ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
374
2181-
3187
TALABALARDA STRESS VA DEPRESSIYANING O’SIB BORISHI:
SABABLAR VA YECHIMLAR
Alijonov Ziyodillo
Qo’qon universiteti Andijon filiali
1-kurs davolash ishi talabasi
Ilmiy rahbari: Ismoilova Shahzoda Dilshodbek qizi
Qo‘qon universiteti Andijon filiali
Tibbiyot fanlari bo‘limi assistenti
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan talabalar orasida
stress va depressiya holatlarining ortib borish sabablari hamda ularni kamaytirishga
qaratilgan samarali yondashuvlar tahlil qilingan. Maqolada psixologik, ijtimoiy va
iqtisodiy omillar tahlil qilinib, ularni yumshatish yo‘llari taklif etilgan. Shuningdek,
xalqaro tajribalar asosida ruhiy salomatlikni mustahkamlash strategiyalari muhokama
qilingan.
Kalit so‘zlar
:talabalar, stress, depressiya, ruhiy salomatlik, psixologik bosim,
yechimlar, ta’lim muhit
INCREASE IN STUDENT STRESS AND DEPRESSION: CAUSES AND
SOLUTIONS
Alijonov Ziyodillo
1st-year student of the General Medicine program Kokand University,
Andijan Branch
Scientific advisor: Ismoilova Shahzoda Dilshodbek qizi
Assistant of the Department of Medical Sciences Kokand University, Andijan
Branch
ANNOTATION
This article analyzes the causes of the increasing incidence of stress and
depression among students studying in higher education institutions and effective
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
375
2181-
3187
approaches to reduce them. The article analyzes psychological, social and economic
factors and suggests ways to mitigate them. It also discusses strategies for
strengthening mental health based on international experience.
Keywords:
students, stress, depression, mental health, psychological pressure,
solutions, educational environment
KIRISH
Bugungi kunda oliy o‘quv yurtlarida tahsil olayotgan talabalarning ruhiy
salomatligi jiddiy muammoga aylangan. Ta’lim yuklamalari, moliyaviy bosim,
ijtimoiy izolyatsiya va kelajakdan xavotir kabi omillar natijasida ko‘plab yoshlar stress
va depressiyaga chalinmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO)
ma’lumotlariga ko‘ra, yoshlar orasida ruhiy salomatlik muammolari yildan-yilga ortib
bormoqda. Ushbu maqolada aynan talaba yoshlar orasida stress va depressiyaning
sabablari, ularning oqibatlari hamda bunday holatlarni kamaytirishga qaratilgan
samarali yechimlar yoritiladi.
1. Stress va depressiya nima?
Stress — bu inson organizmining tashqi yoki ichki bosimga nisbatan javob
reaktsiyasi bo‘lib, uzoq davom etsa, ruhiy va jismoniy holatga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Depressiya esa doimiy tushkunlik, qiziqish yo‘qolishi, charchoq va hayotdan norozilik
bilan kechuvchi psixik holatdir.
2. Stress va depressiyaga olib keluvchi asosiy omillar
Akademik bosim: Ortiqcha yuklama, imtihonlar, baholash tizimi va vaqt
yetishmasligi.Moliyaviy muammolar: Ta’lim to‘lovlari, yashash xarajatlari,
qo‘shimcha ish izlash majburiyati. Ijtimoiy aloqalarning sustligi: Yolg‘izlik, oiladan
uzoqlik, do‘stlar bilan ziddiyatlar. Ijtimoiy aloqalarning sustligi: Yolg‘izlik, oiladan
uzoqlik, do‘stlar bilan ziddiyatlar. Kelajakdan xavotir: Ish topishdagi noaniqlik, kasb
tanlovidagi ikkilanishlar. Texnologik bosim: Ijtimoiy tarmoqlarda bosim,
taqqoslashlar, “ideal hayot” sindromi.
3. Oqibatlar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
376
2181-
3187
Uzoq davom etuvchi stress va depressiya: o‘qish samaradorligini pasaytiradi,
surunkali kasalliklar xavfini oshiradi, o‘z joniga qasd qilish xavfini ko‘paytiradi,
ijtimoiy hayotdan ajralishga olib keladi.
4. Yechimlari
1. Psixologik xizmatlar tizimini mustahkamlash Talabalar ruhiy salomatligini
saqlash uchun har bir oliy ta’lim muassasasida professional psixologlar faoliyat
yuritadigan markazlar tashkil etilishi zarur. Bunday markazlar quyidagilarni
ta’minlashi lozim: Bepul, maxfiy psixologik maslahatlar; Stress, depressiya va
xavotirlikni kamaytirishga qaratilgan treninglar; Internet orqali masofaviy maslahatlar
(telepsixologiya); Psixologik testlar orqali muammolarni erta aniqlash. Misol: Janubiy
Koreyada universitetlarda “Student Mental Health Centers” orqali har oyda bepul
maslahatlar, guruh terapiyalari va stressni baholash sinovlari o‘tkaziladi.
2. Akademik yuklamani balanslashtirish Talabalarning haddan tashqari o‘qish
yuklamasidan charchamasligi uchun quyidagilar joriy etilishi lozim: Semestr
davomida bosqichma-bosqich nazorat va baholash tizimi; O‘rganishga moslashtirilgan
taqvim (har 7–8 haftada dam olish haftaliklari); Talabalarning mustaqil ishlashini
rag‘batlantirish, lekin haddan ortiq vazifalar berilmasligi; Talabalar fikrini hisobga
olgan holda fan yuklamalarini moslashtirish.
3. Ruhiy salomatlik bo‘yicha ma’rifiy ishlar Talabalarga o‘z salomatligi uchun
javobgarlikni o‘rgatish maqsadida: “Stressni boshqarish”, “Ichki tinchlik” va “Hayotiy
ko‘nikmalar” kabi maxsus kurslar joriy etilishi; Psixogigiyena va meditatsiya bo‘yicha
fakultativ mashg‘ulotlar; Mashg‘ulotlardan tashqari davriy ma’ruzalar va seminarlar
o‘tkazilishi; OTM televideniyesi va ijtimoiy tarmoqlar orqali ruhiy salomatlik
targ‘iboti.
4. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimlarini kuchaytirish Ko‘plab talabalar stressga
ijtimoiy yolg‘izlik sababli duch keladi. Buni oldini olish uchun: OTMda talabalar
uchun klublar, to‘garaklar, madaniy va sport tadbirlari yo‘lga qo‘yilishi; Turar joylarda
ko‘ngillilar jamoasi va yordam guruhlari faoliyati; Mentorlik dasturlari orqali kichik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
377
2181-
3187
guruhlar shakllantirish; O‘quv jarayonidan tashqari qiziqishlar asosida do‘stlik
muhitini yaratish.
5. Moliyaviy yordam va stipendiyalar tizimini kengaytirish Moliyaviy
qiyinchiliklar talabalarning stressi va xavotiriga katta ta’sir ko‘rsatadi. Quyidagilar
muhim: Ijtimoiy ehtiyojmand talabalar uchun maqsadli stipendiyalar sonini
ko‘paytirish; Grantlar, kontrakt to‘lovlarini bo‘lib to‘lash imkoniyatlari; Talabalar
uchun yaratilgan moslashuvchan ish o‘rinlari (kampus ichida ishlash); Moliyaviy
savodxonlik bo‘yicha treninglar (budjet tuzish, pulni boshqarish).
6. Sog‘lom turmush tarzini rivojlantirish Ruhiy salomatlik va jismoniy salomatlik
bir-biri bilan bevosita bog‘liq. Shuning uchun: OTMlarda jismoniy faollik uchun sport
inshootlari, yoga zallari va yurish maydonchalari yaratilishi; Har kuni 8 soat uyqu,
sog‘lom ovqatlanish va suv iste’moliga e’tibor qaratish; Sigaret, spirtli ichimliklar va
giyohvandlikning stressni yengilmasligini tushuntirish; Dam olish, o‘ziga vaqt ajratish
madaniyatini shakllantirish.
7. Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda yordam ko‘rsatish Mobil
ilovalar orqali talabalar ruhiy holatini kuzatish (masalan, stress darajasini baholovchi
testlar); Telegram, WhatsApp botlar orqali tezkor psixologik maslahat olish
imkoniyati; Masalan, “Woebot”, “Sanvello”, “Headspace” kabi xalqaro ilovalar
namunasi asosida o‘zbek tilida mobil platforma yaratish.
XULOSA
Talabalarda stress va depressiyaning ortib borishi global muammoga
aylanmoqda. Bu holat nafaqat shaxsiy farovonlikka, balki jamiyatning intellektual
salohiyatiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, ushbu muammoni erta aniqlash va
unga qarshi kompleks yondashuv zarur. Psixologik yordam, ta’limdagi islohotlar va
ruhiy salomatlikni saqlash madaniyatini shakllantirish orqali bu muammolarni sezilarli
darajada kamaytirish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. World Health Organization (WHO). Mental health of college students. Geneva,
2022.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–1_ июл–2025
378
2181-
3187
2. Uzbek Ministry of Health. Yoshlar ruhiy salomatligi bo‘yicha milliy tahlil,
Toshkent, 2023.
3. Aliyev, B., & Karimova, Z. (2021). Stress va uning psixologik oqibatlari. Toshkent:
O‘qituvchi nashriyoti.
4. National Center for Mental Health. Student Well-being Reports. Seoul, 2021.
5. Khodjaeva, M. (2020). "Oliy ta’lim muassasalarida psixologik muhit va uning
ta’siri", Pedagogik izlanishlar, 4(2), 45-51.
