ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
62
2181-
3187
BRONXIAL ASTMA KASALLIGIDA O’PKA TO’QIMALARINING
GISTOSTRUKTURAVIY O’ZGARISHLARI VA UNING ETIOLOGIYASI,
PATOGENEZI, KLINIK
MANZARASI , DIAGNOSTIK TEKSHIRUVLARI, KECHISHI ,
ASORATLARI
VA UNI DAVOLASH.
To’lasheva Jasmina Jo’rabek Qizi
Qo’qon Universiteti Andijon Filiali
Annotatsiya:
Bronxial astma [yun. asthma bo'g'ilish], mayda bronxlarning
torayishi,shilliq pardasining ko'chishi va ichiga shilimshiq tiqilishi, bronxial
o'tkazuvchanlikningbuzilishi, harakat faoliyatining izdan chiqishi natijasida vaqt-
bevakt nafas qisishi vabo'g'ilish xuruji bilan o'tadigan allergik kasallik.So’nggi
yigirma yil ichida astma bilankasallanish holatlari ko’paydi va bugungi kunda VOZ
maʼlumotlariga qaraganda bukasallikdan 100 million kishi aziyat chekadi. Bu jins va
yoshdan qa’tiy nazar, insonlarda engkeng tarqalgan surunkali kasalliklardan biridir.
Branxia lastma bilan kasallanganlar orasida o’lim darajasi yuqori, xuruj darakchilari
davri, avj olgan davr, xurujning ortga qaytishdavri.
Kalit to'zlar:
Ekzogen, endogen, immun tabiatli, allergenlari, medikamentoz,
biogen,immunoglobulin IgE, PgD2 prostaglandin va LTD4 leykotrien, gistamin, H1
retseptor,AQB, SAMF, prostoglandin F2, bronxospazm, immunokompleks, xolinergik
retseptorlar,alfa-adrenoretseptorlar, betta- adrenoretseptorlar, status astmaticus,
yengil, o'rta og'ir,og'ir, Kurshman spirallari va Sharko- Leyden kristallari.
Bronxial astmaBronxial astma (asthma bronchiale)- surunkali kechuvchi allergik
kasallik bo'lib, unga bronxlarning o'zgargan reaktivligi xos bo'lib, asosiy klinik
belgilaridan biri bo‘g‘ilish xurujlaridir. Uning og'irlik darajasidan qatʼiy nazar
surunkali kasallik bo'lib asosida allergik yallig'lanish yotadi. U aholi orasida ko'p
uchraydigan kasalliklar guruhiga kiradi. Turli ma’lumotlarga ko'ra Yevropa va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
63
2181-
3187
Amerika mamlakatlarida aholining 3-7 % ushbu kasallikka chalingan. Bu kasallikning
bolalar orasidagi ko'rsatkich ancha yuqori. Rossiyada har 10000 ta boladan 97 tasi
ushbu kasallik bilan og'riydi. Xususan Sank-Peterburgda har 10000 ta boladan 240
tasiga to'g'ri kelsa, O'zbekistonda har 10000 kishiga 17ta odam to'gri keladi.
Asosiy belgilari
:
-
Xurujsimon yo'tal;
- Xansirash, qiyinlashgan nafas;
- Balg'am ajralishi
;
-
Nafas olganda xirillash;
- Ko'krak qafasida og'irlik.
Etiologiyasi
Bronxial astmani keltirib chiqaradigan sabablariga qarab bu kasallikning
ikkitaasosiy qismi tafovut qilinadi:
1) ekzogen omillar sabab bo'ladigan omillar, immun tabiatli bronxial astma;
2) endogen yo'l bilan paydo bo'ladigan, immunitetga bog'liq bo'lmagan
bronxial astma.
Kasallikni rivojlanishida eng avvalo turli ekzogen allergenlar muhim rol
o'ynaydi:
- Kelib chiqish asosi o'simliklar bo'lgan allergenlar (o'simliklar changgib va
boshqalar);
- Maishiy allergenlar — uy va kitob changi, shuningdek, akvariumdagi baliqlar
ozuqasi, uy hayvonlari qazg’oqi;
- Oziq-ovqat yoki nutritiv allergenlar (tuxum, sitruslilar, oziq-ovqat bo'yoqlari
va konservantlar) hozir keng tarqalgan hisoblanadi.
- Medikamentoz (doriga) alergenlar, bronxial astmaga chalingan bemorlarning
22-40 % turli xil dorilarga reaksiyalar aniqlanadi
- Biogen alergenlar: bakteriya, sodda hayvonlar, viruslar, zamburugʻlar ;
- Turli kasbiy omillar (kosmetik vositalar, dorixonada ishlash va boshqalar)
sababli yuzaga keladigan..
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
64
2181-
3187
Bronxial astma etiologiyasida meteorologik omillar (sovuq havo), nasliy
moyillik, 40-80 % (ko'pincha bolalarda) ruhiy omillar va stress holatlar
ta’sirlarimuayyan rol o'ynaydi.
Patogenezi
Immun tabiatli bronxial astmaga chalingan bemorlarning bronxlaridagi
o'zgarishlar asosida organizmning sensibilizatsiyasi yotadi. Bunda
anafilaksiyaturida kechuvchi va reagenli antitelalar bilan bog'langan, IgE sinfiga
mansub I(tezkor) tipdagi allergik reaksiyalar katta ahamiyatga ega. Bu
antitelalarbronxlarning shilliq osti asosidagi semiz hujayralarda joylashgan.
Allergenlarbronxlarga qayta tushganda ular semiz hujayralardagi reagenli antitelalar
bilanbog'lanib bronxospazm, bronxlarning shilliq qavati gipersekretsiyasi va shishga
olibkeluvchi biologik aktiv moddalar - gistamin, anafilaksiyaning sekin javob
beruvchisubstansiyasi va boshqalar ozod bo'lishiga sabab bo'ladi. Bu ketma
ketligiquyidagicha
sodir
bo'ladi:Organizmga
1-bor
atigen
tushganda
plazmatikhujayralarda aynan shu antigenga nisbatan spetsifik immunoglobulin (IgE)
hosilbo'ladi. Hosil bo'lgan immunoglobulinlar semiz hujayralarga borib ularga
maxsusoqsillar
bilan
birikadi
va
organizmda
1-bor
tushgan
antigenga
nisbatansebsibilizatsiya yuzaga keladi. Aynash o'sha antigen organizmga 2-bor
tushgandaorganizmning maxsus immunoglobulini IgE bilan to'g'ridan to'g'ri birikadi.
Bu esao'z navbatida semiz hujayralardan gistamin va proteazalar atalishiga sabab
bo'ladi.Ajralgan proteazalar bronx devoridagi qon tomir o'tkazuvchanligini oshiradi
vashish paydo bo'lishiga zamin yaratadi.Gistamin esa bronx devoridagi
silliqmuskulning H1 retseptorlariga taʼsir qilib uni qisqarishiga sabab bo'ladi va
natijadabronxospazm yuzaga keladi va qon tomirdagi H1 retseptorlariga taʼsir
qilibvazodilatastsiyaga sabab bo'lib AQB ming tushishiga sabab bo'ladi.
Allergenlartakror ta’sir ko'rsatganida sensibillangan bu hujayralar gistamin va
kimyoviyjihatdan aktiv bo'ladigan boshqa mediatorlarni ajratib chiqara boshlaydi,
bularningorasida PgD2 prostaglandin va LTD4 leykotrienlar hammadan muhim
ahamiyatgaega, chunki bular ancha kuchli bronxokonstriktorlar (bronxlami
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
65
2181-
3187
toraytiradiganmoddalar) bo'lib hisoblanadi. Bundan tashqari araxidonat kislotaning
boshqaunumlari, jumladan LTB4 leykotrien (potensial xemotraktant) va trombaksan
A2,trombotsitlarni faol holga keltirib, ularning agregasiyalanishiga sabab
bo'ladiganomil ham ajralib chiqadi. Shunday qilib, allergiya reaktsiyasida semiz
hujayralar, oqqon hujayralari va trombotsitlar ishtirok etadi. Bular serotonin va
ajabmaski, kininsingari birlamchi va ikkilamchi mediatorlar ajralib chiqishini boshlab
beradi.Bronxial astma patogenezining immun halqasiga III (immunkompleks) va IV
tipdagi(sekinlashgangipersezuvchanlik)
allergik
reaksiyalar
ham
qo'shiladi.
Shuningdek,bronxial astma patogenezida turli immun bo'lmagan mexanizmlar ham
faolqatnashadi.
Kasallikka
chalingan
bemorlarda
adashgan
nerv
tonusi
ortiborganizmning
adrenergik
faolligi
susayadi.
Siklik
nukleotidlar
orasidagimutanosiblik buzilib, bu hujayralarda SAMF miqdorining kamayishi va
SGMFkonsentratsiyasining
ortishi
bilan
namoyon
bo'ladi.
Ularda
glyukokortikosteroidlaryetishmovchiligi, ikkilamchi giperaldosteronizm va boshqalar
bilan namoyonbo'luvchi turli gormonal buzilishlar qayd etiladi. Bronxial
astmadaprostoglandinlarning taʼsiri: Masalan aspirinli astmaga chalingan
bemorlardaaraxidon kislota metabolizmi buziladi, bu yaqqol bronxospastik samara
beruvchiprostoglandin F2 sintezi ortishiga olib keladi. So'nggi yillarda bronxlarning
silliqmushagi hujayralarida bronxospastik reaksiyalarga Ca ionlarining ko'p
miqdordabo'lishiga katta e’tibor qaratilmoqda.Immunmas tabiatli bronxial astma nafas
yo'llari funksiyasini idora etibturadigan parasimpatik nerv sistemasining funksiyasi
buzilishi natijasidaboshlanadi. Ma’lumki, mayda bronxlar va bronxiolalar, shilimshiq
hosil qiluvchibezlar va kapillyarlaming silliq muskullari avtonom (vegetativ) nerv
sistemasitomonidan
idora
etilib
boradi.
Holinergik
reseptorlar
bilan
alfaadrenoreseptorlaming ta’sirlanishi bronx va bronxiolalaming spazmga
uchrab,shilimshiq
ishlanib
chiqishi
kuchayishiga
olib
boradi,
holbuki,
betaadrenoreseptorlarning ta’sirlanishi bunga teskari natijani keltirib chiqaradi.
Demakbronxial astma uchun bronxlarning shilimshiq hosil qiluvchi hujayralaridagi
alfaadrenoreseptorlar
reaktivligining
kuchayishi
yoki
alfa-
reseptorlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
66
2181-
3187
soniningko'payishi harakterlidir. Bronxial astma paydo bo'lishining shu ikkala
mexanizmio'rtasida mahkam o'zaro bog'lanish bor.
Klinik manzarasi
Bronxial astma uchun ekspirator hansirash harak- terlidir, ana shundayhansirash
mahalida nafasni qisib qo‘yadigan xurujlar ham boshlanadi. Nafaschiqarish qiyinlashib
qolishi munosabati bilan o‘pka shishishga boshlab, shilimshiqtiqinlaridan distalroq
tomonda havo to'planib boradi. Kasallik xuruji odatda birnecha soat davom etadi va
o‘z-o‘zidan yoki bronxlarni kengaytiruvchi dorilar(bronxodilatatorlar) ishlatilganidan
keyin barham topishi mumkin. Nafas qismayturgan davrda nafas yetishmovchiligi
borligini spirometriya bilangina aniqlasaboladi. Bronxial astmaning muhim diagnostik
mezoni kasallarning balg‘amidaSharko- Leyden kristallari va eozinofillar topilishi
mumkin. Nafas odatda shovqinlibolib, kasalning xirirlayotgani nariroqda eshitilib
turadi. Kamroq hollarda statusastmaticus kuzatiladi, bunda astma xuruji bir necha kun
va hatto hafta mobaynidadavom etib boradi va bronxolitiklar ta’siridan to‘xtamaydi.
Bunday sharoitlardaalveolalar ventilyasiyasining uzoq muddat buzilib turishi zo‘rayib
boradigangipoksiya, giperkapniya va respirator atsinozga olib boradi. Bu
kasallikdako‘riladigan o'lim hollarining asosiy sababi - unga infektsiya qo'sqilishi va
statusastmaticus-dir.
Bronxial astma xuruji rivojlanishida uch davr farqlanadi:
1- xuruj darakchilari davri;
2-avj olgan davr;
3- xurujning ortga qaytish davri.
Xurujdarakchilaridavri (prodromaldavr) ko'pinchabronxialastmaningyuqumli-
allergikshakligachalinganbemorlardauchrabburunshilliqqavatiningvazomotorreaksiya
lari (aksaurish, ko'pmiqdordasuyuqajralmalar), yo'tal,hansirashbilannamoyonbo'ladi.
Keyinchalik
(ba’zanto'satdan,
xabarchilardavrisiz)
bemordabemalolnafasolishgaxalaqitberuvchiko'krakqafasidabitibqolishhissipaydobo'l
adi.
Nafasolishqisqa,
nafaschiqarishesaaksinchauzoqdavometadi,
masofadaneshitilibturadiganbalandtovushlihushtaksimonxirillashlareshitiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
67
2181-
3187
Ajralishi qiyin bo'lgan yopishqoq yo'tal paydo bo'ladi. Nafasolishni osonlashtirish
maqsadida bemor tirsaklari bilan stul suyanchig'i yokitizzalariga tayanib tanasini
oldinga bukib majburiy (ko'pincha o'tirgan) holat oladi.
Avjolgandavrida
(xurujpaytida)
yuzbirozshishgan,
nafaschiqarishbosqichidabo'yintomirlarishishikuzatilishimumkin.
Ko'krak
qafasi
maksimalnafas olish holatida go'yo qotib qolgandek tuyuladi. Nafas olish va
chiqarishdamavjud qarshilikni yengishda ishtirok etuvchi yordamchi nafas
mushaklariqatnashadi. Ko'krak qafasi perkussiyasida quticha tovushi, o'pkaning
pastkichegaralarini
pastga
siljishi
va
ularning
harakatchanligini
keskin
chegaralanishiqayd etiladi. O'pka ustida nafas chiqarish uzaygan kuchsiz vezikulyar
nafas va ko'pmiqdordagi tarqoq quruq (aksariyat hushtak chaluvchi) xirillashlar
eshitiladi.Yurakning mutlaq to'mtoqlik kesimi o'pkaning keskin kengayishi hisobiga
sezilarlidarajada kamayadi, tonlar bo'g'iqligi, taxikardiya, II tonning o'pka arteriyasi
ustidagiaksenti aniqlanadi.Xurujning ortga qaytish davrida shilliq ko'chishi
yengillashadi, o'pkada quruqxirillashlar soni kamayadi, bo'g'ilish sekin-astalik bilan
o'tib ketadi.Bir qator bemorlarda jismoniy zo'riqish yoki odatda ochiq havoda
bajariladigansport mashg'ulotlari (chopish, tez yurish, futbol o'ynash) bronxospazm
xumjlarinichaqiruvchi omil bo'ladi. Kasallikning bunday shakli «jismoniy
zo'riqishastmasi»deb ataladi.
Diagnostiktekshiruvlari
Ko'krakqafasia’zolariningxurujavjolgandavridarentgenyordamidatekshirishdao'p
kachegaralariningyuqoridarajadagishaffofligi,
diafragmanipastturishivakamharakatliligiqaydetiladi.
Qontahlillaridaeozinofiliyavalimfotsitozaniqlanadi.
Bronxialastmaxurujidanso'ngolinganshilliqmoddadaeozinofillar,Kurshmanspirallariv
aSharko- Leydenkristallaritopiladi.Hozir bronxial astmani tashxislashda organizmning
turli allergenlargareaksiyasini aniqlash maqsadida maxsus teri sinamalari qo'llaniladi.
Bronxialo'tkazuvchanlikni o'rganish uchun tekshirishning funksional uslublari -
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
68
2181-
3187
spirografiya,pnevmotaxometriyadan foydalaniladi. Yondosh surunkali bronxit yoki
surunkalizotiljam aniqlanganda bronxoskopik va bronxografik tekshiruvlar o'tkaziladi.
Kechishi va asoratlari
Odatda, bronxial astma zo'rayish davrlarini remissiyaga almashinuvi
bilankechadi. Bunda uning kechish og'irligi turlicha bo'lishi mumkin. Kechishiga
ko'raturlari:
Yengilkechishida-
xurujlarkam
(1
yilda
2-3
marta)
yengilo'tadi,
umumiyo'zgarishlardeyarliyo'q
,
o'z-o'zidano'tibketadi,
xurujlararodavrbirnechaoygachadavometadi.
O'rtaog'irkechishida-xurujlar
(1
byilda
3-4
marta)
shifoxonadadavolanishnitalabetadi.
Og'ir kechishida- xurujlar (1 yilda 5 martadan ortiq) tez-tez uzoq davom
etadi,remissiya davri qisqa bo'lmasligi ham mumkin.
Bronxial
astma
ko'pincha
ikkilamchi
o'pkali-yurak
qo'shilishi
bilan
kechuvchio'pka emfizemasi bilan asoratlanadi. Astmatik holat yoxud astmatik status
(statusasthmaticus)
bronxial
astmaning
o'ta
jiddiy
asorati
hisoblanadi.
Badrenostimulyatorlarning
me’yoridan
ortiq
qo‘llanilishi,glyukokortikosteroidlardozasining juda tez kamaytirilishi, allergenning
katta miqdordagi dozasi bilanaloqada bo‘lish va boshqalar uning rivojlanishiga olib
kelishi mumkin.
Astmatik statusning rivojlanishida uch bosqich ajratiladi.
I bosqich (boshlang‘ich yoki nisbiy kompensatsiya bosqichi) 12 soatdan
uzoqdavom etgan va to‘xtatib bo‘lmaydigan bo‘g‘ilish xurujidir. Bemorlarda
bronxolitikdori
vositalariga
rezistentlik
rivojlanadi,
shilliq
ko‘chmay
qo‘yadi.Giperventilyatsiya tufayli gipokapniya va kompensatsiyalangan alkaloz
paydobo‘ladi.
II bosqich (dekompensatsiya bosqichi) ga bronxlarning drenaj faoliyatinikeskin
buzilishi xos. Ularning teshigi yopishqoq shilliq bilan to‘lib qoladi va shutufayli avval
yaxshi eshitilgan quruq xirillashlar yo‘qoladi («soqov o‘pka» bosqichiyoki sindromi).
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
69
2181-
3187
Qonning gaz miqdori buziladi, gipoksemiya vujudga keladi. (O2bosimi 50-60 mm sim.
ust. gacha pasayadi), giperkapniya (CO2 bosimi 60 - 80 mmsim. ust. gacha
ortadi).Samarali davolash muolajalari o‘tkazilmaganda astmatik statusning
III bosqich, giperkapnik kоmа bosqichi rivojlanadi. Gipoksemiya,giperkapniya va
atsidoz zo‘rayib borishi natijasida ( kislarotning qondagi bosimi 40mm sim. ust. dan
pastga tushadi, CO2 ming qondagi bosimi 90 mm sim. ust. danortadi) og‘ir nevrologik,
shu jumladan serebral va gemodinamik buzilishlar vujudgakeladi hamda bemorning
o'lim bilan tugashi mumkin.
Davolash
Bemor organizmiga u yoki bu allergenlarning ta’sirini to‘xtatishga
qaratilganchoralar (masalan, bemorni muayyan o‘simliklar bilan ularni gullash
davridaaloqasini
cheklash,
oziq-ovqatga
allergiya
bo‘lganda
maxsus,
eliminatsiyaparhezlarini qo‘llash, kasbiy allergiya bo‘lganda ratsional ishga
joylashtirish vaboshqalar) ko‘riladi. Bemorning muayyan allergenlarga reaksiyasi
aniqlangandaularga organizmning reaksiyasini pasaytirish maqsadida o‘ziga
xosgiposensibilizatsiya o‘tkazishga harakat qilish.Bo‘g‘ilish xurujlarini bartaraf qilish
maqsadida hozirgi kunda bronxlarni tezkorkengaytiruvchi selektiv b-adrenomimetik
aerozollari keng qo‘llaniladi: orsiprenalinsulfat (astmopent), terbutalin, salbutamol,
fenoterol (berotek) va boshqalar. Dorivositasi dozasi individual tanlanib ko‘pincha
dozalangan aerozolni 2 ta nafasolishdan iborat. Davolash uchun shuningdek M -
xolinolitik aerozollari (ipratropiumbromid yoki atrovent, berodual) dan foydalaniladi.
Shuningdek, bemorlar vavrachlar metilksantinlardan keng foydalanadilar. Masalan,
bronxospazm xurujinibartaraf etish uchun ko‘pincha sekin-astalik bilan tomirga
teofillin yuboriladi.Bo‘g‘ilish xurujlarini oldini olish uchun shu guruhdagi uzoq ta’sir
etuvchi dorilarog‘iz orqali ichishga buyuriladi.Simptomatik davo tariqasida shilliq
ajralishini yaxshilovchi hamda balg‘amko‘chiruvchi va mukolitik vositalar buyuriladi
(termopsis, altey tomiri damlamasi,mukaltin, bromgeksin va boshqalar).Agarda
bronxial astma kechishining yomonlashishi yondosh surunkali bronxityoki surunkali
zotiljamning zo‘rayishi bilan kechsa antibakterial vositalartayinlanadi.Bronxial astma
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
70
2181-
3187
og‘ir zo‘rayib boruvchi bo‘g‘ilish xurujlari bilan kechishida vaboshqa dori
vositalaridan foydalanish samarasiz bo‘lganda glyukokortikosteroidlartayinlanadi.
Bemorlarning taxminan 20 % ularga muhtoj bo‘ladi. Odatda, bir kundao‘rtacha 15-20
mg prednizolon, antatsid vositalar (almagel, maaloks), H2 gistaminblokatorlari va
proton pompasi ingibitorlari bilan birgalikda qo'llaniladi (ertalabkisoatlarda). So‘nggi
guruh dorilari oshqozon shilliq qavatini eroziya va yaralizararlanishlardan
himoyalaydi. Samaraga erishilgandan so‘ng dori dozasi sekinastalik bilan
kamaytiriladi (har 5-7 kunda 2,5 mg ga) va keyinchalik ushlab turuvchidoza qoldiriladi
(kunda 5-10 mg).Shuningdek, gormonal dori vositalarini ingalyatsiyalarda qo‘llash
mumkin.Bunday yondoshish dorilarni salbiy ta’sirini kamaytiradi hamda yaxshi
samaraberadi.Astmatik holatni davolaganda oksigenoterapiya qo‘llaniladi. Vena
ichigateofillin, yuqori dozalarda glyukokortikosteroidlar (har 3-4 soatda 60-90
mgprednizolon) yuboriladi, ayni paytda 20-30 mg dori ichishga buyuriladi.
Atsidozbilan kurashish uchun kunda 1-2 marotaba 100-150 ml 3 %
natriygidrokarbonatdanfoydalaniladi.Bronxial astmaning profilaktikasiga bemor
atrofidan ehtimoliy allergenlarniyo‘qotish, kasbga bog‘liq salbiy ta’sirlar, chekish
bilan kurashish, surunkaliinfeksiyalarni (ayniqsa halqumdagi) sinchkovlik bilan
sanatsiyalash kiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
1.Tibbiyot ensiklopediyasi.
2.Patalogik anatomiya Toshkent-2012 M. S. Abdullaxo'jayeva.
3.Icki kasalliklar propedevtikasi Toshkent-2012 A. Gadayev. M. Sh. Karimov. X.S.
Axmedov.
4.Patologik fizalogiya Toshkent 2009. M. M. Haqberdiyev.
5.Umumiy patologiya Toshkent 2010.B.A.Magrupov.
6. Seksion biopsiya kursi 2016. B. A. Magrupov
7.Azimov R. Q. Patafizalogiya Toshkent-2010
8.Xusinov O. A Patalogik fizalogiya
9.Medic.uz sayti
