Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
About the methodology for developing students'
grammatical skills in a foreign language through
multimedia programs
Guzal SHARIPOVA
1
Samarkand State Institute of Foreign Languages
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
10 January 2024
Accepted 25 January 2024
Available online
25 February 2025
In this article, we have covered the methodology for
developing grammatical skills in a foreign language through the
use of multimedia programs. We have considered the
possibilities of improving the educational process through
interactive lessons, practical exercises, and assessment systems.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss2
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
Grammar,
multimedia tools,
skills,
programming,
methodology.
Multimedia dasturi orqali talabalarga chet tilining
grammatik ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasi
haqida
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
grammatika,
multimedia vositalar,
ko‘nikma,
dasturlash,
metodika.
Ushbu maqolada biz multimedia dasturlaridan foydalanish
orqali chet tilining grammatik ko‘nikmalarini rivojlantirish
metodikasi yoritganmiz. Interaktiv darslar, amaliy mashqlar va
baholash tizimlari orqali ta’lim jarayonini takomillashtirish
imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan.
1
PhD student, Samarkand State Institute of Foreign Languages. E-mail: alisherguzal@icloud.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
44
О методике развития грамматических навыков
учащихся на иностранном языке с помощью
мультимедийных программ
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
грамматика,
мультимедийные
инструменты,
навыки,
программирование,
методология.
В данной статье рассмотрена методика развития
грамматических
навыков
иностранного
языка
с
использованием
мультимедийных
программ.
Проанализированы
возможности
совершенствования
образовательного процесса посредством интерактивных
уроков, практических занятий и систем оценки.
KIRISH
Bugungi kunda ta’lim jarayonida axborot texnologiyalaridan keng foydalanish
samaradorlikni oshirishda muhim omil hisoblanadi. Chet tili ta’limida multimedia
dasturlaridan foydalanish talabalar uchun grammatik bilimlarni o‘zlashtirishda qulay
muhit yaratadi. Zamonaviy texnologiyalar yordamida talabalar o‘quv jarayoniga faolroq
jalb qilinadi, mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantiradi va tilni amaliy qo‘llash
imkoniyatlarini kengaytiradi.
Chet tili o‘rganishda grammatik bilimlarni to‘g‘ri shakllantirish o‘quvchilarning
og‘zaki va yozma nutqida grammatik jihatdan to‘g‘ri gapirishiga yordam beradi.
An’anaviy usullardan farqli ravishda, multimedia texnologiyalarining qo‘llanilishi ushbu
jarayonda tezroq va samaraliroq natijalarga erishish imkonini beradi. Ushbu maqolada,
aynan multimedia dasturlari yordamida talabalar grammatik bilimlarini oshirishga
qaratilgan samarali metodlar ko‘rib chiqiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Chet tilini o‘qitishda multimedia texnologiyalarining roli haqida ko‘plab
tadqiqotlar olib borilgan. Brown (2007) ta’kidlashicha, chet tilini o‘rganish jarayonida
ta’lim usullari o‘quvchilarning ehtiyoj va qiziqishlariga moslashishi lozim. U interaktiv
o‘qitish vositalarining talabalarning mustaqil o‘rganish qobiliyatini oshirishga qanday
ta’sir qilishini tahlil qilgan.
Richards va Rodgers (2014) multimedia texnologiyalaridan foydalangan holda chet
tili ta’limini takomillashtirishning turli metodlarini o‘rganib, interaktiv darslarning
samaradorligi haqida fikr bildirgan. Mayer (2009) esa multimedia ta’limining kognitiv
jarayonlarga qanday ta’sir qilishini, xususan, vizual va audio materiallar yordamida
axborotni yaxshiroq o‘zlashtirish imkoniyatini ta’kidlagan. Warschauer va Healey (1998)
multimedia vositalarining til o‘rgatishdagi o‘rni bo‘yicha tadqiqot o‘tkazib, kompyuter
texnologiyalarining interaktiv ta’lim jarayonidagi ahamiyatini ochib bergan. Ularning
tadqiqoti multimedia vositalarining yozma va og‘zaki nutqni rivojlantirishdagi o‘rnini
ko‘rsatgan. O‘zbek olimlari orasida Nazarov (2019) multimedia texnologiyalarining chet
tili o‘qitish jarayonidagi o‘rni haqida tadqiqot olib borgan. Uning fikriga ko‘ra, zamonaviy
texnologiyalar til o‘rganishni yanada qiziqarli va samarali qiladi, shu bilan birga mustaqil
o‘rganish ko‘nikmalarini shakllantiradi.
Shunday qilib, mavjud adabiyotlar multimedia texnologiyalarining ta’lim
jarayoniga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi. Ular talabalarning grammatik bilimlarini
rivojlantirishda interaktiv darslar, o‘yin elementlari va vizual materiallar yordamida
samaradorlikni oshirish imkoniyatini taqdim etadi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
45
Ushbu tadqiqotda chet tili grammatikasini o‘qitishda multimedia dasturlarining
samaradorligini o‘rganish maqsad qilingan. Tadqiqot davomida sifat va miqdoriy tahlil
usullaridan foydalanilgan. Tadqiqot ishtirokchilari sifatida filologiya fakultetida tahsil
olayotgan 50 nafar talaba jalb qilindi.
Tadqiqot dizayni: Eksperimental va nazorat guruhlari: Talabalar ikkita guruhga
bo‘lindi: biri multimedia texnologiyalari asosida ta’lim olgan eksperimental guruh,
ikkinchisi esa an’anaviy metodlar asosida o‘rgatilgan nazorat guruhi.
Dastlabki test: Tadqiqot boshlanishidan oldin ikkala guruhning grammatik bilim
darajasi aniqlash uchun test o‘tkazildi.
Multimedia vositalari asosida ta’lim: Eksperimental guruhda interaktiv darslar,
multimedia resurslari va onlayn platformalardan foydalanildi. Nazorat guruhida esa
odatdagi dars usullari qo‘llanildi.
Oraliq baholash: O‘quv jarayoni davomida talabalar bilimlari oraliq testlar
yordamida baholandi.
Yakuniy baholash: Kurs yakunida talabalar bilim darajasi testlar yordamida qayta
o‘lchandi va eksperimental hamda nazorat guruhlarining natijalari solishtirildi.
Talabalar fikri: Tadqiqot yakunida talabalar multimedia texnologiyalari asosida
ta’lim olish bo‘yicha o‘z fikrlarini bildirib o‘tishdi.
Tadqiqot natijalari multimedia texnologiyalari asosida o‘tilgan darslar talabalar
grammatik bilimlarini mustahkamlashda samarali ekanligini ko‘rsatishi kutilmoqda.
Eksperimental guruh natijalari yuqoriroq bo‘lishi va ularning til ko‘nikmalari
yaxshilanishi taxmin qilinmoqda.
Multimedia dasturlarining ahamiyati.
Multimedia dasturlari interaktiv ta’lim
vositasi bo‘lib, ular yordamida talabalarga vizual, audio va kinestetik usullar orqali bilim
berish mumkin. Multimedia vositalari quyidagi afzalliklarga ega:
Talabalar faolligini oshiradi;
Individual yondashuvni ta’minlaydi;
Interaktiv mashqlar orqali amaliy ko‘nikmalarni rivojlantiradi;
Tez va aniq fikrlashni shakllantirishga yordam beradi;
O‘rganilayotgan mavzuni yanada qiziqarli va esda qolarli qiladi;
Mustaqil ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytiradi;
Multimediya orqali real nutq muhitini yaratish mumkin;
An’anaviy ta’limga qaraganda ko‘proq ko‘rgazmali materiallar bilan boyitilgan
bo‘ladi.
Grammatik ko‘nikmalarni rivojlantirish metodikasi.
Multimedia dasturlaridan
foydalangan holda grammatik bilimlarni rivojlantirish quyidagi bosqichlarda amalga
oshiriladi:
1.
Nazariy tushunchalarni taqdim etish.
o
Interaktiv darslar orqali grammatik qoidalarni tushuntirish.
o
Video va animatsiyalar orqali tushunchalarni mustahkamlash.
o
Elektron darsliklar va onlayn manbalar yordamida qo‘shimcha materiallardan
foydalanish.
o
Virtual laboratoriyalar va sun’iy intellekt tizimlari orqali individual ta’lim
yo‘nalishini belgilash.
2.
Interaktiv mashqlar bajarish.
o
Mobil ilovalar yoki veb-platformalarda test va topshiriqlarni bajarish.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
46
o
O‘yinlashtirilgan metodlardan foydalanish (gamification).
o
Sun’iy intellekt asosida ishlovchi ta’lim platformalaridan foydalanish.
o
Interaktiv yozma topshiriqlar va og‘zaki nutq mashqlarini o‘tkazish.
3.
Amaliy qo‘llash va mustahkamlash.
o
Dialog va muloqot asosida mashqlar bajarish.
o
Multimedia asosida yozma topshiriqlarni bajarish.
o
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi onlayn muhokamalar va virtual sinflardan
foydalanish.
o
Simulyatsion muhitlarda real hayotga yaqin muloqot tajribasini hosil qilish.
4.
Tahlil va baholash.
o
Dastur orqali avtomatlashtirilgan baholash tizimidan foydalanish.
o
O‘quvchilar yutuqlari va kamchiliklarini aniqlash uchun test natijalarini tahlil
qilish.
o
Yozma topshiriqlar va interaktiv testlar orqali o‘zlashtirish darajasini baholash.
o
Talabalarning ilgari o‘rganilgan mavzular bo‘yicha rivojlanishini kuzatish va
baholash.
Multimedia
dasturlaridan
foydalanishning
samadorligi.
Multimedia
texnologiyalari orqali chet tili grammatikasini o‘rganish quyidagi samarali natijalarga
olib keladi:
O‘quvchilar mustaqil ta’lim olishga odatlanadi;
O‘zlashtirish darajasi ancha yuqori bo‘ladi;
Yangi bilimlar osonroq esda qoladi;
O‘quvchilarning motivatsiyasi oshadi;
Tilni amaliy qo‘llash imkoniyatlari kengayadi;
Mustaqil yozma va og‘zaki nutq shakllanadi;
Grammatik bilimlar aniq va tushunarli bo‘ladi;
O‘quvchilarning o‘zlashtirish tezligi oshadi.
KELAJAKDAGI IMKONIYATLAR VA TAKLIFLAR
Kelajakda multimedia dasturlaridan foydalanish yanada kengayib, sun’iy intellekt
yordamida shaxsiylashtirilgan ta’lim tizimlari ishlab chiqilishi kutilmoqda. Shuningdek,
virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik (AR) texnologiyalari orqali o‘quvchilarga
yanada samarali ta’lim jarayoni taklif etilishi mumkin. Ushbu innovatsiyalar talabalar
uchun yanada qiziqarli va samarali ta’lim muhiti yaratadi.
XULOSA
Multimedia dasturlarining chet tilini o‘qitish jarayoniga tatbiq etilishi talabalarning
grammatik bilimlarini mustahkamlashda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Interaktiv
mashqlar, video darslar va avtomatlashtirilgan baholash tizimlari orqali ta’lim jarayoni
yanada samarali bo‘lishi mumkin. Kelajakda multimedia texnologiyalarini yanada
takomillashtirish orqali o‘quv jarayonining sifati oshirilishi kutiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROYXATI:
1.
Brown, H. D. (2007).
Principles of Language Learning and Teaching
. Pearson
Education.
2.
Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014).
Approaches and Methods in Language
Teaching
. Cambridge University Press.
3.
Mayer, R. E. (2009).
Multimedia Learning
. Cambridge University Press.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
47
4.
Warschauer, M., & Healey, D. (1998).
Computers and Language Learning: An
Overview
. Language Teaching, 31(2), 57-71.
5.
Верещагин Е. М., Костомаров В. Г. (1983).
Язык и культура:
лингвострановедческий аспект
. Москва: Русский язык.
6.
Назаров У. (2019).
Til
o‘
rgatish metodikasi va zamonaviy texnologiyalar
.
Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi.
7.
Аноркулов, С. (2019). Немецкие и узбекские топонимы как
лингвокультуремы. Иностранная филология: язык, литература, образование,
(4 (73)), 83-86.
8.
Anorqulov, S. I. (2020). TOPONYMS AS CULTURALLY SIGNIFICANT LANGUAGE
UNITS. Theoretical & Applied Science, (9), 442-447.
9.
Яхшиев,
А.
А.
(2010).
Синтактико-текстовая
экспрессия
как
лингвистическая категория (на материале немецкого языка). Вестник
Челябинского государственного университета, (29), 174-176.
10.
Яхшиев, А. А. (2024). ДИАЛОГИЧЕСКАЯ РЕЧЬ ОСНОВНАЯ ФОРМА
РАЗГОВОРНОЙ РЕЧИ. Academic research in educational sciences, 5(CSPU Conference 1),
111-122.
