Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Integration of digital applications into German language
teaching
Mutabarkhon BAKHRIDINOVA
1
Andijan State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2024
Received in revised form
10 October 2024
Accepted 25 October 2024
Available online
25 November 2024
The rapid development of digital technologies in the modern
world has created new conditions for the activities of all
participants in education – teachers and students. Blended
learning, which is becoming increasingly widespread, involves
interaction between teachers and students both inside and
outside the classroom using digital learning resources. Various
authentic internet resources significantly expand the
possibilities for teachers in organizing the foreign language
teaching process. This article discusses the integration of digital
applications into the process of teaching German.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss5
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
authentic internet resources,
digital media,
German language,
pedagogical technologies.
Raqamli ilovalarni nemis tili o‘qitish jarayoniga
integratsiya qilish xususida
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
autentik internet manbalari,
raqamli vositalar,
nemis tili,
pedagogik texnologiya,
ekstralingvistik bilimlar.
Zamonaviy dunyoda raqamli texnologiyalarning jadal
rivojlanishi ta’limning barcha ishtirokchilari-o‘qituvchilar va
talabalarning faoliyati uchun yangi sharoitlar yaratdi. Keng
tarqalib borayotgan aralash formatdagi ta’lim, pedagoglar va
talabalarning raqamli ta’lim resurslari orqali auditoriya ichida va
tashqarisida o‘zaro aloqada bo‘lishini nazarda tutadi. Turli xil
autentik internet manbalari xorijiy tilni o‘rgatish jarayonini
tashkil qilishda o‘qituvchilarning imkoniyatlarini sezilarli
darajada kengaytiradi. Ushbu maqolada raqamli ilovalarni nemis
tili o‘qitish jarayoniga integratsiya qilish haqida fikr yuritilgan.
1
Basic Doctoral Student, Andijan State University.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701
380
Интеграция цифровых приложений в процесс
преподавания немецкого языка
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
аутентичные интернет-
ресурсы,
цифровые средства,
немецкий язык,
педагогические
технологии,
экстралингвистические
знания.
В современном мире стремительное развитие цифровых
технологий создает новые условия для деятельности всех
участников
образовательного
процесса,
включая
преподавателей и студентов. Широко распространенный
смешанный формат обучения предполагает использование
цифровых образовательных ресурсов для взаимодействия
как в аудитории, так и за ее пределами. Аутентичные
интернет-ресурсы значительно расширяют возможности
преподавателей в организации процесса изучения
иностранного языка. В данной статье рассматриваются
аспекты интеграции цифровых приложений в процесс
преподавания немецкого языка.
KIRISH
Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi va internetning keng tarqalishi chet tilini
o‘qitish jarayonini sezilarli darajada o‘zgartirdi. Bugungi kunda raqamli ilovalar nemis tili
ta’limi jarayonida ham o‘ziga xos muhim vosita sifatida xizmat qilmoqda, talabalarning
o‘zlashtirish jarayonini yanada samarali va qiziqarli qilmoqda. Chet tilini o‘rganish
jarayonini autentik materiallardan foydalanmasdan tasavvur qilib bo‘lmaydi, chunki
O.V.Annenkovaning fikriga ko‘ra, bunday materiallar katta lingvoo‘lkashunoslik
salohiyatga ega bo‘lib, tilni o‘qiyotgan talabalarni tabiiy madaniy muhitga yaqinlashtiradi:
bularga misol qilib musiqa va san’at asarlarini, haqiqiy hayotdagi narsalarni kiritish
mumkin. Bu jarayon raqamli texnologiyalardan foydalanish tufayli amalga oshadi.
Umumiy ma’noda raqamli texnologiyalar “kompyuter va kompyuter tarmoqlaridan
foydalanib (ko‘pincha Internet orqali) ma’lumotlarni elektron shaklda yaratish, saqlash,
qayta ishlash va tarqatish imkonini beruvchi texnologiyalar” sifatida tushuniladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
O‘zbek olimlaridan U. Karimov, Sh. Qahramonov, G. Shamsiyeva,
E. Matyoqubov,
A. Tajiboyevalar ta’lim jarayonini raqamlashtirish, o‘quv jarayonini takomillashtirish
uchun zamonaviy texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha tadqiqotlar o‘tkazishgan.
Rus olimlari A. Komissarov, T. Abdullayeva, V. Tixomirov, E. Buxarkina,
N. Nechayev, N. Koriyeva, I.M. Buxarin, O. Vaganova, V. Buzunova, V. Zudaeva, V. Gladkov,
Konovalovalar raqamli texnologiyalar yordamida ta’lim jarayonini takomillashtirish va
interaktiv o‘qitish usullarini rivojlantirish bo‘yicha ko‘plab ilmiy ishlar olib borgan.
Yevropa olimlaridan N. Würffel, M. Prenzel, D. Laurillard, J. Traxler, Y. Punie, N. Selwyn,
N. Davis, N. Pachler o‘z tadqiqotlarini ta’lim jarayonlarini innovatsion texnologiyalar bilan
rivojlantirish, masofaviy ta’lim va raqamli vositalar yordamida o‘quv jarayonini
takomillashtirishga e’tibor qaratganlar. Bu olimlar va tadqiqotchilar raqamli
texnologiyalarni ta’limga joriy qilish, masofaviy ta’lim platformalarini yaratish, interaktiv
va multimedia vositalarini qo‘llash bo‘yicha ilmiy ishlar olib borishgan. Ularning
tadqiqotlari ta’lim tizimida axborot texnologiyalarining ahamiyatini yanada oshirishga
qaratilgan.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701
381
Oliy ta’lim muassasasi filologik yo‘nalishi talabalarini raqamli ilovalar orqali nemis
tiliga o‘qitishning lingvodidaktik
asoslarini yaratish bo‘lg‘usi mutaxassislarning
informatsiyon computer texnologiyalarini bilish va ularni o‘z faoliyatlarida qo‘llashni
bilishi bilan bog‘liq.
Maqsadga erishish va vazifalarni hal qilish uchun quyidagi tadqiqot
usullari qo‘llaniladi: nazariy tahlil usuli, eksperimental tadqiqot usullari (so‘rovnoma,
suhbatlar, pedagogik eksperimenti),eksperiment natijalarini statistik qayta ishlash
usullari, tadqiqot natijalarining miqdoriy va sifatli tahlili. Raqamli ilovalarni juda ko‘p
turlari keng tarqalgan, shulardan qaysi biri filologik yo‘nalish talabalari bilim va
ko‘nikmalariga mos kelishi, ularda qiziqish uyg‘otishi hamda ularni nemis tilini yanada
chuqurroq, samarali egallasharini hisobga olish maqsadga muvofiqdir. Maqolada filologik
oliygoh talabalarining o‘z mutaxassisliklari doirasidagi nemis tili amaliy darslarida
raqamli ilovalarni qo‘llay olishlari uchun raqamli ilovalarning afzalliklari va ulardan
foydalanish usullari tahlil qilingan.
TAHLILLAR VA NATIJALAR
Internetga kirish imkoniyatiga ega bo‘lgan talabalar chet tilidagi nutq faoliyatining
barcha turlarini egallashadi, davriy nashrlarni o‘qish, bilim beruvchi va ko‘ngilochar
dasturlarni ko‘rish, messenjerlar va ijtimoiy tarmoqlarda o‘rganilayotgan til sohiblari bilan
muloqot qilish, onlayn radiostansiyalardagi zamonaviy musiqalarni tinglash, blog
(internetda matn, rasm, audio yoki video shaklida muntazam ravishda yozuvlar
joylashtiriladigan shaxsiy yoki mavzuli veb-sahifa) va vlog( videoga asoslangan blog)larda
chet tilida suhbatlashish, shuningdek, ta’lim platformalarida mustaqil topshiriqlarni
bajarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Shu bilan birga, har bir internet resursi didaktik qiymatga ega emasligini ta’kidlash
lozim. O‘qituvchi ularni ichidan ta’lim dasturida nazarda tutilgan bilim, ko‘nikma va
malakalarni rivojlantirishga yordam beradigan, talabalarning qiziqishlari, ehtiyojlari va
yosh xususiyatlarini hisobga oladigan tizimli internet manbalarni lingvodidaktik potensial
nuqtai nazaridan mos keladiganini olishi nazarda tutiladi.
Chet tillarini o‘qitish jarayoniga raqamli ilovalarni joriy qilish yangi ilmiy soha –
kompyuter lingvodidaktikasining mavzusi bo‘lib qoldi[1]. Bu soha chet tillarni o‘qitishda
kompyuterlardan foydalanish va kompyuter ta’lim vositalaridan foydalanish masalalarini
o‘rganadi. Shundan kelib chiqib, chet tillarni o‘qitishda qo‘llaniladigan asosiy axborot
texnologiyalaridan biri multimedia ekanligini yana bir bor ta’kidlaymiz. Jamiyatning ta’lim
sohasidagi ijtimoiy talabi bugungi kunda mutaxassislar uchun informatsiyon computer
texnologiyalarini bilish va ularni o‘z faoliyatlarida qo‘llashni deyarli har qanday kasb egasi
uchun norma sifatida belgiladi. Pedagogik jarayonga yangi axborot texnologiyalarini joriy
etish masalasi esa dolzarb bo‘lib qolmoqda, chunki zamonaviy jamiyat ehtiyojlariga javob
bera oladigan bilim va ko‘nikmalarga ega mutaxassislarni tayyorlash zarurati yuzaga
kelmoqda.
Multimediaga asoslangan raqamli ilovalar chet tilida fonetik va grammatik
ko‘nikmalarni turli xil materiallar yordamida yanada rivojlanishiga yordam beradi.Ammo
multimedia dasturlari yordamida leksikani o‘rgatishda bunday yondashuv biroz qiyin
bo‘ladi, chunki leksik material turli mezonlar asosida tanlab olinadi va uslubiy nuqtai
nazardan to‘g‘ri tanlashni talab qiladi[3].
Mamlakatimizning ochiq tashqi siyosati tufayli xorijliklar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri
aloqalar o‘rnatish imkoniyati paydo bo‘ldi. Ta’limning asosiy maqsadi polikultural til
shaxsini shakllantirish bo‘lib, bu ayniqsa til universitetlarida mutaxassislar tayyorlashda
muhimdir.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701
382
YouTube kabi videoxostinglar musiqa, badiiy, multfilm va hujjatli filmlarni nemis tili
darslarida autentik material sifatida ishlatish imkonini beradi.
Nemis tilini o‘qitishda raqamli ilovalardan foydalanishga keladigan
bo‘lsak,avvalombor raqamli ilovalarning afzalliklariga to‘xtalib o‘tishni lozim deb topdik
va ularni sanab o‘tamiz:
1. Interaktivlik
: Raqamli ilovalar interaktiv elementlarni o‘z ichiga oladi, bu esa
talabalar uchun o‘qish jarayonini yanada qiziqarli qiladi. Talabalar nemis tilida o‘z
bilimlarini baholash imkoniyatiga ega bo‘lib, real vaqt rejimida javob olishlari mumkin.
2. Ko‘p qirrali o‘qitish
: Raqamli ilovalar audio, video, matn va grafik ma’lumotlarni
bir joyda taqdim etadi, bu esa talabalarning turli xil o‘rganish uslublariga mos keladi.
Masalan, nemis tildagi video darslar, audio eshittirishlar va interaktiv mashqlar birgalikda
ishlatilishi mumkin.
3.
Moslashuvchanlik
: Talabalar istalgan joyda va istalgan vaqtda o‘qish
imkoniyatiga ega. Bu, ayniqsa, masofaviy ta’limda muhim ahamiyatga ega.
4. Shaxsga yo‘naltirilganlik
: Raqamli ilovalar talabalarning shaxsiy ehtiyojlari va
qobiliyatlariga mos keladigan o‘qitish dasturlarini taklif qilish imkoniyatini beradi. Bu, o‘z
navbatida, talabalarning nemis tilidagi bilimlarini rivojlantirishiga yordam beradi.
Yuqorida
raqamli ilovalarning o‘ziga xos afzalliklarini ta’kidlagan bo‘lsak, endilikda
raqamli ilovalardan foydalanishning quyidagi usullari bilan tanishamiz:
– Mobil ilovalar:
Mobil telefonlarga mo‘ljallangan ilovalar, masalan, Duolingo,
Babbel, va Memrise, talabalarga qiziqarli o‘yinlar orqali leksik va grammatik
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Ushbu ilovalar o‘z ichiga o‘z-o‘zini baholash
imkoniyatini ham oladi.
– Onlayn platformalar:
Onlayn platformalar, masalan, Rosetta Stone va Busuu,
talabalarga video darslar, interaktiv mashqlar va o‘zaro aloqalarni taqdim etadi. Ushbu
platformalarda mutaxassislar bilan muloqot qilish va o‘z bilimlarini amalda qo‘llash
imkoniyatlari mavjud.
– Ijtimoiy tarmoqlar:
Ijtimoiy tarmoqlar, masalan, Facebook yoki Instagram,
talabalarga tilni o‘rganayotgan boshqalar bilan bog‘lanish, amaliy mashqlar o‘tkazish va
yangi do‘stlar orttirish imkoniyatini beradi.
– Webinarlar va onlayn darslar:
Onlayn darslar va webinarlar orqali talabalar
o‘zbek va nemis professional o‘qituvchilari bilan muloqotda bo‘lish va o‘z bilimlarini
mustahkamlash imkoniyatiga ega.
XULOSALAR
Maqolamiz mazmunidan kelib chiqqan holda xulosa qilamizki, raqamli ilovalar chet
tilini o‘qitishda muhim vosita sifatida paydo bo‘ldi. Raqamli texnologiyalarni qo‘llagan
holda o‘qitish bosqichlarida asosiy e’tibor o‘qitishni individuallashtirishga qaratiladi, ya’ni
o‘qish tezligi, vaqti va joyiga qarab. Shuningdek, raqamli vositalarni qo‘llash orqali turli xil
axborot formatlarini (matn, video, audio) o‘quv jarayoniga integratsiya qilish imkoniyati
paydo bo‘ladi va talabalar birgalikda ishlash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bugungi dolzarb
davrda informatsion-kommunikatsion texnologiyalarni egallash va ularni o‘z sohasida
qo‘llash xar bir soha mutaxassisi uchun standartga aylandi. Raqamli ilovalar talabalarga
interaktiv, shaxsga yo‘naltirilgan va samarali ta’lim imkoniyatlarini taqdim etadi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701
383
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Бузунова Н. А. Актуальность применения интернет-ресурсов при обучении
иностранным языкам / Н. А. Бузунова, В. В. Зудаева Правовестник. 2019. № 6.
2.
Ваганова О. И. Цифровые технологии в образовательном пространстве / О.
И. Ваганова, А. В. Гладков, Е. Ю. Коновалова [и др.] // Балтийский гуманитарный
журнал.2020. № 2 (31)
3.
Лошак Г. П. Роль аутентичных учебных материалов в реализации
компетентностного подхода к обучению иностранным языкам / Г. П. Лошак, И. П.
Савилова // Концепт. 2014. № 58.
4.
ТаджибоваА.Н. Дидактизация аутентичных материалов при обучении
иностранному языку. А.А.Главан.Образование и право. 2019. № 2.
5.
Цифровые технологии (в праве). Большая российская энциклопедия. URL:
https://bigenc.ru/c/tsifrovye tekhnologii-v-prave-a80897 (2023)
6.
The use of digital technologies for the identification of authentic materials in
German. Research article Doroshenko N.S, Paulzen N.S.2024
7.
O.V. Annenkova // Problemy i perspektivy razvitiya obrazovaniya v Rossii
[Problems and Prospects of Education Development in Russia]. 2013. № 24.
