Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Mobilizing professional competencies of students in
medical technical schools
Anvar JAMOLOV
1
Institute of development of professional education
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
10 January 2024
Accepted 25 January 2024
Available online
25 February 2025
This article examines the issue of mobilizing professional
competencies among students studying in medical technical
schools. As the role of mid-level medical personnel in the
modern healthcare system continues to grow, improving their
professional training is becoming increasingly important.
The article analyzes the theoretical and practical aspects of
optimizing the processes of developing and mobilizing
professional competencies. It also proposes ways to effectively
organize this process through the use of innovative educational
technologies.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss2
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
Professional competence,
mobilization process,
simulation education,
problem-based education,
digital technologies.
Tibbiyot
texnikumlarida
o‘quvchilar
kasbiy
kompetensiyalarini mobillashtirish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
Kasbiy kompetensiya,
mobillashtirish jarayoni,
simulyatsion ta’lim,
muammoga asoslangan
ta’lim,
raqamli texnologiyalar.
Ushbu maqolada tibbiyot texnikumlarida tahsil olayotgan
o‘quvchilarning kasbiy kompetensiyalarini mobillashtirish
masalalari ko‘rib chiqilgan. Zamonaviy sog‘liqni saqlash
tizimida o‘rta tibbiyot xodimlarining roli oshib borayotgan
sharoitda, ularning kasbiy tayyorgarligini takomillashtirish
muhim
ahamiyat
kasb
etmoqda.
Maqolada
kasbiy
kompetensiyalarni
shakllantirish
va
mobillashtirish
jarayonlarini optimallashtirishning nazariy va amaliy jihatlari
tahlil
qilingan,
shuningdek
innovatsion
ta’lim
texnologiyalaridan foydalanish orqali bu jarayonni samarali
tashkil etish yo‘llari taklif etilgan.
1
Independent Researcher, Institute of development of professional education. E-mail: jamolov_anvar@mail.ru
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
49
Мобилизация
профессиональных
компетенций
студентов медицинских техникумов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
профессиональная
компетентность,
мобилизационный
процесс,
симуляционное обучение,
проблемное обучение,
цифровые технологии.
В данной статье рассматриваются вопросы мобилизации
профессиональных компетенций учащихся медицинских
техникумов. В условиях растущей роли среднего
медицинского
персонала
в
современной
системе
здравоохранения
повышение
их
профессиональной
подготовки приобретает особую значимость. В статье
анализируются теоретические и практические аспекты
оптимизации процессов формирования и мобилизации
профессиональных компетенций, а также предлагаются пути
эффективной организации этого процесса с использованием
инновационных образовательных технологий.
KIRISH
Bugungi kunda sog‘liqni saqlash tizimining turli bo‘g‘inlarida faoliyat
ko‘rsatayotgan o‘rta tibbiyot xodimlari (hamshiralar, feldshерlar, laborantlar va
boshqalar) sog‘liqni saqlash xizmatlarini ko‘rsatishning markaziy figuralaridan biriga
aylanmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining ma’lumotlariga ko‘ra, tibbiyot
sohasidagi xodimlarning 50%dan ortig‘ini aynan o‘rta tibbiyot xodimlari tashkil etadi [1].
Shu sababli tibbiyot texnikumlarida o‘quvchilarning kasbiy kompetensiyalarini
shakllantirishga alohida e’tibor qaratish zarur.
Kasbiy kompetensiya deganda mutaxassisning o‘z kasbiy vazifalarini
muvaffaqiyatli bajarish uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma, malaka va shaxsiy sifatlar
majmuasi tushuniladi [2]. O‘rta tibbiyot xodimlarining kasbiy kompetensiyalari quyidagi
komponentlarni o‘z ichiga oladi: tibbiy-biologik bilimlar; klinik ko‘nikmalar;
kommunikativ kompetensiyalar; axloqiy-etik kompetensiyalar; huquqiy kompetensiyalar
va raqamli kompetensiyalar.
KASBIY KOMPETENSIYALARNI MOBILLASHTIRISH TUSHUNCHASI
Kasbiy kompetensiyalarni mobillashtirish – bu o‘quvchilarning o‘zlashtirilgan
bilim, ko‘nikma va malakalarini amaliy vaziyatlarda samarali qo‘llash qobiliyatini
rivojlantirishga qaratilgan pedagogik faoliyat hisoblanadi [3]. Bunda nafaqat nazariy
bilimlarni egallash, balki ularni turli xil klinik vaziyatlarda qo‘llash imkoniyatlarini
yaratish muhim ahamiyat kasb etadi.
Mobillashtirish jarayoni quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi:
Motivatsion bosqich (o‘quvchilarda kasbiy kompetensiyalarni rivojlantirishga
bo‘lgan ichki ehtiyojni shakllantirish)
Kognitiv bosqich (nazariy bilimlarni o‘zlashtirish)
Operatsion bosqich (amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish)
Refleksiv bosqich (o‘z faoliyatini tahlil qilish va baholash)
Integrativ bosqich (barcha kompetensiyalarni yaxlit tizimga birlashtirish)
2. O‘quvchilar kasbiy kompetensiyalarini mobillashtirishning zamonaviy
usullari
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
50
2.1. Simulyatsion ta’lim texnologiyalari
Tibbiy ta’limda simulyatsion texnologiyalarning qo‘llanilishi o‘quvchilarning klinik
ko‘nikmalarini xavfsiz sharoitda rivojlantirish imkonini beradi [4]. Tibbiyot
texnikumlarida quyidagi simulyatsion ta’lim usullaridan foydalanish mumkin:
Standartlashtirilgan bemorlar (aktyor-bemorlar bilan ishlash)
Kompyuter simulyatorlari
Virtual reallik texnologiyalari
Trenajyorlar va manekenlar
Tadqiqotlar ko‘rsatishicha, simulyatsion ta’lim usullaridan foydalanish
o‘quvchilarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishning samaradorligini 30–40%ga
oshiradi [5].
2.2. Muammoga asoslangan ta’lim (Problem-based learning)
Muammoga asoslangan ta’lim metodikasi o‘quvchilarni real klinik vaziyatlarga
yaqinlashtirilgan muammolarni hal qilish jarayoniga jalb qilishni nazarda tutadi [6].
Bu metodika quyidagi afzalliklarga ega:
– Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish
– Jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish
– Mustaqil o‘rganish qobiliyatini kuchaytirish
– Nazariya va amaliyotni integratsiyalash
Muammoga asoslangan ta’lim klinik holatlarga asoslangan vazifalarga (case-study)
asoslanishi mumkin, bu o‘quvchilarga real vaziyatlarda qaror qabul qilish tajribasini olish
imkonini beradi.
2.3. Loyiha faoliyati
Loyiha metodining qo‘llanilishi o‘quvchilarning ijodiy va tadqiqot qobiliyatlarini
rivojlantirishga yordam beradi [7]. Tibbiyot texnikumlarida quyidagi loyiha turlarini
amalga oshirish mumkin:
Ilmiy-tadqiqot loyihalari
Ijtimoiy-tibbiy loyihalar
Ta’lim loyihalari
Profilaktika va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga qaratilgan loyihalar
Loyiha faoliyatida ishtirok etish o‘quvchilarning kasbiy kompetensiyalarini
kompleks rivojlantirishga, shu jumladan kommunikativ, tashkiliy va ijodiy qobiliyatlarini
oshirishga xizmat qiladi.
3. Raqamli texnologiyalardan foydalanish
Zamonaviy ta’lim muhitida raqamli texnologiyalar o‘quvchilar kasbiy
kompetensiyalarini mobillashtirishning samarali vositasi hisoblanadi [8]. Quyidagi
raqamli vositalardan foydalanish mumkin:
Onlayn kurslar va vebinarlar
Mobil ilovalar (anatomiya, fiziologiya, farmakologiya bo‘yicha)
Elektron kutubxonalar va ma’lumotlar bazalari
Virtual laboratoriyalar
Tibbiy qaror qabul qilishni qo‘llab-quvvatlovchi tizimlar
Raqamli texnologiyalardan foydalanish o‘quv jarayonini individuallashtirishga,
o‘quvchilarning bilim olish imkoniyatlarini kengaytirishga va kasbiy kompetensiyalarni
shakllantirish jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni joriy etishga imkon beradi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
51
4. Kasbiy amaliyotning roli
Tibbiyot texnikumlarida o‘quvchilar kasbiy kompetensiyalarini mobillashtirish
jarayonida amaliyot alohida o‘rin tutadi [9]. Amaliyot davomida o‘quvchilar quyidagi
imkoniyatlarga ega bo‘ladilar: Nazariy bilimlarni amalda qo‘llash; Klinik ko‘nikmalarni
real sharoitlarda mustahkamlash; Tajribali mutaxassislar bilan hamkorlik qilish;
Bemorlar bilan muloqot qilish tajribasini olish;
Tibbiy hujjatlarni yuritish ko‘nikmalarini shakllantirish; Amaliyotni samarali
tashkil etish uchun quyidagi shartlarni ta’minlash zarur:
Klinik bazalar bilan mustahkam aloqalarni o‘rnatish
Amaliyot rahbarlari uchun maxsus tayyorgarlik dasturlarini ishlab chiqish
O‘quvchilar uchun aniq va tushunarli topshiriqlarni shakllantirish
Muntazam feedback tizimini yo‘lga qo‘yish
Amaliyot natijalarini baholash uchun aniq mezonlarni ishlab chiqish
5. Kasbiy kompetensiyalarni baholash tizimi
O‘quvchilar
kasbiy
kompetensiyalarini
mobillashtirish
jarayonining
samaradorligini oshirish uchun obyektiv baholash tizimini joriy etish muhim ahamiyat
kasb etadi [10]. Quyidagi baholash usullaridan foydalanish mumkin: Obyektiv
strukturalashtirilgan klinik imtihon (OSCE); Portfolio; 360 daraja baholash; Simulyatsion
stansiyalarda baholash va klinik vaziyatlarni hal qilish bo‘yicha testlar.
Baholash jarayonida nafaqat texnik ko‘nikmalar, balki kommunikativ, axloqiy-etik
va raqamli kompetensiyalar ham hisobga olinishi zarur.
XULOSA VA TAVSIYALAR
Tibbiyot texnikumlarida o‘quvchilar kasbiy kompetensiyalarini mobillashtirish
jarayonini takomillashtirish uchun quyidagi tavsiyalarni ishlab chiqish mumkin:
1.
Ta’lim dasturlarini kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan holda qayta ko‘rib
chiqish
2.
Simulyatsion ta’lim markazlarini tashkil etish va rivojlantirish
3.
Muammoga asoslangan ta’lim metodikasini keng joriy etish
4.
Raqamli ta’lim resurslaridan foydalanishni kengaytirish
5.
Amaliyotni tashkil etish tizimini takomillashtirish
6.
Kasbiy kompetensiyalarni baholashning zamonaviy usullarini joriy etish
7.
O‘qituvchilarning pedagogik kompetensiyalarini oshirish bo‘yicha maxsus
dasturlarni ishlab chiqish
8.
Xalqaro tajribani o‘rganish va qo‘llash
9.
Ish beruvchilar bilan hamkorlikni kuchaytirish
10.
O‘quv jarayoniga innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etish
Tibbiyot texnikumlarida o‘quvchilar kasbiy kompetensiyalarini mobillashtirish
jarayonining samaradorligini oshirish zamonaviy tibbiyot kadrlarini tayyorlash sifatiga
ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, bu esa o‘z navbatida sog‘liqni saqlash xizmatlari sifatining
oshishiga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti. "Global strategy on human resources for
health: Workforce 2030". Geneva: WHO, 2022.
2.
Muhamedov G.I., Xodjayev B.X. Pedagogik kompetentlik. – Toshkent: "Fan",
2020.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
52
3.
Sayfullayeva N.Z. O‘rta tibbiyot xodimlarini tayyorlash tizimida kompetensiyaviy
yondashuv. // Uzluksiz ta’lim jurnali. – 2021. – №3. – B. 45-51.
4.
Iskandarova Sh.T., Abdukarimov B.A. Tibbiy ta’limda simulyatsion
texnologiyalar. – Toshkent: "Tibbiyot", 2023.
5.
McGaghie W.C., Issenberg S.B., Petrusa E.R., Scalese R.J. A critical review of
simulation-based medical education research: 2003-2009 // Medical Education. – 2021.
– Vol. 44. – P. 50-63.
6.
Alimov A.A. Muammoli ta’lim metodikasi. – Toshkent: "O‘qituvchi", 2022.
7.
Umarova Z.A. Loyiha metodikasining o‘rta maxsus ta’limda qo‘llanilishi. //
Pedagogik mahorat. – 2022. – №2. – B. 78-83.
8.
Xolmatova M.A., Shodmonov Q.Q. Tibbiy ta’limda axborot texnologiyalari. –
Toshkent: "Yangi asr avlodi", 2023.
9.
Rahimova D.B. Tibbiyot kollejlarida amaliy ta’limni tashkil etish. // Kasb-hunar
ta’limi. – 2023. – №4. – B. 32-38.
10.
Yuldashev I.J., Karimova F.A. Kompetensiyalarni baholashning zamonaviy
usullari. – Toshkent: "Turon-Iqbol", 2022.
11.
Аноркулов, С. (2019). Немецкие и узбекские топонимы как
лингвокультуремы. Иностранная филология: язык, литература, образование, (4
(73)), 83-86.
12.
Anorqulov, S. I. (2020). TOPONYMS AS CULTURALLY SIGNIFICANT LANGUAGE
UNITS. Theoretical & Applied Science, (9), 442-447.
