Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
The peculiarities of using media resources in teaching
Uzbek as a foreign language
Dilobar ANVAROVA
1
Tashkent State University of Uzbek Language and Literature named after Alisher Navoiy
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received September 2024
Received in revised form
10 October 2024
Accepted 25 October 2024
Available online
25 November 2024
This article discusses the importance of media tools in
teaching Uzbek as a foreign language and their effective
application. Audiovisual tools, online resources, digital
platforms, and mobile applications assist learners in acquiring
the language quickly and effectively. The article highlights the
role of videos, films, audio materials, and interactive online
platforms in improving pronunciation, enhancing cultural
knowledge, and boosting motivation. Furthermore, it
emphasizes the convenience and effectiveness of using virtual
classrooms, distance learning, and digital learning materials in
the educational process. However, the article also addresses
certain challenges in utilizing media tools, such as technical
limitations and cultural barriers. Properly organized
methodology, appropriate tools, and technical resources play a
crucial role in successfully teaching Uzbek to foreign students.
The article provides a comprehensive analysis of the role of
media tools in teaching Uzbek and their positive contributions to
the learning process.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss5
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
media tools,
audiovisual,
online resources,
interactivity and motivation,
pronunciation,
teaching foreign languages.
O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘qitishda mediavositalardan
foydalanishning o‘ziga xosliklari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
mediavositalar,
audiovizual,
onlayn resurslar,
interaktivlik va motivatsiya,
talaffuz,
xorijiy til sifatida o‘qitish
Ushbu maqolada O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘rgatishda
mediavositalarning ahamiyati va ularning samarali qo‘llanilishi
haqida so‘z boradi. Audiovizual vositalar, internet resurslari,
raqamli platformalar va mobil ilovalar til o‘rganuvchilariga tilni
tez va samarali o‘zlashtirishda yordam beradi. Maqolada
videolar, filmlar, audio materiallar va interaktiv onlayn
1
Master’s degree student, Tashkent State University of Uzbek Language and Literature named after Alisher Navoiy.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701
422
platformalarning talaffuzni yaxshilash, madaniy bilimlarni
oshirish va motivatsiyani kuchaytirishdagi roli ko‘rsatilgan.
Shuningdek, virtual sinflar, masofaviy darslar va elektron o‘quv
materiallaridan foydalanish orqali o‘quv jarayonini yanada qulay
va samarali qilish mumkinligi ta’kidlangan. Biroq, maqolada
mediavositalardan foydalanishdagi ba’zi muammolar, masalan,
texnik imkoniyatlar va madaniy to‘siqlar haqida ham gapiriladi.
Yaxshi tashkil etilgan metodologiya, to‘g‘ri vositalar va texnik
resurslardan foydalanish xorijiy talabalarga O‘zbek tilini
muvaffaqiyatli o‘rgatishda katta yordam beradi. Maqola O‘zbek
tilini o‘rgatishda mediavositalarning roli va ularning o‘quv
jarayoniga qo‘shgan ijobiy hissasini batafsil yoritadi.
Особенности использования медиаресурсов при
преподавании узбекского языка как иностранного
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
медиаресурсы,
аудиовизуальные
средства,
онлайн-ресурсы,
интерактивность и
мотивация,
произношение,
преподавание
иностранных языков.
Эта статья посвящена важности медиаресурсов в
процессе изучения узбекского языка как иностранного, а
также их эффективному использованию. Аудиовизуальные
материалы, онлайн-ресурсы, цифровые платформы и
мобильные приложения значительно упрощают и ускоряют
освоение языка. Особое внимание уделяется роли
видеоматериалов, фильмов, аудио, а также интерактивных
онлайн-платформ, которые способствуют улучшению
произношения, расширению знаний о культуре и
повышению мотивации учащихся. В статье также
подчеркиваются преимущества применения виртуальных
классов,
дистанционного
обучения
и
цифровых
образовательных материалов, которые делают процесс
обучения удобным и эффективным. В то же время
рассматриваются вызовы, связанные с использованием
медиаресурсов, такие как технические ограничения и
культурные различия. Правильная организация методики
обучения, подбор соответствующих средств и наличие
необходимых технических ресурсов являются ключевыми
факторами успешного изучения узбекского языка
иностранными студентами. Статья представляет собой
всесторонний
анализ
роли
медиаресурсов
в
образовательном процессе, акцентируя их положительное
влияние на обучение.
KIRISH
O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘rgatishda zamonaviy mediavositalardan foydalanish
bugungi kunda juda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Xorijiy tillarni o‘rgatishda
mediavositalar, ya’ni audiovizual vositalar, internet resurslari va raqamli platformalar
o‘quvchilarning tilni o‘rganish jarayonini soddalashtirishga, motivatsiyasini oshirishga va
til o‘rganish tajribasini yanada boyitishga yordam beradi. O‘zbek tilini xorijiy til sifatida
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701
423
o‘rgatishda mediavositalarning roli, ularning afzalliklari va qo‘llanilishi haqida gapirganda,
biz ko‘plab zamonaviy texnologiyalarni o‘z ichiga olgan yondashuvlarni aytishimiz
mumkin.
METODOLOGİYA
O‘zbek tili xorijiy til sifatida o‘rgatilganda bir nechta maxsus yondashuvlar va
metodlar qo‘llaniladi. Bunga grammatika va lug‘atni o‘rgatish, til o‘rganuvchilarning tilni
amaliyotda qo‘llash imkoniyatlarini yaratish, ularning madaniyat va kontekstual
bilimlarini rivojlantirish kabi elementlar kiradi. O‘zbek tilini o‘rgatishda to‘g‘ri
metodologiya va vositalar, ayniqsa mediavositalar, o‘quvchi va o‘qituvchining
muvaffaqiyatli hamkorligiga xizmat qiladi.
M. Karaxodjaevaning “Nofilologik guruh talabalarining kasbiy nutqini fe’l asosida
shakllantirish metodikasi” nomli nomzodlik ishi talabalar nutqida fe’lni qo‘llash va shu
orqali ularning nutqini shakllantirish ko‘rsatib berilgan. L. Mirdjalolova “O‘zbek tili
mashg‘ulotlarida bolalarni savol-javobga o‘rgatishning nazariy-metodik asoslari”
(ta’lim-tarbiya rus tilida olib boriladigan bolalar bog‘chalari misolida) nomzodlik
dissertatsiyasida, F. Kadiyrova “Lingvodidakticheskie os novыy obucheniya detey
doshkolnogo vozrasta vtoromu yaziku” (na materiale russkogo i uzbekskogo yazыkov):
doktorlik dissertatsiyasida, F. Umarovaning “Ta’lim rus tilida olib boriladigan maktablarning
o‘zbek tili darslarida ko‘makchi fe’lli birikuvlardan foydalanishni o‘rgatish” nomzodlik
dissertatsiyasida, G. Muxamedjanova “Darsdan tashqari mashg‘ulotlarda rusiyzabon
o‘quvchilarning o‘zbekcha nutqini o‘stirish metodikasi” (5–9-sinflar misolida) nomzodlik
ishida, R. Niyozmetova Uzluksiz ta’lim tizimida o‘zbek adabiyotini o‘rganishning nazariy va
metodik asoslari (rus guruhlari misolida) doktorlik ishida, X. Muxitdinovaning “Ta’lim
bosqichlarida o‘zbek tili o‘qitilishi uzluksizligini taminlashning ilmiy-metodik asoslarini
takomillashtirish” nomli doktorlik dissertatsiyasida va Q. Husanboeva G. Ahmedova,
G. Ahrorova, N. Bekniyazova, M. Jo‘raev, L. Mirjalolova, M. Rixsieva, D. Toshxo‘jaeva,
M. Qoraxo‘jaeva, G. Qurbonova kabi olimlarning ishlarida tadqiq qilingan. Bu ishlar asosan
o‘zbek tilini rus guruhlarda o‘qitish yoki takomillashtirishga qaratilgan bo‘lib, o‘zbek tilini
xorijliklarga o‘qitish, ta’lim jarayonini tashkil etish, ilmiy-metodik asoslarini qayta ishlab
chiqish va o‘qitishning to‘rt ko‘nikmasini rivojlantirishga asoslangan dastur va darsliklarni
ishlab chiqishga ehtiyoj yuqori.
Audiovizual vositalar, masalan, video darsliklar, audiomateriallar, film va videolar,
talabalarning tilni tez va samarali o‘zlashtirishiga katta yordam beradi. Bu vositalar
nafaqat tilni o‘rgatishda, balki talaffuzni yaxshilashda ham foydalidir. Misol uchun, o‘zbek
tilining talaffuzi, urg‘u, tovushlarni to‘g‘ri aytish kabi jihatlar audiovizual materiallar orqali
aniq va samarali tarzda o‘rgatilishi mumkin.
TADQIQOT
Videolar va filmlar orqali o‘quvchilar nafaqat tilni, balki o‘zbek madaniyatini, urf-
odatlarini va hayot tarzini ham o‘rganishadi. Buning natijasida, til o‘rganuvchi talaba
o‘zbek tilini yanada chuqurroq va to‘liqroq o‘zlashtiradi.
Internet tarmoqlari va onlayn platformalar til o‘rgatish uchun keng imkoniyatlar
yaratadi. Xorijiy talabalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda o‘zbek tilidagi veb-saytlar, forumlar,
bloglar va ijtimoiy tarmoqlarni qo‘llash orqali talabalar real hayotdagi so‘zlashuvlarni
ko‘rib chiqishlari mumkin. O‘zbek tilidagi onlayn resurslar, ayniqsa, tilni o‘zlashtirishda
interaktivlikni ta’minlaydi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701
424
Masalan, o‘zbek tilini o‘rgatish uchun maxsus yaratilgan mobil ilovalar (masalan,
Duolingo yoki Babbel kabi ilovalar) yordamida talabalar o‘z vaqtida va istalgan joydan
mashq qilishlari mumkin. Bu jarayon o‘quvchilarga juda qulay, chunki ular o‘z-o‘zini
baholash imkoniyatiga ega bo‘lib, o‘qituvchidan mustaqil ravishda ishlashadi.
Onlayn ta’limning keng tarqalishi bilan birga, virtual sinflar va darslar xorijiy til
sifatida o‘zbek tilini o‘rgatishda juda samarali vositalar bo‘lib qolmoqda. Skype, Zoom,
Google Meet kabi platformalar orqali talabalar bilan masofaviy aloqalar o‘rnatish mumkin.
Bu esa, ayniqsa, chet elda yashayotgan va o‘zbek tilini o‘rganmoqchi bo‘lgan talabalar
uchun qulay imkoniyat yaratadi. Virtual sinfda o‘qituvchilar talabalar bilan real vaqtda
muloqot qilishlari, interaktiv mashqlar va topshiriqlarni bajarishlari mumkin.
Mediavositalarning yana bir muhim aspekti bu raqamli o‘quv materiallari (elektron
kitoblar, maqolalar, testlar va boshqalar). Elektron kitoblar va interaktiv darsliklar o‘zbek
tilini o‘rganish jarayonini yanada osonlashtiradi. Shu bilan birga, talabalar uchun turli xil
onlayn testlar va o‘quv dasturlari mavjud bo‘lib, ular tilni mustahkamlashga yordam
beradi.
Mediavositalardan foydalanishning bir qancha afzalliklari mavjud. Ular yordamida
talabalar o‘zbek tilini o‘rganishda quyidagi ijobiy o‘zgarishlarga erishishlari mumkin:
–
Interaktivlik va motivatsiya:
Audiovizual vositalar talabalarni tilni o‘rganish
jarayoniga yanada faol jalb qiladi. Film va videolar orqali talaba, masalan, o‘zbek tilidagi
intervyularni tinglab, o‘zbek madaniyatini va ijtimoiy hayotni yaxshiroq tushunadi.
– Talaffuzni yaxshilash:
Audio materiallar yordamida talaffuzni takomillashtirish
mumkin. Bu til o‘rganuvchilarga so‘zlarning to‘g‘ri talaffuzini o‘rganishda yordam beradi.
– Boshqa madaniyatni o‘rganish:
Film va videolar yordamida o‘quvchilar o‘zbek
madaniyati, tarixi, an’analari va hayot tarziga oid ko‘plab ma’lumotlarni olishadi.
– Tezkor va samarali o‘rganish:
Onlayn platformalar va mobil ilovalar talabalarni
doimiy ravishda mashq qilishga undaydi va o‘zgaruvchan o‘quv jadvaliga moslashish
imkonini beradi.
ANALIZ
Biroq, mediavositalarni o‘zbek tilini o‘rgatishda foydalanish ba’zi muammolarni
ham keltirib chiqarishi mumkin.
Bular orasida:
– Texnik imkoniyatlar: Ba’zi o‘quvchilarda texnik vositalar yoki internetga kirish
imkoniyati yo‘qligi sababli mediavositalardan foydalanish qiyin bo‘lishi mumkin.
– Tilning murakkabligi:. O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘rgatishda ba’zi talabalar
uchun tilning murakkabligi, grammatika va sintaksisni tushunishdagi qiyinchiliklar yuzaga
kelishi mumkin.
– Madaniy to‘siqlar: O‘zbek tilini o‘rgatish jarayonida madaniyat va urf-odatlar
haqida noto‘g‘ri yoki to‘liq bo‘lmagan ma’lumotlar taqdim etilishi mumkin, bu esa
o‘quvchilarning tilni o‘rganishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘rgatishda mediavositalardan foydalanish juda
samarali usul hisoblanadi. Bu metod yordamida til o‘rganuvchilar nafaqat tilni
o‘rganishadi, balki o‘zbek madaniyatini va jamiyatini ham chuqurroq tushunishlari
mumkin. Shuningdek, audiovizual vositalar, internet resurslari, onlayn platformalar va
mobil ilovalar yordamida tilni o‘rganish jarayoni ancha interaktiv va samarali bo‘ladi.
Ammo, bu jarayonda texnik va madaniy to‘siqlarni yengib o‘tish muhim ahamiyatga ega.
Yaxshi tashkil etilgan o‘quv jarayoni va mediavositalardan to‘g‘ri foydalanish xorijiy
talabalarga o‘zbek tilini muvaffaqiyatli o‘rgatishga yordam beradi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2024) / ISSN 2181-3701
425
XULOSA
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, virtual sinflar va masofaviy darslar ham xorijiy
talabalarga o‘zbek tilini o‘rganish jarayonini yanada qulay va tez amalga oshishini
ta’minlashi mumkin. Mediavositalar yordamida turli ineraktiv metodlardan foydalanish
mumkin. Bu metodlar, ayniqsa, chet elda yashayotgan va o‘zbek tilini o‘rganmoqchi bo‘lgan
talabalar uchun juda qulaydir. Internet resurslari va mobil ilovalar o‘quvchilarga tilni
mustahkamlash uchun doimiy ravishda mashq qilish imkoniyatini taqdim etadi.
Shu bilan birga, elektron kitoblar, maqolalar va electron darsliklar, ular uchun
mo‘ljallangan audiomateriallarda autentik matnlardan foydalanish, podkastlar,
radiodasturlar, teleko‘rsatuvlar yordamida o‘quvchilar o‘zbek tilini yanada oson, qulay,
samarali o‘rganishlari mumkin. Bu esa o‘z o‘rnida ijtimoiy rivojlanishga ham munosib
hissa qo‘shib, madaniyatlararo fikr almashish takomillashuviga olib keladi, negaki xorijiy
tilni o‘rganish jarayonida mediavositlar o‘rganilayotgan til egalarining ijtimoiy hayoti,
nutqi, madaniyatini kashf etishda muhim omil sanaladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Xo‘jayev, S. Zamonaviy o‘quv metodlari va mediavositalar yordamida til
o‘rganish**. Tashkent: 2021.
2.
Niyozov, I. O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘rgatish: Asosiy tamoyillar va
metodlar**. Samarqand: SamDU nashriyoti. 2020.
3.
Alimov, S. (2020). Zamonaviy ta’lim texnologiyalari va o‘qitishda
mediavositalarning o‘rni. Tashkent: UzSCITECH.
4.
Qodirova, M. (2018). O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘rgatishda innovatsion
metodlar. Tashkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti Nashriyoti.
5.
Karimova, N. (2021). Audiovizual vositalarning til o‘rgatishdagi roli. Tashkent:
Sharq Publishing.
6.
Mavlonov, I. (2022). O‘zbek tilini xorijiy til sifatida o‘rgatishda zamonaviy
metodologiyalar. Journal of Linguistic Studies, 5(3), 45-59.
7.
Xodjaeva, D. (2019). Onlayn platformalar va mobil ilovalar yordamida til
o‘rganish. International Journal of Language Education, 7(2), 112-121.
8.
Gulyamov, A. (2023). Madaniy va til to‘siqlari: O‘zbek tilini xorijiy til sifatida
o‘rgatishda yuzaga keladigan muammolar. Language and Culture Review, 8(1), 34-
9.
O‘ktamova, L. (2017). Raqamli ta’lim va mediavositalardan foydalanishning
samaradorligi. Education and Technology Journal, 10(4), 78-88.
10.
Duolingo (2024). Duolingo: O‘zbek tili kursi. [Online] Available at:
https://www.duolingo.com
11.
Babbel (2024). O‘zbek tilini o‘rganish uchun Babbel platformasi. [Online]
Available at: https://www.babbel.com
