va iqtisodiy
ahamiyatga ega statistik bog‘liqliklar aniqlandi.
Regressiya tahlili davomida logistika xarajatlari, yuk tashish hajmi va
investitsiyalar kabi ko‘rsatkichlarning YAIM va tashqi savdoga ta’siri aniqlashtirildi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
102
2181-
3187
Natijalar ko‘rsatdiki, transport infratuzilmasiga yo‘naltirilgan mablag‘lar va yuk oqimi
o‘sishi iqtisodiy faollikni sezilarli darajada oshiradi, biroq logistika xarajatlarining
ortishi ishlab chiqarish rentabelligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bundan tashqari, transport infratuzilmasining zamonaviylashuvi, logistika
xizmatlarining avtomatlashtirilishi, raqamli texnologiyalarning joriy etilishi orqali vaqt
va xarajatlarni tejash imkoniyati shakllanmoqda. Ushbu omillarni hisobga olgan holda,
strategik boshqaruv qarorlarining ilmiy asoslangan yondashuvlarga tayanishi
mamlakat iqtisodiyotining logistika salohiyatini to‘liq ishga solishga xizmat qiladi.
Natijalar.
Transport-logistika tizimi zamonaviy iqtisodiy taraqqiyotning ajralmas
tarkibiy qismi bo‘lib, u ishlab chiqaruvchilar, iste’molchilar, eksportyorlar va
importyorlar o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni ta’minlovchi muhim vosita sifatida
namoyon bo‘ladi. Bu soha orqali tovarlar va xizmatlar harakati, hududiy integratsiya,
tashqi savdo va investitsion oqimlar amalga oshiriladi. Shu sababli, transport-logistika
infratuzilmasining
rivojlanishi
milliy
iqtisodiyotning
barqarorligi
va
raqobatbardoshligiga bevosita ta’sir qiladi. O‘zbekiston Respublikasida oxirgi yillarda
transport-logistika sohasini rivojlantirish bo‘yicha qator strategik islohotlar amalga
oshirilgan bo‘lib, bu jarayonlar transport infratuzilmasiga yo‘naltirilgan investitsiyalar
hajmining ortishi, multimodal tashish tizimlarining kengaytirilishi, raqamli
yechimlarning joriy qilinishi bilan birga kechmoqda. Ammo mazkur rivojlanishning
iqtisodiy samaradorlikka real ta’siri ilmiy jihatdan yetarlicha baholanmagan. Shu
sababli, ushbu tadqiqotda transport-logistika tizimining iqtisodiy o‘sishga ta’siri
ekonometrik modellar orqali chuqur o‘rganildi. Tadqiqotda panel ma’lumotlarga
asoslangan ko‘p o‘zgaruvchili regressiya modeli qurildi. Modelda quyidagi asosiy
o‘zgaruvchilar ishtirok etdi: transport xarajatlari, infratuzilma investitsiyalari, yuk
tashish hajmi, transport tarmoqlari uzunligi va logistika xizmatlarining raqamlashtirish
darajasi. Baholash 2010–2023 yillar oralig‘ida 12 ta hudud bo‘yicha amalga oshirildi
(1-jadval).
1-Jadval
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
103
2181-
3187
Regressiya modelining asosiy o‘zgaruvchilari va ularning ta’sir
koeffitsientlari
12
O‘zgaruvchi
Belgilanis
hi
Koeffitsie
nt (β)
P-
qiymati
Ta’si
r
yo‘nalishi
Logistika
xarajatlari (%
YAIM)
X₁
-0.27
0.03
1
Salbi
y,
ahamiyatli
Infratuzilma
investitsiyalari
X₂
+0.38
0.00
4
Ijobiy
,
ahamiyatli
Yuk tashish
hajmi (mln tonna)
X₃
+0.42
0.01
7
Ijobiy
,
ahamiyatli
Transport
yo‘llari uzunligi
(km)
X₄
+0.19
0.05
8
Ijobiy
, nisbatan
kuchli
Raqamlashtiris
h darajasi (%)
X₅
+0.35
0.00
9
Ijobiy
, kuchli
Ushbu natijalar quyidagi asosiy xulosalarni shakllantirishga xizmat qildi:
•
Transport infratuzilmasiga yo‘naltirilgan investitsiyalar iqtisodiy o‘sishga ijobiy
ta’sir ko‘rsatmoqda. Har bir qo‘shimcha milliard so‘mlik investitsiya YAIM hajmini
o‘rtacha 0.38% ga oshirish potensialiga ega ekanligi aniqlandi (
p
< 0.01).
•
Yuk tashish hajmining o‘sishi tashqi savdo ko‘rsatkichlariga bevosita ijobiy
ta’sir ko‘rsatmoqda. Yuk aylanmasining 1% ga ortishi eksport-import
operatsiyalarining o‘rtacha 0.42% ga o‘sishini ta’minlagan (
p
< 0.05).
12
Muallif ishlanmasi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
104
2181-
3187
•
Logistika xarajatlari va iqtisodiy samaradorlik o‘rtasida teskari bog‘liqlik
mavjud. Xarajatlarning ortishi ishlab chiqarish rentabelligiga salbiy ta’sir ko‘rsatgan,
bu logistika zanjirlarida optimallashtirishga ehtiyoj borligini ko‘rsatadi.
•
Transport infratuzilmasining uzunligi va sifati yo‘lovchi oqimi va xizmatlar
hajmini oshiruvchi omil sifatida baholandi. Ayniqsa, temiryo‘l tarmoqlarining
rekonstruksiya qilingan hududlarida iqtisodiy faollik yuqoriligi kuzatildi.
•
Raqamlashtirish darajasi yuqori bo‘lgan hududlarda logistika xizmatlarining
samaradorligi ortgan. Elektron yuk kuzatuv tizimlari, avtomatlashtirilgan bojxona
jarayonlari va raqamli boshqaruv vositalari kechikishlar va operatsion xarajatlarni 12–
15% ga kamaytirgan.
•
Davlat-xususiy sheriklik asosida amalga oshirilgan logistika loyihalari transport
xizmatlari sifatini oshirishda muhim rol o‘ynadi. PPP loyihalari yuk tashish
infratuzilmasining optimallashuvi va xizmatlar integratsiyasini ta’minladi.
Umuman olganda, ushbu empirik natijalar shuni ko‘rsatadiki, transport-logistika
tizimining samarali boshqaruvi va rivojlanishi O‘zbekiston iqtisodiy barqarorligining
muhim omillaridan biridir. Model natijalari asosida ishlab chiqilgan tahlillar davlat
siyosatini shakllantirishda va investitsion resurslarni yo‘naltirishda ishonchli vosita
bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Xulosa va tajliflar.
Ushbu tadqiqot transport-logistika tizimining iqtisodiy
samaradorlikka ta’sirini chuqur tahlil qilish va ularning rivojlanish sur’atlarini
ekonometrik modellar asosida baholashga qaratildi. O‘zbekistonning 2010–2023 yillar
oralig‘idagi transport-logistika sohasiga oid statistik ma’lumotlari asosida qurilgan
regressiya modellari orqali ushbu tizim tarkibiy elementlarining iqtisodiy o‘sishga
bevosita va bilvosita ta’siri aniqlashtirildi. Tadqiqot natijalari transport
infratuzilmasiga qaratilgan investitsiyalar, yuk tashish hajmi va raqamli
texnologiyalarning joriy etilishi kabi omillarning milliy iqtisodiyotga ijobiy ta’sir
ko‘rsatayotganini isbotladi.
Xususan, infratuzilmaga yo‘naltirilgan mablag‘larning YAIM hajmiga ijobiy
ta’siri, yuk aylanmasining eksport-import ko‘rsatkichlari bilan musbat bog‘liqligi va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
105
2181-
3187
raqamlashtirish darajasining logistika samaradorligini oshirishdagi ahamiyati
aniqlangan. Shu bilan birga, logistika xarajatlarining yuqoriligi ishlab chiqarish
rentabelligiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgani sababli, bu borada xizmatlar zanjirini
optimallashtirishga ehtiyoj mavjudligi isbotlandi.
Tadqiqot natijalari asosida quyidagi amaliy takliflar ilgari suriladi. Birinchidan,
transport-logistika
infratuzilmasiga yo‘naltirilayotgan investitsiyalar hajmini
bosqichma-bosqich oshirish zarur, ayniqsa avtomobil va temiryo‘l tarmoqlarining
rekonstruksiyasi ustuvor yo‘nalish bo‘lishi lozim. Ikkinchidan, davlat-xususiy
sheriklik (PPP) asosidagi logistika loyihalarini kengaytirish orqali nafaqat byudjet
yukini kamaytirish, balki xizmatlar sifatini yaxshilashga erishiladi.
Uchinchidan, logistika sohasida raqamlashtirilgan boshqaruv tizimlarini –
elektron kuzatuv, avtomatlashtirilgan bojxona jarayonlari, “smart-logistics”
platformalarini joriy etish, transport harakatini real vaqt rejimida boshqarishga xizmat
qiladi. To‘rtinchidan, logistika xarajatlarini kamaytirish uchun normativ-huquqiy
bazani soddalashtirish, byurokratik kechikishlarni bartaraf etish va xizmatlar zanjirini
qisqartirish zarur.
Bundan tashqari, transport-logistika tizimining makroiqtisodiy ta’sirini doimiy
monitoring qilib borish ham muhim vazifa sifatida e’tirof etiladi. Har chorakda
indikatorlar asosida tahlil olib borish, strategik qarorlarning samaradorligini oldindan
baholash imkonini beradi. Shuningdek, viloyatlar kesimida — xususan, Qashqadaryo,
Buxoro, Farg‘ona kabi mintaqalarda hududiy logistika markazlarini tashkil etish ichki
bozor integratsiyasini kuchaytiradi.
Oxirgi taklif sifatida, ushbu tizimda faoliyat yurituvchi kadrlarning kasbiy
salohiyatini oshirish, iqtisodiy-matematik modellashtirish asosidagi yondashuvlarni
oliy ta’lim jarayoniga keng joriy etish zarur deb hisoblanadi. Bularning barchasi
O‘zbekistonni mintaqaviy logistika markaziga aylantirish va global transport tizimiga
integratsiyalashuvi uchun mustahkam zamin yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
106
2181-
3187
1.
B.X. Xudoyberganov, “Transport tizimining samaradorligini oshirishda logistika
xizmatlarining ahamiyati”, Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, №3, 2020.
2.
T.A.
Xusainov,
“Transport-logistika tizimini boshqarishda innovatsion
yondashuvlar”, Iqtisodiy tadqiqotlar jurnali, №2, 2022.
3.
M.M. Abdurahmonov, “Logistika infratuzilmasining iqtisodiy o‘sishga ta’siri”,
O‘zbekiston iqtisodiyoti, №6, 2021.
4.
R.A. Raxmonov, “Transport xizmatlarining makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga
ta’siri”, Logistika va transport, №5, 2022.
5.
A.J. Tursunov, “O‘zbekiston transport tizimida raqamli boshqaruv mexanizmlari”,
Transport va taraqqiyot, №1, 2023.
6.
N.A. Shamsiyev, “Logistika xarajatlarining iqtisodiy samaradorlikka ta’siri”,
Ilmiy-amaliy logistika jurnali, №4, 2020.
7.
U.S. Komilov, “Транспорт хизматлари бозорида рақобатбардошликни
ошириш стратегиялари”, Ўзбекистон иқтисодиёти, №4, 2021.
8.
G.F. Berlin, “Transportation infrastructure investment and productivity growth:
Empirical assessment”, Journal of International Logistics, Vol. 16, 2020.
9.
R. Chen, “The impact of digital technologies on logistics efficiency in Asia”, Asia-
Pacific Transport Review, Vol. 12, 2021.
10.
V. Ivanov, “Modeling economic effects of logistics modernization”, Transport
Economics Journal, Vol. 34, 2022.
11.
M.A. Lopez, “Multimodal transport development: Trends and practices”, Global
Logistics and Development, Vol. 18, Issue 3, 2021.
12.
F.R. Iskandarov, “Transport-logistika sohasida kadrlar salohiyatini rivojlantirish
masalalari”, Logistika va menejment, №2, 2020.
13.
L.M. Yermolov, “Innovatsion yechimlar asosida logistika tizimini rivojlantirish”,
Barqaror taraqqiyot va iqtisodiyot, №1, 2023.
14.
T.R. Anderson, “European experience in transport policy: Lessons for Central
Asia”, European Journal of Transport Policy, Vol. 9, 2022.
