Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Reflection of the military world view in “Hogen
-
monogatari”
Javokhir ABUBAKIROV
Tashkent State University of Oriental Studies
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2024
Received in revised form
10 May 2024
Accepted 25 May 2024
Available online
25 June 2024
Japanese literary tradition has a rich and long history,
Japanese literature has long been influenced by Chinese
literature, and many works are written in the old Chinese script.
In the middle of the 9th century, the discovery of syllabic
writing
–
kana made it possible to write in Japanese instead of
Chinese. The discovery of writing dates back to the
е
arly Middle
Ages (IX
–
XII).
After the Hean period, the Kamakura period begins, and the
social life and culture of this period differ sharply from the Hean
period, and new genres appear in the literature. Strict
purposefulness and strong willpower remained their
characteristics in all periods of the Kamakura period. The
bravery and manly strength they displayed in Kanto between
battles and military
е
ngagements, their wild courage and
unwavering cruelty against their
е
nemies, their sense of duty to
their leaders, and their vassal devotion made them a major
worldview. On the one hand, the ideas of Buddhism, and on the
other hand, all these features, strengthened by the pride of a
selfless warrior, were absorbed into the culture by them. In the
stagnant atmosphere of the Heian, there was indeed a breath of
fresh, healthy air from the Kanto Mountains. The sensibility of
Heian
е
motionalism, Heian
е
legance was replaced by the
е
xtremely masculine and artless simplicity of Kamakura.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss1
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
Kamakura period literature,
Gunki monogatari,
Tanka poetry genre,
Bushido codex,
Samurai,
Seppuku,
Syogun,
Emakimono.
1
Researcher, Department of “Oriental Literature and Comparative Literature”, Tashkent State University of Oriental
Studies. E-mail: javokhir0921@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
7
“Hogen monogatari” asarida” harbiy dunyoqarashning
aksi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Kamakura davr adabiyoti,
Gunki monogatari,
Tanka she
’
riy janri,
Bushido kodeksi,
Samuray,
Seppuku,
Syogun,
emakimono.
Yaponiya adabiy an
’
analari boy va uzoq tarixga ega
b
o‘
lib,yapon adabiyoti uzoq vaqt xitoy adabiyoti ta
’
siri ostida
b
o‘
lgan va k
o‘
p asarlar aynan eski xitoy yozuvida yozilgan.
IX asr
o‘
rtalarida b
o‘g‘
inli yozuv
–
kananing kashf qilinishi Xitoy
tili
o‘
rniga yapon tilida ijod qilish imkonini berdi. Yozuvning
kashf qilinishi erta
o‘
rta asr (IX
–
XII) larga borib taqaladi.
Heyan davridan s
o‘
ng Kamakura davri boshlanadi va bu davr
ijtimoiy hayoti va madaniyati ham Heyan davriga nisbatan
keskin farqlanib, adabiyotda yangi janrlar paydo b
o‘
ladi. Qat
’
iy
maqsadlilik, kuchli iroda kuchi ularni Kamakura davrining
barcha davrlarida ularga xos xususiyat b
o‘
lib saqlanib qolingan.
Ular Kantoda janglar va harbiy janglar orasida k
o‘
rsatgan
jasorat va
е
rkaklik qahramonliklari,
o‘
z dushmanlariga qarshi
vahshiyona jasorati va qat
’
iy afqatsizlik,
o‘
z rahbarlariga
е
rga
щ
gan burcch tuy
g‘
usi, vassal fidoyiliklari ularni asosiy
dunyo qarashi sifatida
o‘
z aksini topdi. Bir tomondan, buddizm
g‘
oyalari, ikkinchi tomondan, fidoyi jangchi
g‘
ururi bilan
mustahkamlangan bu xususiyatlarning barchasi ular tomonidan
madaniyatga singib bordi. Xeyanning tur
g‘
un atmosferasida
haqiqatan ham Kanto to
g‘
laridan toza so
g‘
lom havo nafasi bor
е
di. Sezuvchanlikka tushib qolgan Heyan
е
motsionalizmi, Heyan
nafisligi
o‘
rniga Kamakuraning
o‘
ta
е
rkakona va san
’
atsiz
soddaligi hukm surdi.
Отражение военного мировоззрения в «Хоген
-
моногатари»
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Литература периода
Камакура,
гунки моногатари,
жанр поэзии танка,
кодекс бусидо,
Самурай,
Сеппуку,
Сёгун,
эмакимоно.
Японская литературная традиция имеет богатую и
долгую историю, японская литература долгое время
находилась под влиянием китайской литературы, и многие
произведения написаны старым китайским шрифтом.
В середине ИХ века открытие силлабического письма –
кана сделало возможным писать на японском языке вместо
китайского. Открытие письменности относится к раннему
средневековью (
I
Х–Х
II
вв.).
После периода Хэйан наступает период Камакура, и
общественная жизнь и культура этого периода резко
отличаются от периода Хэйан, в литературе появляются
новые жанры. Строгая целеустремленность и сила воли
оставались их характерными чертами во все периоды
периода Камакура. Храбрость и мужественная сила,
которую они проявляли в Канто между битвами и
военными сражениями, их дикая отвага и непоколебимая
жестокость по отношению к своим врагам, их чувство долга
перед своими лидерами и их вассальная преданность
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
8
сделали их основным мировоззрением. С одной стороны,
идеи буддизма, а с другой стороны, все эти черты,
подкрепленные гордостью самоотверженного воина, были
впитаны ими в культуру. В застойной атмосфере Хэйана
действительно пахло свежим, здоровым воздухом с гор
Канто. Чувствительность хэйанской эмоциональности,
хэйанская
элегантность
сменилась
предельно
мужественной и бесхитростной простотой Камакуры.
KIRISH
O‘
rta asrlar, xususan XII
–
XIV asrlar yapon nasri tarixi taraqqiyotida muhim
ahamiyat kasb etadi. Mazkur davrda samuraylik madaniyatining rivojlanish, hamda inson
va dunyo haqidagi
o‘
zgargan tasavvurlarga mos yangi mazmunni
o‘
zida
mujassamlashtirgan, tasviriy va adabiyotning yangi shakl
i “Gunki”
janrining shakllanish
davridir. Aynan gunki
o‘
rta asr (XII
–
XIV) yapon adabiyotining asosiy janri hisoblanadi.
Bevosita, yapon adabiyotshunosligida
o‘
rta asr gunki janri b
o‘
yicha tadqiqotlar ishlari
olib borilgan. Biroq, uning shakllanish, tadrijiy rivojlanish y
o‘
llari, janr xususiyatlari
masalasi,
g‘
oyaviy
–
estetik prinsiplari, poetikasi bilan bo
g‘
liq masalalari kopleks tarzda
(t
o‘
liq)
o‘
rganilmagan. Shu jihatdan,
o‘
rta asr yapon gunki janrining shakllanishi va
taraqqiyot bosqichlarini
o‘
rganish, uning
o‘
rta asrlar yapon umumiy adabiy
jarayonlaridagi
o‘
rni va rolini aniqlash kabi masalalar mavzuning dolzarbligini belgilaydi.
MAQSAD VA VAZIFALAR
Yapon
o‘
rta asrlar, XII
–
XIV asrlarni
o‘
z ichiga oluvchi Kamakura davri adabiyoti,
“Bushido” harbiy kodeksini
tadqiq qilish, hamda bu davrdagi Hogen monogatari eposini
o‘
rganish orqali ularning
o‘
ziga xos jihatlarini ochib berishdan iborat.
Usullar:
qiyosiy tarixiy, qiyosiy tipologik tahlil metodlaridan foydalanildi.
NATIJALAR VA MULOHAZA
Saroy adabiyoti gullab yashnagan va epik janr
–
monogatari
janri rivoj topgan bu -
Heyan davri(
平安時代
, heyan-jidai) da
o‘
ziga xos shakli va mazmun jihatidan ajralib
turuvchi janrlar: “Yaponiyaning eski va yangi she’
rlari t
o‘plami” (
古 今 和 歌 集
,
“Kokinvakasyu”)
antologiyasidagi (905-y.)
o‘
ziga xos
tanka
poetikasi yaratilgan; “Ise
haqidagi hikoya”(
伊勢物語
, “Ise monogatari”) (931
-y.)da
o‘
z aksini topgan Heyan
romanining maxsus shakli shakllangan; “Tosadan shaharga sayohat kundaligi” (
土佐日記
,
“Tosa nikki”) (935
-y.)dagi
nikki
janri va
“Bosh tomondagi qaydlar” (
枕草子
, “Makura
-no
sosi”) (996
-y.) asaridagi dzuyxisu janrlari paydo b
o‘
ladi.
Heyan davri
o‘
tib ketdi. Bu Yaponiya tarixida qoron
g‘
u davr boshlanganidan darak
edi. Fuqarolar urushlari,
o‘
zaro ichki nizolar, cheksiz t
o‘
qnashuvlar b
o‘
roni va
o‘
z
maqsadi sari intiluvchi feodalizm dunyoga keldi va mustahkamlandi. Mamlakatda harbiy
boshqaruvi tizimi
o‘
rnatildi, imperator Kiotodagi saroyining bekiga aylandi, uning oliy
hokimiyati faqat q
o‘g‘
irchoq hokimiyatga aylandi. Uning
o‘
rnini syogun, davlatning harbiy
hukmdori, feodallar boshli
g‘
i, barcha viloyatlarning qudratli hukmdori egallab,
o‘
z
hududlarini
o‘
z vassallari
o‘
rtasida taqsimlab berdi. Imperator muqaddas shaxs,
xudolarning bevosita avlodi, u xalq va ular
o‘
rtasida vositachi, muqaddas hokimiyatning
barcha imtiyozlariga, har qanday hurmat va extiromiga ega. 19-asrning ikkinchi
yarmigacha davom etgan harbiy rejim mamlakatning butun hayotida ajralmas tarzda
hukmronlik qildi, uning tarixini, madaniyatini belgilab berdi va yapon jamiyati, hayoti,
madaniyati va dunyoqarashi uchun eng xos b
o‘
lgan elementlarni yaratdi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
9
Shunday qilib, k
o‘
p asrlar davomida hokimiyat tepasida b
o‘
lgan eski qabila
aristokratiyasi
o‘
rnini syogunning shaxsiy xizmatkorlari va kichik xizmat zodagonlaridan
tashkil topgan harbiy-mahalliy zodagonlar
–
bushi (yoki samuraylar) egalladi.
o‘
shandan
beri Yaponiyada davlatning harbiy boshqaruv tizimi
–
syogunat k
o‘
p asrlar davomida
hukmronlik qildi. 12-asr oxiriga kelib mamlakatda klassik feodal ierarxiyasi shakllandi,
uning iqtisodiy asosini feodal munosabatlar tashkil etdi. Yirik еr egalaridan еr
uchastkalarini olgan dehqonlar va mayda feodallar ularning vassaliga aylandi va harbiy
xizmatni
o‘
tashga majbur b
o‘
ldi. Bu munosabatlarning yangi axloqiy asoslari ham
shakllandi. Ularning ifodasi feodal sharaf va axloq kodeksi bushido (jangchining y
o‘
li) edi.
O‘
rta asrlar yapon madaniyatining butun ruhiga sezilarli ta
’
sir k
o‘
rsatgan ushbu kod
samuray uchun qarashlar va xatti-harakatlar normalarining butun tizimi edi. U vassalni
nafaqat x
o‘
jayinining hayoti, mulki va mulkini himoya qilishga majbur qildi, balki unda
mardlik,
o‘
z x
o‘
jayiniga fidoyilik, va
o‘
limni mensimaslik ruhini tarbiyalashga chaqirildi.
「師匠
ししょう
の前
まえ
に立
た
つ時
とき
は、父子
ふ し
を振
ふ
り返
かえ
るな」
“
X
o‘
jayinning oldida turganingizda, ota yoki
o‘g‘
ilga orqaga qaramang
”
.
武士道
ぶ し ど う
Bushidoni insonning
o‘
zini
o‘
zi boshqarishga imkon beruvchi printsiplar
t
o‘
plami sifatida k
o‘
rish mumkin. Ya
’
ni,
–
halol va sodiq, muloyim va kamtar b
o‘
lish,
fidoyilikka tayyor va yaxshi obr
o‘ga еga bo‘
lish. Bushidoda biz
o‘
z-
o‘
zini nazorat qilish va
motivatsiyani saqlash b
o‘
yicha k
o‘
rsatmalarni, rivojlani
щ
i kerak b
o‘
lgan psixologik
fazilatlar, doimiy
o‘
sishning ahamiyati, san
’
atning qadri, hayotimizdagi muhim narsalarga
sodiqlikni k
o‘
rishimiz mumkin. Samuraylar sinfi Yaponiyaning 36-imperatori Kotoku
(645
–
650) 645-yilda himoya qilinishi kerak b
o‘
lgan hokimiyat uchun kurashdagi
g‘
alaba
natijasida taxtga
o‘
tirganidan keyin paydo b
o‘
lgan. Qadimgi tilning yapon lu
g‘
atida
“samurai”
s
o‘
zi quyidagicha tarjima qilingan:
“
buyuk odamga xizmat qilish
”
,
“
x
o‘
jayinni
himoya qilish
”
.Samuraylar jangchilar sinfi
–
“
bushi
”
b
o‘
lib, ularning yagona maqsadi
x
o‘
jayinga
–
“
daimyo
”
ga xizmat qilish va boshqa feodallar bilan urushlarda qatnashish
еdi. Samuray kodeksi yoki Budoshoshinshu 17
-asrda Konfutsiy rohibi Taira Shigesuke
tomonidan yozilgan. U 5 asr davomida yapon jangchisi uchun xatti-harakatlar
standartlarini ishlab chiqqan samuraylar uchun ta
’
limotlarni matnda shakllantirgan
harbiy tarixchi еdi.
Agar
武士道
ぶ し ど う
“
Bushido
”
s
o‘
zini b
o‘g‘
inlarga ajratsak, biz semantik tuzilishni
k
o‘
ramiz:
“
bu
” –
“
jangchi
”
,
“
nayzani t
o‘
xtatish
”
ma
’
nosida.
“
Nayza bilan urish
”
еmas, ya’
ni
“
t
o‘
xtash
”
. Gap shundaki, inson qurol va har qanday quroldan kuchliroq b
o‘
lish
qobiliyatiga еga, chunki u ularni nazorat qiladi. Keng ma’
noda, bu bizni
o‘
rab turgan
illatlar va vasvasalarga chidamli b
o‘
lishni anglatishi mumkin.
士
し
“
shi
” –
mahorat, ijtimoiy
rol ma
’nosida. Buni biz “professionallik” deb atashimiz mumkin. Bu “
barglar ostida
yashiringan
”
degan ma
’
noni anglatuvchi Bushido, Xagakure kitobida quyidagicha
yozilgan:
「毎日
まいにち
が前日
ぜんじつ
より良
よ
くなり、翌日
よくじつ
は今日
き ょ う
より良
よ
くなる。日々
ひ び
スキルを 向 上
こうじょう
さ
せることは 生 涯
しょうがい
にわたるプロセスです。 向 上
こうじょう
に終
お
わりはありません。」
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
10
“
Har kuni oldingi kundan k
o‘
ra mahoratliroq b
o‘
ling, еrtasi kuni еsa bugungidan
k
o‘
ra mahoratliroq b
o‘
ling.
o‘
z mahoratini kundan-kunga sayqallash- butun umr
–
bu
y
o‘
ldir. Yaxshilanishning oxiri
y
o‘
q
”
.
道
み ち
“
oldin
” –
y
o‘
l, usul. Rivojlanish,
o‘
sish,
o‘
z-
o‘
zini takomillashtirish istiqbollari
ma
’
nosi ishlatilishi ham mumkin. Dunyo harakatlanmoqda, unda tur
g‘
un hech narsa y
o‘
q.
Samuray hayotni
o‘
ziga xos ma
’
naviy y
o‘
l deb biladi va uni amalga oshirish uchun
hayotning har bir daqiqasini munosib
o‘
tkazish kerak, chunki hech kim uni qaysi
daqiqada qurbon qilish kerakligini bilishga imkon bermaydi.
Asrlar davomida samuraylar bir necha turdagi kodekslarga amal qilishgan,
ularning talqini samuray uru
g‘
iga va harbiy zodagon azosiga qarab
o‘
zgarib turardi. Bu
odob-axloq, ularning jamiyatdagi
o‘
rni, qanday qilib izzat va ezgulik bilan yashash
tarzlarini qamrab oldi. Samuraylar ba
’
zi bir umumiy qadriyatlarga ega edi, ammo ularda
barcha samuraylar amal qilishi kerak b
o‘
lgan yagona ta
’
rif yoki y
o‘
l y
o‘
q edi. Albatta
samuraylar boshqa jangchilar singari jang maydonida amaliy ahamiyatga ega edi.
Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqqan holda shunday xulosa chiqarishimiz mumkinki
samurai bu
o‘
z burchiga sodiq,
o‘
limni yuziga tik boqa oladigan oliyjanob shaxsdir.
Biz mazkur fikrlarimizga misol tariqasida asardan quyidagi parchani keltirib
o‘
tamiz:
吉友
よしとも
は敬意
け い い
を 表
あらわ
してこう言
い
った。
これを家族
か ぞ く
に渡
わた
します。 戦 場
せんじょう
に出
で
た時
とき
、 生
しょう
のことを 考
かんが
えずに死
し
を自分
じ ぶ ん
で受
う
け入
い
れるべきです。しかし、先代天皇
せんだいてんのう
の遺志
い し
と命令
めいれい
の意味
い み
は、 命
いのち
を救
すく
うことではな
かった。 私
わたし
は今
いま
、 戦 場
せんじょう
で 私
わたし
の骨
ほね
を白
しろ
くする準備
じゅんび
ができています
.
かつて生
い
きたあ
なたは、 必
かなら
ずこの世界
せ か い
に戻
もど
ってきて、 再
ふたた
び栄光
えいこう
を求
もと
めて努力
どりょく
するでしょう。天
てん
の
意志以外何
い し い が い な に
も起
お
こらない人生
じんせい
が来
く
るでしょう。そうすれば長年
ながねん
の夢
ゆめ
が叶
かな
い、しばし
ほっとします。夢
ゆめ
も叶
かな
わずにたった一度
い ち ど
の人生
じんせい
を 諦
あきら
めるのは妄想的
もうそうてき
で可哀想
か わ い そ う
。
Yoshitomo hurmat bilan dedi:
Men buni oilamga y
еtkazaman. Jang maydoniga
kirganingizda,
o‘
zingiz uchun
o‘
limni qabul qilishingiz va hayot haqida
o‘
ylamasligingiz kerak. Biroq, marhum sobiq
imperatorning irodasi va amrining ma
’
nosi hayotni ayamaslikdi. Men endi jang maydonida
suyaklarim oqarib ketishiga tayyorman. Bir marta yashab, yana albatta bu dunyoga
qaytasiz, keyin yana shon-shuhratga intilasiz. Osmon irodasidan boshqa hech narsa sodir
b
o‘
lmaydigan hayot keladi. Shunda mening k
o‘
p yillik orzuim amalga oshadi va biroz
b
o‘
lsada k
o‘
nglim taskin topadi.
O‘
z orzusini royobga chiqarmay,
o‘
zining yagona jonini
berish-aldanish va ayanchlidir.
Bundan k
o‘
rinib turubdiki Yoshitomo ham samurai ahloq qoidalariga rioya qiladi
va
o‘
z farzandlarini ham mana shunday
g‘
oya ostida tarbiyalashga, dunyoni shunday
holatda qabul qilishiga harakat qiladi. Bu
o‘
sha davr uchun hayot haqiqati sifatida tan
olinadi va barcha harbiy odamlar bu narsaga sodiq qolishadi. Bunga yana bir misolani
ketirib
o‘
tamiz:
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
11
これに対
たい
し、彼
かれ
は次
つぎ
のように答
こた
えた。
詩
し
と音楽
おんがく
は、家臣
か し ん
が傾倒
けいとう
すべき 芸 術
げいじゅつ
です。 命
いのち
は彼
かれ
らだけに与
あた
えられるべき
です。戦士
せ ん し
の道
みち
は言
い
うまでもありません。作戦
さくせん
は、あなたの願
ねが
いを伝
つた
えるように命
めい
じられます。古
ふる
い書物
しょもつ
にあるように、まず人
ひと
を 従
したが
わせる時
とき
があり、次
つぎ
に人
ひと
に 服 従
ふくじゅう
する時が来る。主
おも
なことは、敵
てき
の利点
り て ん
を奪
うば
うことです。すぐに彼
かれ
に 直 面
ちょくめん
する
！あ
なたが勝
か
ったとき、あなたの戦士
せ ん し
を愛
あい
してください。司令官
し れ い か ん
は国家元首
こっかげんしゅ
が頼
たよ
る人
ひと
で
あり、戦士
せ ん し
は司令官
し れ い か ん
に頼
たよ
る人
ひと
です。身体
しんたい
が肘
ひじ
を 導
みちび
くなら、肘
ひじ
は指
ゆび
を 導
みちび
く。決
けっ
して
それを忘
わす
れないで。
U bunga javoban shunday d
е
di:
Sh
е’
riyat va musiqa bu vassal moyil b
o‘
lishi k
е
rak b
o‘
lgan san
’
atdir. Faqat
ulargagina hayotni ba
g‘
shida etish k
е
rak. Jangiching y
o‘
li haqida esa gapirmasa ham
b
o‘
ladi. Jang r
е
jasiga k
е
lsak s
е
nga
o‘
z hoxish- istaklaringni
е
tkazish buyurildi. Qadimgi
kitoblarda shunday d
е
yiladi: avvaliga odamlarni b
o‘
ysindiradigan vaqt b
o‘
ladi, k
е
yin esa
s
е
n odamlarga b
o‘
ysinadigan vaqt b
o‘
ladi. Asosiysi dushmanni ustunlikdan mahrum etish.
T
е
zlik bilan unga yuzma-yuz chiq!.
G‘
alaba qozonganingda
o‘
z jangchilaringga muhabbat
q
o‘
y. Q
o‘
mondan bu
–
davlat boshli
g‘
i tayanadigan kishi, jangchi bu
–
q
o‘
mondan
tayanadigan kishidir. Agar tana tirsaklarni boshqarsa, tirsak barmoqlarni boshqaradi. Buni
h
е
ch qachon esingdan chiqarma.
Yuqoridagilar bilan bir qatorda kamakura harbiylari orasida shunday urf-odatlar
bor b
o‘
lganki, bular qaysidir ma
’
noda b
o‘
lajak urushga ozgina b
o‘
lsada ta
’
sirini
o‘
tkazgan
d
е
sak mubola
g‘
a b
o‘
lmaydi. Xususan, jang boshlanishi oldidan harbiy q
o‘
mondon yoki
jangchi
o‘
z avlodini ya
’
ni qaysi honadon uru
’
gidan chiqqanligi qanday qahramonliklari
bilan mashxur ekanligi takidlab
o‘
tishi lozim b
o‘
lgan. Biz asardan aynan
o‘
zini tanishtirish
odati tasvirlangan parchani k
е
ltirib
o‘
tamiz.
名前
な ま え
は大声
おおごえ
で鳴
な
り響
ひび
きました：
私
わたし
は桓武天皇
かんむてんのう
の
12
代目
だ い め
の子孫
し そ ん
、 平 貞 盛 将 軍
たいらのさだもりしょうぐん
の末裔
まつえい
、忠盛の孫
まご
の正統
せいとう
な
嫡 男
ちゃくなん
、安芸国
あ き こ く
の支配者
し は い し ゃ
、 京 盛
きょうもり
、重盛
しげもり
の補佐
ほ さ
です。私は
19
歳です。戦闘
せんとう
に参加
さ ん か
す
るのはこれが初
はじ
めてです。天西島
てんにしじま
の八郎
はちろう
、こっちに来
き
て 姿
すがた
を見
み
せてくれ。これを聞
き
いた者
もの
は恐怖
きょうふ
に襲
おそ
われた。
Ismlar baland ovozda yangradi:
Mеn impеrator Kammuning 12
-
avlodiman, gеnеral Taira no Sadamorining so‘
nggi
avlodi, Tadamorining
nabirasi Aki viloyatining hukumdori Kyomorining qonuniy mеrosxo‘
ri,
Shigеmorining yordamchisiman. Yo
shim 19 da. Hozir jangda birinchi marta
qatnashayabman. Tinzеy orolidan bo‘
lgan Hachiro chiq bu yo
qqa, mеnga o‘
zingni k
o‘
rsat.
Buni eshitib qolganlar q
o‘
rquv iskanjasida qoldi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
12
Yuqoridagi parchani tahlil qilar e
kanmiz, samurayning kеlib chiqishi ham uni
odamlar orasidagi obr
o‘
siga qaysidir ma
’
noda
o‘
z ta
’
sirini
o‘
tkazgan. Shu sababli ham ular
o‘
z nomlarini tarix zarvaraqlarida dovyurak, oliyjanob sifatida saqlanib qolishi uchun
ham bushido kodеkslariga sodiq qolishgan. Shu bilan birgalikda samuraylar rituallarga
ham qattiq amal qilishgan va uni avloddan-avlodga
o‘
tishiga amal qilishgan. Mana shu
fikrimizga dalil sifatida asardan quyidagi parchani k
е
ltirib
o‘
tamiz:
王都で逃亡者
とうぼうしゃ
とみなされることを恐
おそ
れ、白河
しらかわ
に残
のこ
しておきたかったが、武士
ぶ し
の 甲 冑
かっちゅう
や 兜
かぶと
に嫉妬
し っ と
した盗賊
とうぞく
に殺
ころ
されるのではないかと恐
おそ
れた。しかし兄
あに
の 甲 冑
かっちゅう
は代々受け継
つ
がれ、彼
かれ
が着
き
ていた 甲 冑
かっちゅう
は先祖
せ ん ぞ
のものだった。はい、生
い
きているうち
に外
はず
すのはもったいないです。そのため、 兄 弟
きょうだい
たちは 鎧
よろい
を脱
ぬ
ぐことなく旅
たび
を続
つづ
け
ました。
Poytaxtda эsa uni qochqin dеb hisoblashlari mumkinligidan qo‘rqib, uni Shirakavada
qoldirmoqchi bo‘ishdi, lеkin jangchining zirhi va dubulg‘asiga havas qiladigan o‘grilar uni
o‘ldirib qo‘yishidan qo‘rqishdi.
Ammo akaning qurol-
yarog‘i avloddan
-
avlodga o‘tib kеlgan, u
kiygan qurol-aslaha ham ota-bobolaridan qolgan. Ha uni ular hayo
tligida еchish uyatdir. Shu
sababli ham aka-ukalar qurol-aslahasini y
еchmagan holda yo‘lda to‘xtamasdan davom эtishdi.
Bundan k
o‘
rinib turubdiki aka-ukalar ham
o‘
z qadriyatlariga sodiq qolishgan.
Hatto
o‘
lim ularni ha
ё
tiga havf sola
ё
tgan b
o‘
lsa ham ular
o‘
z ota-bobolaridan qolgan
aslahalarini tashlab qochgani y
o‘
q. Aslida, oddiy inson
o‘
z hayotini saqlab qolish uchun
har narsaga tayyor b
o‘
ladi. Oddiy odam uchun qurol-aslahaning qadri qaysidir ma
’
noda
y
o‘
q b
o‘
ladi. Chunki u bu narsalarga oddiygin k
o‘
z bilan qaraydi holos. Samuray esa
bunday qila olmaydi. Chunki samurai uchun uyat bu
–
o‘
limdan qattiqdir.
Shu bilan bir qatorda samuraylar o‘rtasida shunday qadriyat ham borki uni oddiy
insonlar qabul qilishi juda qiyin d
еsak mubolag‘a bo‘lmaydi. Bu qadriyat mag‘lub bo‘lgan
raqibining boshini qilich bilan chopib olishdir. Albatta biz buni tahlil qilar
э
kanmiz bu amal
qandaydir insoniylikdan yiroq tuyiladi. Ammo bunga samuray ko‘zi bilan qaraydigan bo‘lsak,
vaziyat boshqacha ma
’
no kasb
э
tadi. Ya
’ni agar g‘alaba tomon ko‘zi bilan qaraydigan bo‘lsak,
bundan k
е
yin raqiblar jang qilishdan oldin ancha t
еran o‘ylab ko‘rishga majbur bo‘lishadi va
bu g‘olibning kеlajakdagi urushlariga o‘z ta’sirini o‘tkazadi. Mag‘lub tomonidan qaraydigan
bo‘lsak jangda sharafli o‘lim topish zindon band qilingandan yaxshiroqligini ko‘rishimiz
mumkin. Dushmanning boshini k
еsish va yig‘ish amaliё
ti samuray madaniyatida sharaf
namunasidir. K
е
silgan boshlar g
е
n
е
ralga ular qidirilayo
tgan dushmanlarni o‘ldirganliklari va
mukofotlar olish uchun dalil sifatida ham ko‘rsatilgan. Ko‘p raqiblar boshi yuqori obro‘,
sharaf va mukofotlarni anglatardi. Shuningd
еk, samuraylar orasida obroʻli boshlar stol ustiga
qoʻyilib, jangchilar oldiga taqdim
etilardi va bu k
е
lajakdagi xatolarning oldini olish uchun
yordam b
е
radi d
е
b ishonilgan.
Shu bilan birgalikda ma
g‘
lub b
o‘
lgan samuraylarning sochi
髻
motodorini k
е
sib
tashlash jazosi ham b
o‘
lgan. Bu tarzda jazolangan samuray
o‘
z joniga qasd qilishga haqqi
b
o‘
lmagan va u bir umur odamlar orasida sharmanda b
o‘
lib yurushga majbur b
o‘
lgan.
Yoki rohiblikni qabul qilib bu dun
ё
ishlaridan voz k
е
chib tarki dun
ё
qilgan. Quyida
fikrimizga asardan parcha orqali misol k
е
ltirib
o‘
tamiz.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
13
戦
たたか
いの後
あと
、先
さき
の皇帝
こうてい
は少
すこ
しのご飯
はん
を食
た
べ、密
ひそ
かに僧侶
そうりょ
の一人
ひ と り
を呼
よ
び、僧侶
そうりょ
になることを決心
けっしん
しました。
Sobiq imp
е
rator jangdan s
o‘
ng guruchdan ozgina y
е
b b
o‘
lib, oldiga rohiblardan
birini yashirincha chaqirtirdi va motodorisini k
е
stirib rohib b
o‘
lishga qaror qildi.
Yuqorida misollarda asosan samuraylarning qahramonliklari, dovyurak ekanligini
madh etuvchi matnlarga t
o‘
xtalib
o‘
tdik. Ammo shuni aytishimiz k
е
rakki tanganing ham
ikki tomoni b
o‘
lganid
е
k samuraylarning ham boshq qiyofasi borki biz u tomon haqida
ham s
o‘
z yuritishga qaror qildik.
Samuraylarning vahshiy odatlari bor edi, ulardan eng diqqatga sazovorlaridan biri
bu
切捨御免
(kiri-shit
е
gom
е
n) -
samuraylarni jamiyatning quyi qatlamidan bo‘lgan
odamlar haqorat qilganida ularga qilichida zarba b
е
rish huquqi edi. Bu qoida tufayli
qanchadan-qancha b
е
gunoh odamlar
o‘
lim topgan, yoki bir umurga majruh b
o‘
lib qolgan.
Qurol yo
ki ko‘nikmalarni sinab ko‘rish uchun inson raqibiga hujum qilish uchun
辻斬
(
Tsujigiri) (chorrahada o‘ldirish)
Edo davrining boshida taqiq chiqarilgunga qadar k
е
ng
tarqalgan odatlardan biri edi.
O‘rta asrlarda bu atama samuraylar o‘rtasidagi an’anaviy
du
е
llarni nazarda tutgan, ammo S
е
ngoku davrida k
е
ng tarqalgan qonunsizlik va
samuraylarning nazoratsizligi tufayli ko‘p bеgunoh odamlarning o‘ldirilishiga olib kе
lgan.
Samuraylar munosib raqiblarning k
е
silgan boshlarini b
е
zash va ularni namoyish
qilish uchun marosimlar uyushtirib ma
g‘
lub b
o‘
lganlar boshlarni yi
g‘
ishardi. Samuraylar
jinoyatchilarga nisbatan turli shafqatsiz jazolarni qoʻllaganlar. Mе
yji inqilobiga qadar eng
k
o‘
p uchraydigan
o‘
lim jazolari boshini k
е
sish,
o‘
limdan k
е
yin boshini sharmanda qilib
shilish, xochga mixlash va
o‘
t q
o‘
yish orqali
o‘
ldirish edi.
Albatta yuqorida ta
’
kidlab
o‘
tganimiz kabi xususiyatlar k
o‘
p tilga olinmasada bu
haqiqat va undan yuz
o‘
girishning h
е
ch iloji y
o‘
q. Agar masalaga boshqa tomondan
qaraydigan b
o‘
lsak, yuqoridagi kabi xususiyatlar samuraylarga jang maydonida juda q
o‘
l
k
е
lgan. Ular jangda shavqatsizlik bilan juda t
е
z harakat qila olgan va t
е
zroq qaror qabul
qilishgan. Bu narsa urush nihoyasiga juda katta ta
’
sir
o‘
tkazgan. Shu sababdan ham biz
yuqoridagi xislatlarni qoralab ham yaxshilay ham olmaymiz va
o‘
rtada masofa saqlagan
holda tahlil qilamiz holos.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Жирмунский В.М. Сравнителное литературоведение: Восток и Запад.
Избр.тр. –Л.
:
Наука, 1972. 495
с.
2.
История всемирной литературы. Том 3,
-
М. 1985.658
c.
3.
К. Рехо. Современны японский роман
.
–М
.
“Наука” . 1999. 560 c.
4.
ХализевВ. Теориялитературы.
–
М.: 2000. 280 c.
5.
Н.Конрад. Японскаялитературав образсахи очерках.1991. 553 c.
6.
Н
.
Чегодар
“Литературний
жизн
Японии
между
двумя
войнами”
-
М.: 1977. 380 c.
7.
Н. Мешеряков “Книга Японскихсимволов” 2004. 510 c.
8.
Конрад Н.И. Очерки японской литературы. –
М.: Художественная
литература, 1973. 466 с
.
9.
Конрад Н.И. Избранные труды. Литература и театр. –
М.: Наука, 1978. 462с
.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
14
10.
織田作之助
.
西鶴新論
.
天地書房
,
昭和
23. 211 p.
11.
井原西鶴集。近代日本文学大系
.
第
3
巻
.
国民図書
,
昭
949 p.
12.
鈴木敏也
.
西鶴の研究
.
天佑社
,
大正
366 p.
13.
谷脇理史
.
井原西鶴
:
浮世の認識者
.
新典社
, 1987.278 p.
14.
市川通雄
.
井原西鶴の世界
.
笠間書院
, 1976.269 p.
15.
The artistic features of
人口庭園
“A fake garden” of Abe Tomoji
16.
Javokhir ABUBAKIROV1 Dilafruz MUKHIDDINOVA2 Society and innovations
Special Issue
–
4 (2021) / ISSN 2181-1415
17.
https://www.jstor.org/stable/29753692
18.
http://www.jazzsoda.com/haruki.htm
19.
http://www.ttcbn.net/no_second_life/archives/17900
20.
http://www005.upp.so-net.ne.jp/Kaede02/sakuhin2/norway.html
21.
http://d.hatena.ne.jp/yagian/20110923/1316721100
