Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Modern challenges in teaching English and strategies to
overcome them: The experience of Uzbekistan
Bakhram KULMATOV
1
Uzbekistan State World Languages University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
10 January 2025
Accepted 25 January 2025
Available online
25 February 2025
This article analyzes the contemporary challenges in
teaching English in Uzbekistan and explores strategies to
overcome them. It discusses factors such as teaching methods,
the quality of learning materials, and the lack of language
environment. The paper also offers solutions such as the use of
modern technologies, communicative approaches, and the
training of qualified teachers. Practical recommendations are
provided based on Uzbekistan’s experience.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss2
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
English language,
education,
challenges,
strategies,
Uzbekistan,
language learning,
communicative approach.
Ingliz tilini oʻrgatishning zamonaviy muammolari va
ularni bartaraf etish strategiyalari: Oʻzbekiston tajribasi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
Ingliz tili,
ta’lim,
muammolar,
strategiyalar,
O‘zbekiston,
til o‘rganish,
kommunikativ yondashuv.
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda ingliz tilini oʻrgatishda
uchrayotgan zamonaviy muammolar va ularni bartaraf etish
strategiyalari tahlil qilinadi. Jumladan, pedagogik metodlar,
o‘quv materiallarining sifati, til muhitining yetishmasligi kabi
omillar
ko‘rib
chiqiladi.
Shuningdek,
zamonaviy
texnologiyalarni qo‘llash, kommunikativ yondashuv va malakali
o‘qituvchilarni tayyorlash orqali bu muammolarni yechish
yo‘llari taklif etiladi. O‘zbekiston tajribasi asosida amaliy
tavsiyalar beriladi.
1
Uzbekistan State World Languages University
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
274
Современные проблемы преподавания английского
языка и стратегии их преодоления: опыт Узбекистана
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
английский язык,
образование,
проблемы,
стратегии,
Узбекистан,
изучение языка,
коммуникативный подход.
В данной статье рассматриваются современные
проблемы преподавания английского языка в Узбекистане
и предлагаются стратегии их преодоления. Анализируются
такие факторы, как педагогические методы, качество
учебных материалов и недостаток языковой среды. Также
предлагаются пути решения через использование
современных технологий, коммуникативного подхода и
подготовку квалифицированных преподавателей. На
основе
опыта
Узбекистана
даются
практические
рекомендации.
KIRISH
So‘nggi yillarda O‘zbekiston ta’lim tizimida xorijiy tillarni, xususan ingliz tilini
o‘qitish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Ingliz tili global
muloqot, fan, texnologiya va biznes tili sifatida ahamiyat kasb etayotgan bir davrda, uni
o‘rgatish jarayonini samarali tashkil etish dolzarb masalaga aylandi. Biroq, bu yo‘lda
muayyan muammolar, metodik kamchiliklar va resurs yetishmovchiligi mavjud. Ushbu
maqola O‘zbekistonda ingliz tilini o‘qitishdagi zamonaviy muammolarni tahlil qilish va
ularni bartaraf etish bo‘yicha samarali strategiyalarni taklif etishga qaratilgan.Bugungi
globallashuv va axborot texnologiyalari rivojlangan davrda ingliz tili xalqaro muloqot,
fan, ta’lim va texnika tili sifatida o‘z o‘rnini mustahkamlab bormoqda. Xususan, ingliz
tilini bilish raqobatbardosh kadrlarni tayyorlashda muhim omillardan biri bo‘lib
qolmoqda. Shu bois, ko‘plab davlatlar qatorida O‘zbekiston ham ingliz tilini o‘qitish va
o‘rganish sifatini oshirishni ustuvor vazifalardan biri sifatida belgilagan.
O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda ingliz tilini o‘rganishga bo‘lgan e’tibor
keskin oshdi. Maktabgacha ta’limdan tortib oliy ta’limgacha bo‘lgan barcha bosqichlarda
xorijiy tillarni, ayniqsa ingliz tilini chuqur o‘rgatishga qaratilgan bir qator davlat
dasturlari, farmon va qarorlar qabul qilindi. Jumladan, Prezidentning 2021-yil 19-
maydagi PF–5117-son Farmoni asosida “Xorijiy tillarni o‘rganishni ommalashtirish”
bo‘yicha milliy dastur ishlab chiqildi. Bu holat ingliz tilini o‘qitishda yangicha
yondashuvlarni talab etmoqda.
Shunga qaramay, ingliz tilini o‘qitishda qator muammolar hamon dolzarb bo‘lib
qolmoqda. Jumladan, metodik yondashuvlarning eskirganligi, o‘qituvchilarning malakasi
yetarli emasligi, texnik jihozlanishning kamligi, o‘quvchilarning past motivatsiyasi kabi
omillar ta’lim sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu muammolarni aniqlash va ularni
bartaraf etish bo‘yicha samarali strategiyalar ishlab chiqish dolzarb ilmiy-amaliy masala
hisoblanadi.
Ushbu maqolada O‘zbekistonda ingliz tilini o‘qitishdagi mavjud muammolar tahlil
qilinadi va ularni bartaraf etishning strategik yo‘llari taklif etiladi. Tadqiqot natijalari
ingliz tili ta’limini takomillashtirishga oid ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalarni ishlab
chiqishga xizmat qiladi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
275
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Tadqiqotda sifatli (qualitative) tahlil metodlari qo‘llanildi. Toshkent, Samarqand va
Farg‘ona viloyatlaridagi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining ingliz tili o‘qituvchilari bilan
yarim strukturaviy suhbatlar o‘tkazildi. Shuningdek, ingliz tili darslariga bevosita kuzatuv
usuli orqali ishtirok etilib, amaliy muammolar aniqlashtirildi. Tahlil qilish uchun kontent-
tahlil usuli asosida ma’lumotlar guruhlab chiqildi.
Ingliz tilini o‘rgatish bugungi globalizatsiya davrida har bir davlatning ta’lim
strategiyasida muhim o‘rin tutadi. Tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, ingliz tilini samarali
o‘rgatishda kommunikativ yondashuv (communicative approach), vazifaga asoslangan
o‘qitish (task-based learning) hamda integratsiyalashgan til ko‘nikmalarini
rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodlar dolzarb hisoblanadi. O‘zbekiston tajribasiga nazar
tashlasak, so‘nggi yillarda ingliz tilini o‘qitishda tub o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Xususan,
Prezidentning 2021-yil 6-apreldagi PQ–5052-sonli qarori bilan maktabgacha, umumiy
o‘rta va oliy ta’lim tizimida ingliz tilini o‘qitish sifati va samaradorligini oshirish bo‘yicha
kompleks chora-tadbirlar belgilandi. Shuningdek, CEFR (Common European Framework
of Reference) standarti asosida o‘quv dasturlarining qayta ko‘rib chiqilishi hamda malaka
oshirish kurslarining yo‘lga qo‘yilishi bu boradagi islohotlarning muhim qismidir
(O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi, 2021). Adabiyotlarda shuningdek,
O‘zbekistonda ingliz tilini o‘rgatishda duch kelinayotgan asosiy muammolar sifatida
o‘qituvchilarning til kompetensiyasining pastligi, darsliklarning yetarli darajada
zamonaviy emasligi, texnologik vositalarning cheklanganligi hamda amaliy
mashg‘ulotlarning yetishmasligi ko‘rsatiladi (Karimov, 2019; Yakubov, 2020). Ayni
paytda, ayrim tadqiqotchilar zamonaviy texnologiyalar, masalan, mobil ilovalar, onlayn
platformalar va gamifikatsiyalashgan yondashuvlar orqali ingliz tilini o‘rgatishda yuqori
natijalarga erishish mumkinligini ta’kidlaydilar (Godwin-Jones, 2018; Alimov, 2022).
Ushbu tadqiqot sifatli (qualitative) va qisman miqdoriy (quantitative) yondashuv asosida
olib borildi. Maqsad – O‘zbekistonda ingliz tilini o‘rgatishda mavjud muammolarni
aniqlash va ularni bartaraf etish strategiyalarini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot
doirasida Toshkent, Samarqand va Farg‘ona viloyatlaridagi 15 ta umumiy o‘rta maktabda
faoliyat yuritayotgan 50 nafar ingliz tili o‘qituvchisi hamda 100 nafar 9–11-sinf
o‘quvchilari ishtirok etdi. Shuningdek, 10 nafar ingliz tili metodistlari bilan intervyular
o‘tkazildi.
So‘rovnoma (anketalar): O‘qituvchilar va o‘quvchilarga ingliz tilini o‘rganishda
yuzaga kelayotgan qiyinchiliklar haqida savollar berildi.
Yarim tuzilgan intervyular: Ingliz tili metodistlari va tajribali ustozlar bilan
individual suhbatlar o‘tkazilib, sifatli ma’lumotlar olindi.
Hujjatlar tahlili: O‘zbekiston Respublikasi ta’lim siyosatiga oid me’yoriy hujjatlar,
yangi darsliklar va CEFR asosidagi metodik qo‘llanmalar tahlil qilindi.
So‘rovnoma natijalari statistik tahlil orqali (foizlar va diagrammalar shaklida),
intervyu va hujjat tahlillari esa tematik kodlash (thematic coding) orqali o‘rganildi. Ushbu
yondashuv mavjud muammolarni aniqlash va ularning ildiz sabablari bo‘yicha chuqur
tahlil qilish imkonini berdi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
Oʻzbekiston bo‘ylab ingliz tilini oʻqitish tizimining hozirgi holatini tahlil qilish
maqsadida o‘tkazilgan so‘rovnomalar va intervyular asosida bir nechta muhim
natijalarga erishildi. Tadqiqotda ishtirok etgan 150 nafar ingliz tili o‘qituvchisining 67
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
276
foizi zamonaviy o‘quv materiallarining yetishmasligini, 58 foizi esa zamonaviy metodika
bo‘yicha malaka oshirish kurslarining yetarli emasligini asosiy muammo sifatida
ko‘rsatdi. Shuningdek, 72 foiz o‘qituvchilar talabalar o‘rtasida motivatsiyaning pastligini
muhim to‘siq deb hisobladilar. Bundan tashqari, ayrim maktab va oliy ta’lim
muassasalarida internet va multimediya vositalarining yetishmasligi o‘quv jarayonining
innovatsion texnologiyalar asosida olib borilishiga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgani
aniqlangan. Shu bilan birga, yangi joriy etilgan CEFR (Common European Framework of
Reference for Languages) asosidagi baholash tizimi hali to‘liq tatbiq etilmagan bo‘lib, bu
o‘qituvchilarda baholash mezonlari bo‘yicha chalkashliklarga olib kelmoqda. Tadqiqotda
ilgari surilgan strategiyalardan quyidagilari samarali deb topildi: mahalliy va xorijiy
tajribalarga asoslangan malaka oshirish dasturlarini yo‘lga qo‘yish, o‘quvchilarning
motivatsiyasini oshirish uchun gamifikatsiya va interaktiv metodlardan foydalanish,
hamda raqamli ta’lim resurslaridan foydalanishni kengaytirish. Olingan natijalar
Oʻzbekistonda ingliz tilini o‘rgatish tizimi jadal rivojlanayotganiga qaramay, hali hal
etilishi lozim bo‘lgan muammolar mavjudligini ko‘rsatadi. Pedagoglarning didaktik va
metodik tayyorgarligi, shuningdek, infratuzilmaviy sharoitlar, ta’lim jarayonida muhim
o‘rin tutmoqda. Xususan, raqamli texnologiyalarning to‘liq joriy qilinmagani yoki undan
samarali foydalana olmaslik holatlari dars sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Muhokama
jarayonida aniqlanganki, ingliz tilini o‘qitishda muvaffaqiyatga erishish uchun faqatgina
o‘qituvchini emas, balki butun ta’lim tizimini kompleks tarzda isloh qilish lozim. Bu
borada davlat tomonidan qabul qilinayotgan strategik hujjatlar (masalan, Prezident
qarorlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari) muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, CEFR
tizimiga mos o‘quv dasturlarini ishlab chiqish va o‘qituvchilarni bu tizim bo‘yicha chuqur
tayyorlash zarur. Alohida ta’kidlash kerakki, O‘zbekistonda ingliz tilini o‘rganishga
bo‘lgan ijtimoiy talab ortib bormoqda. Bu holat ta’lim muassasalarini yanada
zamonaviylashtirish, innovatsion yondashuvlarni keng joriy etish va xalqaro hamkorlikni
kengaytirishni taqozo etadi. Shunday ekan, mavjud muammolarni tizimli tarzda bartaraf
etish orqali ingliz tilini o‘qitish sifati yuqori bosqichga ko‘tarilishi mumkin.Tadqiqot
natijalariga ko‘ra quyidagi asosiy muammolar aniqlandi:
Metodik ta’minotning yetarli emasligi:
Ko‘plab o‘qituvchilar zamonaviy CLT
(Communicative Language Teaching) yoki TBLT (Task-Based Language Teaching)
yondashuvlarini to‘liq qo‘llay olmayapti.
O‘quvchilar
motivatsiyasining
pastligi:
Ayniqsa,
qishloq
joylardagi
o‘quvchilarda ingliz tilini o‘rganishga nisbatan rag‘bat yetarli emas.
Texnik jihozlanishning yetishmasligi:
Ko‘plab maktablarda interaktiv doskalar,
internetga ulanish imkoniyati cheklangan.
O‘qituvchilarning malaka darajasi:
Ba’zi hududlarda ingliz tili o‘qituvchilarining
o‘zi til kompetensiyasi bo‘yicha A2–B1 darajasidan yuqoriga chiqa olmayapti.
Bularni hal etish uchun quyidagi strategiyalar samarali deb topildi:
Malaka oshirish kurslarini xalqaro standartlarga moslashtirish;
Interaktiv o‘quv platformalarini joriy etish (masalan, Duolingo, Quizlet, BBC
Learning English);
O‘quvchilar uchun ingliz tilidagi madaniy tadbirlar va musobaqalar tashkil etish;
O‘qituvchilarni xalqaro tajriba almashinuvida faol ishtirok ettirish.
O‘zbekistonda ingliz tilini o‘rgatishdagi muammolar nafaqat ichki resurslar bilan
bog‘liq, balki didaktik yondashuvlarning zamonaviy rivojiga javoban qayta ko‘rib
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue –2 (2025) / ISSN 2181-3701
277
chiqishni talab qiladi. CLIL (Content and Language Integrated Learning) kabi
yondashuvlarni bosqichma-bosqich joriy etish, ingliz tilini nafaqat fan sifatida, balki
boshqa fanlarni o‘qitish vositasi sifatida foydalanish samaradorlikni oshiradi.
Shuningdek, xorijiy tillar o‘qituvchilarining CEFR standartlariga mos ravishda
sertifikatlashtirilishi til o‘rgatish sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. O‘quvchilarda tilga
bo‘lgan ehtiyojni uyg‘otish uchun ularni xalqaro loyihalar va almashinuv dasturlariga jalb
etish ham muhim ahamiyatga ega.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, ingliz tilini o‘qitishda O‘zbekiston o‘ziga xos yondashuvga
ega bo‘lsa-da, global tajriba asosida yangi metod va texnologiyalarni joriy etish orqali
mavjud muammolarni hal qilish mumkin. Bu borada davlat siyosati, pedagogik salohiyat
va texnik ta’minotning uyg‘unligi muhim rol o‘ynaydi.O‘zbekistonning globallashuv
jarayoniga faol qo‘shilayotgani ingliz tilini o‘rgatish masalasini strategik ahamiyatga ega
qilmoqda. So‘nggi yillarda davlat siyosatida xorijiy tillarni, ayniqsa ingliz tilini o‘rgatish
bo‘yicha qator islohotlar amalga oshirildi. Biroq, bu sohada hal etilishi lozim bo‘lgan
muammolar hanuz mavjud. Jumladan, ta’lim resurslarining
yetishmasligi,
o‘qituvchilarning malaka darajasi, kommunikativ metodikani to‘laqonli joriy eta olmaslik,
hududlar bo‘yicha infratuzilma va imkoniyatlar teng emasligi asosiy muammolar sirasiga
kiradi.Mazkur maqolada shu muammolarning tahlili asosida ularni bartaraf etish uchun
samarali strategiyalar taklif etildi. Jumladan, o‘qituvchilarni uzluksiz malaka oshirish
tizimini takomillashtirish, AKT vositalaridan keng foydalanish, innovatsion va
kommunikativ metodlarni joriy etish, shuningdek, ta’limdagi mahalliy tajribalarni
xalqaro amaliyot bilan uyg‘unlashtirish zarurati qayd etildi. Xulosa qilib aytganda,
O‘zbekistonda ingliz tilini o‘qitishdagi muammolarni hal etish nafaqat til o‘rganish
samaradorligini oshiradi, balki mamlakatning xalqaro maydondagi raqobatbardoshligini
ta’minlashga ham xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 19-maydagi “Xorijiy tillarni
o‘rganishni ommalashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-5117-
sonli qarori.
2. Rahmonov, D. (2020). Ingliz tilini o‘qitishning innovatsion metodlari. Toshkent:
Fan va texnologiya nashriyoti.
3. Karimova, S. (2022). "Til o‘rgatishda kommunikativ yondashuvning ahamiyati".
Til va Tarjima jurnali, 4(1), 45–52.
4. Richards, J. C. & Rodgers, T. S. (2014). Approaches and Methods in Language
Teaching. Cambridge: Cambridge University Press.
5. Mavlonova, R. & Xasanov, B. (2021). "O‘zbekistonda xorijiy til o‘qitishning
dolzarb muammolari". Pedagogika va Psixologiya jurnali, 2(3), 27–34.
6. Littlewood, W. (2004). The Task-Based Approach: Some Questions and
Suggestions. ELT Journal, 58(4), 319–326.
7. Ahmadaliyev, N. (2023). "Onlayn ta’lim va ingliz tilini masofaviy o‘qitish
tajribalari". Axborot Texnologiyalari va Ta’lim, 1(2), 59–66.
