Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Strategies and methods for improving English text
comprehension among students
Shakhrizoda MAMANABIYEVA
Uzbekistan State University of World Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2024
Received in revised form
10 May 2024
Accepted 25 May 2024
Available online
25 June 2024
This article examines various strategies and methodologies
for enhancing reading comprehension abilities in the context of
English language learning. The article commences by
underscoring the significance of reading comprehension in
language learning, emphasizing its capacity to enhance
vocabulary, grammar, and general language proficiency.
Subsequently, specific techniques are presented to assist
students in comprehending and interpreting texts more
effectively. One of the key strategies discussed is active reading,
which involves engaging with the text through annotations,
summarizing the main ideas, and asking questions to deepen
understanding. This approach encourages students to engage in
critical thinking about the material they are studying and to
actively participate in the learning process.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss1
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
reading comprehension,
English,
strategy,
approach,
vocabulary,
grammar,
general language
proficiency.
Ingliz tilini
o‘
qitish jarayonida
o‘
quvchilarning
o‘
qib
tushunish malakasini rivojlantirish uchun samarali
yondashuvlar va strategiyalar
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
O‘
qib tushunish,
ingliz tili,
strategiya,
yondashuv,
s
o‘
z boyligi,
grammatika,
umumiy til bilish darajasi.
Ushbu maqolada ingliz tilini
o‘
rganishda
o‘
qishni tushunish
k
o‘
nikmalarini yaxshilashga yordam beradigan turli strategiya
va yondashuvlar
o‘
rganiladi. Maqola til
o‘
rganishda
o‘
qishni
tushunishning ahamiyatini ta
’
kidlab, uning s
o‘
z boyligi,
grammatika va umumiy tilni bilish darajasini oshirishdagi rolini
ta
’
kidlash bilan boshlanadi. Keyin
o‘
quvchilarga matnlarni
yanada samaraliroq tushunish va talqin qilishda yordam
1
Teacher, Department N2 of English Applied Sciences, Uzbekistan State University of World Languages.
E-mail: mamanabiyevashahrizoda@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
273
beradigan maxsus usullar yoritiladi. Muhokama qilinadigan
asosiy strategiyalardan biri faol
o‘
qish b
o‘
lib, u izohlar orqali
matn bilan shu
g‘
ullanish, asosiy fikrlarni umumlashtirish va
tushunishni chuqurlashtirish uchun savollar berishni
o‘
z ichiga
oladi. Bunday yondashuv
o‘
quvchilarni
o‘
qiyotgan materiali
haqida tanqidiy fikrlashga va
o‘
quv jarayonida faol ishtirok
etishga undaydi. Bundan tashqari, notanish s
o‘
zlar yoki
iboralardan ma
’
noni aniqlash uchun kontekstli maslahatlardan
foydalanish taklif qilinadi, va bu muammoni mustaqil hal qilish
k
o‘
nikmalarini rivojlantiradi.
Стратегии и методы повышения уровня понимания
текста на английском языке среди учащихся
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
понимание прочитанного,
английский язык,
стратегия,
подход,
словарный запас,
грамматика,
общее владение языком
.
В данной статье анализируются различные стратегии и
методы, направленные на улучшение навыков понимания
прочитанного у учащихся, изучающих английский язык.
Особое внимание уделяется важности развития понимания
текста в контексте улучшения словарного запаса,
грамматики и общих языковых навыков. Авторы статьи
детально
описывают
специфические
методы,
способствующие
более
глубокому
пониманию
и
интерпретации
текстов,
среди
которых
особенно
выделяется техника активного чтения. Этот подход
включает аннотирование текста, обобщение основных
идей и формулирование вопросов для углубления
понимания, что стимулирует критическое мышление и
активное участие студентов в процессе обучения.
KIRISH
O
‘
qishni tushunish til o
‘
rganishning muhim jihati bo
‘
lib, lug
‘
at, grammatika va
umumiy til ko
‘
nikmalarini yaxshilashda muhim rol o
‘
ynaydi. O
‘
quvchilar yozma matnlar
bilan shug
‘
ullanganda, ular nafaqat tilni tushunishlarini kuchaytiradilar, balki
ma
’
lumotlarni samarali talqin qilish va tahlil qilish qobiliyatini rivojlantiradilar. Ushbu
maqolada biz tilni o
‘
rganishda o
‘
qishni tushunishning ahamiyati va u turli lingvistik
kompetentsiyalarni rivojlantirishga qanday hissa qo
‘
shishi mumkinligini ko
‘
rib chiqamiz.
O
‘
z so
‘
z boyligini kengaytirishdan tortib grammatikadan foydalanish va muloqot
ko
‘
nikmalarini rivojlantirishgacha, kuchli o
‘
qishni tushunish qobiliyatining yangi tilni
o
‘
zlashtirish yo
‘
lidagi ta
’
sirini ortiqcha baholab bo
‘
lmaydi. Ingliz tilini
o‘
rgatishda t
o‘
rtta
qobilyat muhim r
o‘
l
o‘
ynaydi, bular gapirish, eshitib tushunish, yozish va albatta
o‘
qib
tushunish.
O‘
quvchilarning umumiy bilimini oshirish, s
o‘
z boyligini kengaytirish va
ularning umumiy bilimini oshirishga hissa q
o‘
shadigan qobilyatlardan biri ham
o‘
qib
tushunish malakasidir. Talabalar turli xil sabablarga k
o‘
ra turli xil adabiyotlarni
o‘
qiydilar va mutolaa davomida qiyinchiliklarga duch keladilar va ushbu muammo bilan
kurashadilar. Talabalarga ushbu qiyinchilikda yordam berish uchun yanada mukammal
va samarali metodlar hamda yondashuvlarni topish k
o‘
plab bosqichlarni
o‘
z ichiga olgan
murakkab jarayondir. [5, 96]
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
274
O‘
qishni tushunish muhim b
o‘lgan ba’zi sabablar:
1. Lu
g‘
at boyligini kengaytirish:
O‘
qish
o‘
quvchilarga kontekstda yangi s
o‘
zlarni
uchratish imkonini beradi, bu esa ularga ushbu s
o‘zlarning ma’nosi va ishlatilishini
tushunishga yordam beradi. Turli matnlarni muntazam
o‘
qish orqali
o‘
quvchilar s
o‘
z
boyligini kengaytirib,
o‘
z fikrlarini samarali ifoda etish qobiliyatini oshirishlari mumkin.
2.
Grammatik k
o‘
nikmalar:
O‘
qish
o‘
quvchilarni yozma tilda q
o‘
llaniladigan turli
gap tuzilmalari, zamon va grammatik qoidalar bilan tanishtiradi. Matnlarda
q
o‘
llaniladigan grammatik naqshlarni tahlil qilish orqali
o‘
quvchilar gaplar qanday
tuzilganligi haqidagi tushunchalarini yaxshilashlari va
o‘
zlarining yozish k
o‘
nikmalarini
rivojlantirishlari mumkin.
3. Tilning ravonligi:
O‘
qishni tushunish
o‘
quvchilarga ona tilida s
o‘
zlashuvchilar
tomonidan q
o‘
llaniladigan tabiiy til namunalari va iboralar bilan tanishtirish orqali
maqsadli tilda ravonroq b
o‘
lishga yordam beradi. Muntazam
o‘
qish amaliyoti
o‘
quvchining o
g‘
zaki yoki yozma tilni tushunish va ishlab chiqarish qobiliyatini oshirishi
mumkin.
4. Tanqidiy fikrlash qobiliyatlari:
O‘
qish
o‘quvchilardan ma’lumotlarni tahlil
qilish va izohlashni, fikrlar
o‘
rtasida bo
g‘
lanishni va matndan xulosa chiqarishni talab
qiladi. Tanqidiy fikrlashning bu jarayoni
o‘
quvchilarda muammoni hal qilish
k
o‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi va ularning murakkab ma’lumotlarni
tushunish qobiliyatini oshiradi. [1, 67]
MUHOKAMA
Nima uchun
o‘
qib tushunish qobilyati muhim?
O‘
qishni tushunish til va adabiyot, shuningdek, talabaning tanqidiy fikrlash va
xotira k
o‘
nikmalarini, diqqatini jamlash va muammolarni hal qilish qobiliyatini
rivojlantirish bilan bir qatorda har bir talaba yoki mutaxassis uchun zarurdir. Biz
hammamiz bir narsani qayta-qayta
o‘qish va uning ma’nosini tushunmaslik hissini
bilamiz. Shunga qaramay, barcha yoshdagi kitobxonlar uchun
o‘
qishni tushunish muhim
mahoratdir. Tasavvur qiling, masalan,
o‘
qituvchi talabaga
o‘
qish uchun parcha berdi va u
butun parchani
o‘
qiy oldi, lekin
o‘
qilgan narsani tushuntirishni s
o‘
rashganda, u hech
narsani bilmaydi.
O‘
qishni tushunish sahifadagi s
o‘
zlar shunchaki s
o‘
zlar emas, balki
fikrlar va
g‘
oyalar b
o‘
lganda yuzaga keladi.
Faol
o‘
qish strategiyasi
–
o‘
qiganingizni eslang va tahlil qiling
Faol
o‘
qish
–
savol berish, aloqa
o‘
rnatish va materialni tanqidiy tahlil qilish orqali
matn bilan shu
g‘
ullanishni
o‘
z ichiga olgan
o‘
qish strategiyasidir. U
o‘
quvchidan
ma
’
lumotni passiv ravishda
o‘
zlashtirishdan k
o‘
ra,
o‘
qish jarayonida faol ishtirok etishini
talab qiladi. Bu
o‘
qilayotgan materialni tushunish, saqlash va umumiy tushunishni
yaxshilashga yordam beradi. Faol
o‘
qishning ba
’
zi usullari orasida muhim parchalarni
ajratib k
o‘
rsatish, eslatma olish, asosiy fikrlarni umumlashtirish va boshqalar bilan
materialni muhokama qilish kiradi. [4, 69]
Faol
o‘
qish strategiyalari qanday?
❖
Vizualizatsiya
–
hikoya yoki matnni
o‘
qiyotganingizda k
o‘
z
o‘
ngingizda rasmni
yaratish.
❖
Xulosa
–
o‘
z s
o‘
zlaringiz yordamida hikoyaning asosiy tafsilotlarini
ixchamlashtirish.
❖
Xulosa qilish
–
hikoyaning pastki matnidagi satrlar orasidagi
o‘
qish.
❖
Tushunish
–
matnni
o‘
qishdan nimani tushunganingizni k
o‘
rsatish.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
275
❖
Metakognisiya
–
“Men mavzu haqida nimani bilaman?” kabi savollarni berish.
❖
Ma’noni toping –
so‘zlarning ma’nosini bilish uchun o‘qing yoki qayta o‘qing [2, 63].
What is pre-reading strategies
–
Oldindan
o‘
qish nima?
O‘
z ta
’
rifiga k
o‘
ra, oldindan
o‘
qish
–
bu
o‘
quvchining
o‘
qishdan oldin bajarishi
kerak b
o‘
lgan barcha harakatlarini anglatadigan umumiy atama, haqiqiy
o‘
qish sessiyasi
davomida matn bilan chuqurroq darajada shu
g‘
ullanish strategiyasining bir qismi sifatida
oldindan
o‘
qish sizga batafsilroq ma
’
lumot berishdan oldin katta rasmni k
o‘
rib chiqish
imkoniyatini beradi.
Oldindan
o‘
qish strategiyasini belgilaydigan bir necha qadamlar va usullar mavjud:
Skimming:
matnning umumiy tuzilishi va asosiy tushunchalarini tushunish uchun
uni tez
o‘
qish jarayoni
Scanning:
kitob yoki
o‘
qish materialidagi alohida ma
’
lumotlar yoki kalit s
o‘
zlarga,
masalan, sarlavhalar va qalin yoki kursiv bilan yozilgan matnga e
’
tibor qaratish jarayoni
Oldindan k
o‘
rish: kirish, sarlavhalar, bob nomlari va xulosani k
o‘
rib chiqish orqali
matnning asosiy
g‘
oyasi va maqsadini tushunish jarayonidir.
Oldindan
o‘
qishni qanday qilish kerak?
Oldindan
o‘
qish
o‘
qishni tushunishni kuchaytirishi va
o‘
qish jarayonini
soddalashtirishi mumkin. Oldindan
o‘
qishdan maksimal darajada foydalanish b
o‘
yicha
ba
’
zi asosiy maslahatlar:
Matnni nima uchun
o‘
qiyotganingizni hal qiling.
O‘
qish uchun aniq maqsadga ega
b
o‘
lsangiz, diqqatingizni eng muhim tafsilotlarga qaratishga va chal
g‘
itadigan
narsalardan qochishga yordam beradi.
O‘
qish materialining tashkil etilishi va asosiy tushunchalari haqida qisqacha
ma
’
lumot olish uchun matnni k
o‘
rib chiqing. Sarlavhalar, kichik sarlavhalar va boshqa har
qanday vizual tasvirlarni, masalan, jadvallar yoki rasmlarni tekshiring.
Matnning lu
g‘
atiga e
’
tibor bering. Agar biron bir yangi s
o‘
zni uchratsangiz, ularning
ma
’
nosini kontekstdan chiqarishga harakat qiling yoki ularni lu
g‘
atdan qidiring.
Kontentni t
o‘
liq
o‘
qib chiqib, bilimga ega b
o‘
lgan narsalaringiz haqida bashorat
qiling. Oldindan
o‘
qish paytida t
o‘
plangan ma
’
lumotlardan foydalanib,
o‘
qish materiali siz
uchun qanchalik qimmatli ekanligini va uning ehtiyojlaringizga qanchalik mos kelishini
sinab k
o‘
ring va baholang.
Oldindan
o‘
qishning yana bir usuli
–
BASMO (browsing, annotating,
summarizing,mapping,outlining)
usulidan foydalanish (k
o‘
zdan kechirish, izohlash,
umumlashtirish, xaritalash va konspekt qilish).
K
o‘
rib chiqish:
kitobning tuzilishi va asosiy elementlarini tushunish uchun kitobni
yoki
o‘
qish materialini k
o‘
rib chiqish.
Izoh:
sahifalar chetiga eslatmalar q
o‘
yish yoki yoritgich yordamida asosiy
qismlarning tagiga chizish
o‘
qiyotganingizda muhim tafsilotlarni eslab qolishingizga
yordam beradi.
Xulosa:
matnni oldindan
o‘
qib b
o‘
lgach, uning asosiy fikrlarini qisqacha bayon
qiling.
Xaritalash:
matnni turli
g‘
oyalar va tushunchalar
o‘
rtasidagi bo
g‘
lanishlarni
ajratib k
o‘
rsatish uchun xaritada k
o‘
ring.
Belgilash:
oldingi bosqichlarda matndan t
o‘
plangan ma
’
lumotni asosiy
g‘
oyalar va
q
o‘
shimcha ma
’
lumotlar bilan konturga aylantiring. [3, 29]
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
276
NATIJALAR
Faol
o‘
qish strategiyalari va
o‘
qishdan oldin strategiyalar
o‘
qish paytida
ma
’
lumotni tushunish va saqlashni yaxshilash uchun samarali vositadir. Matnni oldindan
k
o‘
rish,
o‘
qish maqsadini belgilash, bashorat qilish, savollar berish va asosiy fikrlarni
umumlashtirish kabi mash
g‘
ulotlar bilan shu
g‘
ullanish orqali
o‘
quvchilar materialni
tushunishlarini kuchaytirishlari va
o‘
qish jarayonida faol ishtirok etishlari mumkin.
Ushbu strategiyalar
o‘
quvchilarga muhim ma
’
lumotlarga e
’
tibor berishga,
g‘
oyalar
o‘
rtasida aloqa
o‘
rnatishga va mazmun haqida tanqidiy fikrlashga yordam beradi.
XULOSA
Xulosa qilib aytadigan b
o‘
lsak, faol
o‘
qish va oldindan
o‘
qish strategiyalari kabi
o‘
qishni tushunish strategiyalarini amalga oshirish matnlardan ma
’
lumotni tushunish va
saqlash qobiliyatini sezilarli darajada oshirishi mumkin. Materiallar bilan faol
shu
g‘
ullanish va
o‘
qish uchun oldindan maqsad q
o‘
yish orqali odamlar
o‘
zlarining
tushunish qobiliyatlarini yaxshilashlari va oxir-oqibat samaraliroq kitobxonlarga
aylanishlari mumkin. Ushbu strategiyalar nafaqat mazmunni tushunishga yordam beradi,
balki tanqidiy fikrlash, tahlil qilish va umumiy akademik muvaffaqiyatga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Al Rasheed, H. S. (2014). Examining the Effectiveness of Pre-Reading Strategies
on Saudi EFL College Students
’
Reading Comprehension. English language teaching,
7(11), 79-91.
2.
Manoharan, A., & Ramachandran, S. (2023). Enhancing reading comprehension
skills of prospective teachers using suitable reading strategies. Journal of Language
Teaching and Research, 14(1), 48-56.
3.
Budiharso, T. (2014). Reading strategies in EFL classroom: A theoretical review.
Cendekia: Jurnal Pendidikan dan Pembelajaran, 8(2), 189-204.
4.
Mihara, K. (2011). Effects of pre-reading strategies on EFL/ESL reading
comprehension. TESL Canada Journal, 51-51.
5.
Nordin, N. M., Rashid, S. M., Zubir, S. I. S. S., & Sadjirin, R. (2013). Differences in
reading strategies: How ESL learners really read. Procedia-Social and Behavioral
Sciences, 90, 468-477.
