Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
The translations of “Codex Cumanicus” riddles
Dilshoda KULIYEVA
Namangan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received April 2024
Received in revised form
10 May 2024
Accepted 25 May 2024
Available online
25 June 2024
This article analyzes the Uzbek translations of 47 riddles
contained in the Codex Cumanicus manuscript. The purpose of
the study is to integrate the first Turkic riddles into modern
Uzbek literature and folklore. The riddles were translated from
ancient Kipchak into modern Uzbek, which made it possible to
explore their relevance and relevance to modern topics.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss1
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
quman,
manuscript,
Codex Cumanicus,
tamyzik,
butterfly.
“Kodeks
Kumanikus
” topishmoqlari tarjimalari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
quman,
qo‘lyozma
,
Kodeks Kumanikus,
tamyzik,
kobelek.
Ushbu maqolada “Kodeks kumanikus” qo‘lyozmasi
tarkibidagi 47 topishmoqning o‘zbek tarjimalari berilgan.
Tadqiqotdan asosiy
maqsad ilk turkiy topishmoqlarni o‘zbek
adabiyotiga, folkloriga olib kirish. Topishmoqlar qadimiy
qipchoq tilidan hozirgi o‘zbek tiliga tarjima qilingan. Quman
topishmoqlari bugungi kun mavzulariga muvofiq kelishiga
guvoh bo‘ldik.
1
Researcher, Namangan State University. E-mail: kulievadilshoda98@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
293
Перевод загадок «Кодекс Куманикус»
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
куман
,
рукопись
,
Кодекс Куманикус
,
тамызик
,
бабочка
В данной статье анализируются узбекские переводы
47 загадок, содержащихся в рукописи «Кодекс Куманикус»
.
Целью исследования является интеграция первых
тюркских загадок в современную узбекскую литературу и
фольклор. Загадки были переведены с древнего
кыпчакского на современный узбекский язык, что
позволило исследовать их актуальность и соответствие
современным тематикам.
KIRISH
Turkiy xalqlar yozma adabiyotida topishmoqlar borasida yaqin yaqinga qadar
biror bir asar uchramaydi
. “
Kodeks kumanikus
”
qo
‘
lyozmasiga kirib qolgan bir nechta
turkiy topishmoqlar, ba
’
zi qo
‘
lyozmalarda saqlanib qolgan muammo, savol-javob va
chistonlarni mustasno tutsak, XIX asrga o
‘
rtalarigacha o
‘
zbek topishmoqlarining biror
to
‘
plami bo
‘
lgani ma
’
lum emas. [7]
Yuqorida nomi tilga olingan qo
‘
lyozma bugungi kunda Italiya milliy kutubxonasi
“Marchana”da saqlanib
kelinmoqda va unda 47 ta quman topishmoqlari mavjud. Bu
topishmoqlar barcha turkiy xalqlar adabiyotidagi ilk yozma to
‘
plam holidagi manba
desak mubolag
‘
a bo
‘
lmaydi.
Quman topishmoqlari qo‘lyozmaning
ikkinchi qismidagi 60a va 60b sahifalarida
qorishiq holda kitobat qilingan bo‘lib, ular bir
-biridan raqam yoki biror belgi bilan
ajratilmagan, hammasi oddiy matn ko‘rinishida qorishiq holda yozilgan. Ularning
javoblari esa “
ol
…”, yaʼni “
ul
” soʻzi bilan berilgan. Bu soʻz topishmoqlarning yechimini
ko‘rsatish bilan birgalikda ularni navbatdagi topishmoqdan ajratib olishga yordam
beradi. Shunga qaramay, baʼzi topishmoqlarning javoblari berilmagani sababli, ularni
boshqa topishmoqlardan farqlash bir oz mushkul. [2]
ADABIYOTLAR TAHLILI
Yuqorida ta’kidlab o‘
tganimizdek, turkiy topishmoqlarning ilk t
o‘
plami
hisoblangan quman jumboqlari o‘zbek folklorida ham ilk to‘plam bo‘
lishiga qaramay,
ularning
o‘
zbek tilidagi
tarjimalari mavjud emas. Shu kungacha, “Kodeks kumanikus”
qo‘lyozmasi ustida tadqiqotlar olib borgan o‘zbek olimlaridan B.
Jafarov [4] ilk marta
quman topishmoqlarining o‘zbek tilidagi tabdilini amalga oshirgan. Tabdil (til ichi
tarjima)
–
o‘zgartirish, almashtirish ma’nolarini anglatib, yuqoridagi tabdilda qadimiy
quman(qipchoq) tilidagi lotin yozuvidagi matnni o‘zbek krill alifbosida qayta yozilgan.
Shunga qaramay, olim ayrim
o‘rinlarda so‘zlarning tarjimasini ham bergan. Lekin,
47 topishmoqda ham bu ish bajarilmagan. Quman topishmoqlarini
o‘
z ilmiy ishi doirasida
tadqiqotga tortgan M. J
o‘
rayeva [5] esa tabdillardan foydalangan holda, beshta
topishmoqning o‘zbek folklorida uchraydigan shakllari haqida fikr bildirgan.
O‘zbek topishmoqlarini o‘rganish ular ustida izlanish olib borish ishlari asosan
XX asr ikkinchi yarmiga to‘g‘ri keladi. Oʻzbek xalq topishmoqlarini oʻrganish va ularning
oʻziga xos janr xususiyatlarini yoritish borasida XX asrning ikkinchi yarmida talaygina
ishlar amalga oshirildi. Topishmoqlarning oʻrganilishi xususida soʻz yuritganda,
bu borada samarali faoliyat olib borgan olima Z. Husainovaning topishmoqlarni yozib
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
294
olish, arxivlashtirish, ilmiy tadqiq etish va nashr qilish borasidagi keng koʻlamli ishlari
haqida toʻxtalib oʻtish joiz. Olima mamlakatimizning barcha viloyatlarida folklor
ekspeditsiyasida boʻlib, topishmoqlarni toʻplash bilan cheklanib qolmasdan, ularning
badiiy xususiyatlarini oʻrganish, shuningdek, mubolagʻa, sifatlash, jonlantirish va
oʻxshatish kabi badiiy tasvir vositalarining topishmoq janri badiiyatida tutgan oʻrni va
vazifalarini belgilash hamda topishmoqlarning boshqa epik asarlar tarkibidagi poetik
vazifalarini tadqiq etishda ham katta natijalarga erishdi. Bu izlanishlar natijasida uning
“Oʻzbek xalq topishmoqlari” [6]
“Oʻzbek topishmoqlari”
[7] kabi nashrlari yuzaga keldi.
Oʻzbek topishmoqlaridan tuzilgan koʻplab majmualarni
[9] chop ettirgan olima
topishmoqlarni toʻplab, “Oʻzbek xalq ijodi” koʻp tomlik asarlar silsilasida ham nashr
ettirdi [8].
Olima o‘zbek topishmoqlari rivoji uchun beqiyos hissa qo‘shgan. Shuningdek,
u Kodeks Kumanikus qo‘lyozmasida topishmoqlar mavjudligi haqida habardor bo‘lgan,
ammo o‘zbek topishmoqlari uchun poydevor bo‘lgan quman topishmoqlarini tarjima
qilishga urinmagan. Bunga sabab esa qo‘lyozmaning Italiyada saqlanishi deb o‘ylaymiz.
Faqatgina 2017 yilda B.Jafarov q
o‘lyozma bo‘yicha tadqiqot olib brogan va bir necha yillik
ilmiy izlanishlari natijasida qo‘lyozma asl matni bilan tanishib, undagi topishmoqlarni
ham transkripsiya va tabdillarini o‘zbek adabiyotiga olib kirgan.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Bugungi kunda esa bu tabdillarning o‘zbek tilidagi tarjimasiga muhtojmiz.
Shunday
ekan, t
opishmoqlar rivojida muhim o‘ringa ega bo‘lgan quman topishmoqlarining
o‘zbekcha tarjimalarini yaratish dolzarb vazifalardan biridir. Chunki ko‘plab quman
jumboqlari hozirgi davrda konservativ va funksional tabiatini
o‘
zgartirgan holda turkiy
xalqlar, jumladan
o‘zbek folklorida ham uchraydi. Bu esa qiyosiy chog‘ishtirma metodi va
kompleks tahlil usullaridan foydalanib amalga oshirilgan.
TAHLIL VA NATIJALAR
Ular dunyoning bir necha tillariga tarjima qilingan bo‘lishiga qaramay, hali hanuz
o‘zbek adabiyotida yetarlicha o‘rganilmagan. Ushbu maqola orqali biz 47 quman
topishmoqlarining ilk marotaba o‘zbek tilidagi tarjimalarini omma e’tiboriga havola
qilamiz.
I topishmoq
tap tap tamyȝik
,
tamadirgan tamiȝik
kolagasi b...
kojedirgan tamyȝik. (ol
–
kobelek) [4]
tarjimasi:
Tap tap tomchi
Tomayotgan tomchi
Ko‘lankasi kumushdan
kuyadirgan tomchi. (parvona)
Transkripsiyaga e’tibor bersak, uchinchi qatorda b… harfi ko‘ringan xolos, ammo
biz
kumushdan
degan tarjima berdik. Buning sababi, A. Titze [3] ushbu topishmoqning
qardosh xalqlar folklorida uchraydigan parallel shakllariga asoslanib kumushdan degan
tarjima taklif qilgan va bu o‘rinli deb hisoblaymiz.
*
Barcha transkripsiyalar havola qilingan dissertatsiyaning 60-68 sahifalaridan olindi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
295
II
biti bitiv bitird
ĩ
bes aga
ɛ
ga bitid
ĩ
kone†uũ
juurd...
kok jibek
ĩ
ɛ
irmadim (ol
–
kinädir).
Tarjimasi:
Bitik bitib tugatdim
Besh yo
g‘
ochga yozdim,
Simobli suvda yuvdim,
K
o‘
k ipakka chirmadim. (bu
–
xinadir).
Biti-s
o‘zi bitmoq fe’lidan olingan bo‘lib,
birinchi va ikkinchi misralarda
shakldoshdir. Shunday qilib to‘rt so‘z to‘rt xil ma’noda qo‘llangan.
III
(
k
a)
ra kara bula suvsapdir
ol
–
jglikdir
Qishda qora qulga
o‘
xshaydi. (...)
Bu yerda uvsaptir-
o‘xshamoq fe’lining
qadimgi turkiy tilda mavjud shakli
(Guner, 2020).
IV
jtip jtip jrgalmaſ
j
ɛ
indagi
ɛayhalmaſ (ol uru)
Turmas va tebranmas,
Ichidagi chayqalmas.
O‘
ra.
V
ſilov†in jagi ſilkip bolmaſ
ſ
irma ton
ũ
bugup b[ol]mas (ol j ....).
Silovsin yo
g‘
ini silkib b
o‘
lmas,
Jiyakli libosimni bukib b
o‘
lmas. Y(ulduz)
VI
ak kuymani
ղ
avȝu joh (ol
–
jumurtka).
Oq
kemaning og‘zi yo‘q. Tuxum,
VII
alan bulan tuv turur,
ayri aga
ɛ
gan jav tamar
kul
ã
al
ã
tuv turur,
kuv aga
ɛ
d
ã
jav tamar.
Ola bula kiyikdir,
Ayri yo
g‘
ochdan yo
g‘
tomar,
Ola bula to
g‘
echkisidir,
Quruq yo
g‘
ochdan yo
g‘
tomar.
VIII
K
ũ
altundan el
ɛ
i keliyrir
komis birgi tart[a] keliyr
ay alt
ũ̃̃̃
da el
ɛ
i keliyr
alt
ũ
birgi t[arta] keliyr
ol ....
Kun ostidan elchi kelar,
Oltin bur
g‘
u tortib kelar,
Oy ostidan elchi kelar,
Kumush bur
g‘
u tortib kelar.
IX
butu butu uȝũ
but
ũ
d
ã
arek (ol
–
uȝũ
).
Oyoqlari uzun-uzun
Qo
‘
llari oyoqlaridan uzun.
X
apa
ɛ
da javoblik
alt
ũ
basli
ɛ
ohmarli (ol
–
turnad..).
Qizil oyoqli, uzun sochli
Oltin boshi ch
o‘
qmordek. Turna
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
296
XI
s
ẽ
da m
ẽ
da joh,
s
ẽ
gir tavda joh,
utlu tasda joh,
kip
ɛ
akda joh (ol
–
kus sut dir).
Senda, menda y
o‘
q,
Baland to
g‘
da y
o‘
q.
O‘
tli toshda y
o‘
q.
Qipchoqda ham y
o‘
q. Qush sutidir
XII
ko
ɛkar muȝi kujurmak,
kojurmakdan kojur[mak]
taga muȝi tiyrmak,
tiyrmakd
ã
tiyrmak (ko
ɛkar muȝi kud
taga muȝi teղ
li).
Q
o‘
chqor shohi so
g‘
lomdir,
So
g‘
lomdanda so
g‘
lomdir, q
o‘
chqor shohi
ildizi.
Taka shohi kuchlidir,
Kuchlidanda kuchlidir. Taka shohi kabi.
XIII
Uȝũ
aga
ɛ
i bas
ĩ
da
urguul atli kus olturur
iam atma ar kerek
eka u
ɛ
una t.. kerek (ol
–
ti).
Baland daraxt ustida,
Qir
g‘
ovul ismli qush
o‘
tirar,
Unu urmoqqa er kerak,
Yuragi tosh b
o‘
lishi kerak.
XIV
ue uȝũ
aga
ɛ
bas
ĩ
da
ulu bitiv bitidim
ke ſan ovlu kelgay dep
keſɛa turup ſahladi
(ol ka.. bile balik).
Uzun yo
g‘
och boshida,
Ulu
g‘
bir maktub yozdim,
Baxtsiz
o‘
glim kelgay deb,
Kechga qadar poyladim.
(Bu qarmoq bilan baliq.)
XV
ah
ɛ
a kayda kislamis
k
ã
li jerda kislamis,
kani ni
ɛ
ik juhmamis
kap ortada kis lamis
(ol
–
karu jav dir).
Oqcha/ oqish qayda qishlamish,
Qonli yerda qishlamish,
Qoni nega yuqmagan?
Doim
o‘
rtada qishlarmish.
XVI
Bėş başlı ėlçi kėliy[i]r.
Besh boshli elchi keladi.
(etikdan chiqqan besh barmoq)
XVII
tav uſtĩ
da talisman
tayagi bar bes batm
ã
(tulkusigi tup).
Tog
‘
ustida talaymon,
Tayog
‘
i bor besh botmon.
(Tulkining dumi)
XVIII
araba sak tas araba sak
ete tusti (ol
–
tova)
Arava ch
o‘
k desam tosh arava
ch
o‘
kkalaydi. Tuya.
XIX
tuv jer kalasi, men
ĩ
karn
ĩ
a
ɛ
ol
–
keregi dir.
Qizim tariq yeydi,
Mening qornim och. (
o‘
tov)
XX
siyr sirti
koy ko±aɛ
i (ol ...).
Sirti sigir terisi,
Q
o‘
nji q
o‘
yning terisi. (etik)
XXI
kok
ɛ
a ulah
ĩ
kon
ẽ̃̃̃
da †emirrir (ol
–
huun).
K
o‘
kcha uloqcham chilvirda semirar.
(bu qovun)
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
297
XXII
ke
ɛ
a barir kara ulah,
erta kellir kara ulah (juregina
ɛ
uh).
Kechda kelar qora uloq,
Erta ketar qora uloq. (M
o‘
ri)
XXIII
bir u
ɛ
u kis kislar,
b u
ɛ
u jay jaylar (ol
–
†irih).
Bir uchi qish qishlar,
Bir uchi yoz yozlar. Qutb
XXIV
Olturgani oba jer,
baſkanĩ
bagir
ɛ
anak
(
ol
–
uȝẽ
gi).
O‘
tirganim baland yer,
Bosganim misli chanoq. (uzangi)
XXV
ɛ
ap
ɛ
a
ɛik uſtũ
da
ɛ
ap
ɛ
a
ɛ
ik
(ol
–
hamisdir).
Keg ustida keg. (bu qamishdir)
XXVI
jaȝda jaղ
i kel
ĩ
jugunadir
(ol
–
hamis basidir
O‘
tloqda yangi kelin salom beradi.
(Qamish boshi)
XXVII
jaȝda javli tokmak jatir (
ol
–
kirpidir).
O‘
tloqda yo
g‘
li t
o‘
qmoq yotir. (Kirpi)
XXVIII
jaȝda javli hays jatir (ol
–
ylan dir).
O‘
tloqda yo
g‘
li qayish yotar. (bu ilondir)
XXIX
j
ɛ
er jer jnina kirer (ol
–
bi
ɛ
akdir).
Yer-yer iniga kirar. (bu pichoqdir)
XXX
ſ
elp kesim
ſanſiſ ohũ
.
(ol
–
kok bila juldu† dir
Mening yol
g‘
iz qalqonim, sanoqsiz
o‘
qim.
(k
o‘
k bilan Yulduzlar)/
XXXI
bur
ũſiſ buȝ teser (ol
–
koy bogu).
Burunsiz muz teshar.
(Bu q
o‘
y qumalo
g‘
i)
XXXII
o
ղlu †olulu ayrgã
,
otus tum
ẽ
oneydiari (ol
–
kujas ay jula
ղ
).
O‘
nga s
o‘
lga ayrilib,
O‘
ttiz tuman k
o‘
tarilar.
XXXIII
Alt
ũ
ayrg
ã
tura tuser,
tarh
ã
jayli tuser (ol
–
bey kl
ũ
lag
ã
dir).
Oltin ketayotganingizda tik tushadi
Qizil ipak matoyim yoyilib tushar.
Biyaning qulunlashidir
XXXIV
oy otemis otemis jiy kolda kislamis
(ol
–
it dir avȝũ
artina
†ohup ujur).
U barcha ishlarini bitirib, Sassiq k
o‘
lda
qishladi. O
g‘
zini orqasiga qilib yotgan it.
XXXV
tuma tudun tutg
ã
ga sald
ĩ
(ol
–
u†dir).
Tugma tuydim, tugunga soldim. Aql
XXXVI
ka†artkiɛ
a k
ã
t
ãmis kara ula†ga jaylmis
ka†artkiɛa †ara altũ
a.... (ol
–
otdir).
Chigirtka kabi qon tommish,
Qora ulusga yoyilmish. Bu otashdir.
XXXVII
Uȝũ
uȝũ†irgalak
u
ɛuna deyri †irgalak
kiȝga kisga †irgalak
krivina deyri †irgalak
(ol
–
bi
ɛ
ak bile biligu)
Uzun uzun sir
g‘
anar,
Uchiga qadar sir
g‘
anar,
Qisqa-qisqa sir
g‘
anar,
Qir
g‘
oqqa qadar sir
g‘
anar.
Pichoq bilan qayroq.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
298
XXXVIII
bu bardi iȝi joh (ol
–
kema dir).
Bu ketti, izi y
o‘
q. Bu kemadir.
XXXIX
tap art
ĩ
da karp (ol
–
esikdir).
Tort, orqangda qart!
XL
Avȝũ
a
ɛſã
opkam korunir
(ol
–
esik a
ɛ†a ot koruga dir).
O
g‘
zim ochsam
o‘
pkam k
o‘
rinadi.
Bu eshik ochilganda k
o‘
ringan
o‘
tdir.
XLI
al †avri jãɛ
ig
ĩ
,
alti tovram askin
ẽ
(ol
–
hoȝ).
Terisini kesaman, Oltin b
o‘
laklarini
yeyman. Yon
g‘
oq
XLII
ſe ſe ayri basĩ
da
ſegiȝ koyan jni bar
ſẽ
ani tapmasa
ղ
ſ
enek iyn ylagil
avlu bile tapmaſa
ayvruv iyn ylagil (ol
–
kuymi
ɛ
dir).
Ayri boshida q
o‘
y terisi,
Sakkiz quyon ini bor.
Sen uni topolmasang.
Singan dardi bilan yi
g‘
la,
Aqling bilan topmasang,
O
g‘
riq bilan yi
g‘
la. Quymichdir
XLIII
te
ղ
ridan tusgan tokma
ɛ
ik,
dort ayakli mayma
ɛ
ik. (ol
–
kirpi)
Tangridan tushgan t
o‘
qmoqcha,
T
o‘
rt oyoqli maymoqcha. Kirpi.
XLIV
buganakli
ɛ
art terek.
ol
–
tutgan kisidir bugovli
buga t
õ
gus kislamis.
ol
–
kisk ata kilaga dir
kuȝ bugaſi kurlamis.
ol
–
atasi sohrangan dir
ku
ɛ
in
ẽ
kara
ɛ
i
ղ
lamis.
ol
–
anasi ylagan dir
eki ſite ſetelar,
ſ
ete tubu burkaldar.
ol
–
eki ſiiȝ ylagandir
Usti qoplangan daraxt,
U zanjirband qilingan maxbus,
Buqa va t
o‘
n
g‘
iz qishlaydi.
Bu asir va uning otasi
ga’mginligi.
Katta buqa qichqiradi.
U asir kishining otasi.
Qudratli sigir ingrab yubordi,
U yi
g‘
layotgan onasi.
Ikki poya chayqaldi, poyaning ildizi
tebrandi,
U asirning ikki singlisi.
XLV
jogartin kelgan ne kjik?
jolabars kjik desirlar.
jotaſinɛu ſu ji ɛ
i
tama kellir desirlar
kujurtin kelgan ne kjik?
kulabars kijk desirlar.
kuyruhun
ɛu ſu jĩ
ɛ
i
tama kellir desirlar
ol
–
beȝergẽ
dir.
Yuqoridan qanday yovvoyi hayvon kelar?
Bu qoplon deyishadi.
T
o‘
pi
g‘
igacha marvaridlar,
Tomchilab kelar deyarlar,
Pastdan qanday yovvoyi hayvon kelar?
Y
o‘
l-y
o‘
l Gepard deyarlar.
Dumigacha marvaridlar.
Tomchilab kelar deyarlar. Savdogar
XLVI
beltirdagi bes kuvluk
besibile kul
ũ
lamis
(ol
–
jil kelga
̃̃
dir).
Aylanadagi besh biya, Beshovi bir paytda
qulunlamish. Yil Kelgandir
XLVII
ſ
araydagi sare aygir,
ſ
avlavlati kisnamis (ol
–
kaȝ dir).
Saroydagi sariq ay
g‘
ir,
Yashirincha/ savlatli kishnaydi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2024) / ISSN 2181-3701
299
XULOSA
Quman topishmoqlariga nazar solganimizda shu narsa ayon bo‘ldiki, ularning
qadr-
qimmati bugungi kunda ham so‘nmagan. Bu esa topishmoqlar mavzularida, ulardagi
ohang, ritm, misralardagi o‘ynoqilikda ko‘rinadi. Bundan tashqari ko‘p jumboqlar o‘zbek
xalq folklorida ham uchrashi esa ularning ahamiyatini yanada oshiradi. Qadimiy
jumboqlar tarjimasi orqali ularni bugungi kunda tushunarli tilga o‘girilishi natijasida,
o‘zbek folklor adabiyoti bisoti yanada kengayganini bemalol ayta olamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Guner, G. (2020). Kuman bilmecelerinin söz varliği ve dil hususiyetleri üzerİne
bir inceleme.
Uluslararasi türk lehçe araştirmalari dergİsİ
, 16-41.
2.
Kuliyeva, D. (2023). Kodeks kumanikus uchinchi topishmoq tahlili.
"COMPARATIVE STUDY OF LITERATURE, COMPARATIVE LINGUISTICS, TRANSLATION
STUDIES
, (
стр
. 56-61). Bukhara.
3.
Titze, A. (1969).
Koman riddles and Turkish folklore.
London: Berkeley.
4.
Жафаров, Б. (2017). Кодекс куманикус –
туркий халқлар ёзма обидаси.
Диссертатсия
.
Тошкент
.
5.
Жўраева, М. (2017). Ўзбек топишмоқлари генезиси.
Диссертатсия
.
Тошкент
.
6.
Ҳусаинова
, З. ( 1961).
Ўзбек халқ топишмоклари. .
Тошкент: Фан.
7.
Ҳусаинова, З. (1966).
Ўзбек топишмоқлари.
Тошкент: Фан.
8.
Ҳусаинова, З. (1981).
Топишмоқлар. Ўзбек халқ ижоди. Кўп томлик.
Тошкент: Адабиёт ва санъат нашриёти.
9.
Ҳусаинова, З. (1993).
Ўйлаб топ. Топишмоқлар.
Тошкент: Фан.
