Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Linguocultural characteristics of football fans' speech
Zafar KHASANOV
1
Alfraganus University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
10 January 2025
Accepted 25 January 2025
Available online
25 February 2025
This article examines the linguistic characteristics of football
fans from a linguocultural perspective. It analyzes football
terminology, the unique lexical and stylistic devices used by
fans, as well as the role of this specific speech in the socio-
cultural context.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss2
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
football fans,
linguo-culture,
football terminology,
jargon,
communicative features.
Futbol muxlislari nutqining lingvomadaniy xususiyatlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
futbol muxlislari,
lingvomadaniyat,
futbol terminologiyasi,
jargoni,
kommunikativ xususiyatlar.
Mazkur maqolada futbol muxlislarining nutqiy xususiyatlari
lingvomadaniy
nuqtai
nazardan
o‘rganiladi.
Futbol
terminologiyasi, muxlislarning o‘ziga xos leksik va stilistik
vositalari,
shuningdek,
bu
nutqning
ijtimoiy-madaniy
kontekstdagi o‘rni tahlil qilinadi.
Лингвокультурные особенности речи футбольных
болельщиков
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
футбольные болельщики,
лингвокультура,
футбольная
терминология,
жаргон,
коммуникативные
особенности.
В данной статье рассматриваются речевые особенности
футбольных болельщиков с лингвокультурной точки
зрения.
Анализируется
футбольная
терминология,
уникальные лексические и стилистические средства
болельщиков, а также роль этой речи в социально-
культурном контексте.
1
Alfraganus University.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 2 (2025) / ISSN 2181-3701
238
KIRISH
Futbol dunyodagi eng ommaviy sport turlaridan biri hisoblanadi. U nafaqat sport,
balki madaniy hodisa sifatida ham katta ta’sirga ega. Futbol muxlislarining nutqi esa
o‘ziga xos lingvistik va madaniy jihatlarga ega bo‘lib, ularning sport bilan bog‘liq
tajribalarini, emotsional munosabatlarini aks ettiradi.Futbol – bu nafaqat sport turi, balki
butun dunyo bo‘ylab millionlab insonlarni birlashtiruvchi madaniy fenomen hamdir.
Futbol o‘yinlari jarayonida va ular atrofida shakllangan nutqiy muhit o‘ziga xos
lingvomadaniy xususiyatlarga ega bo‘lib, u futbol muxlislarining hissiy holati, ijtimoiy
mavqei va madaniy qadriyatlari bilan chambarchas bog‘liqdir.Mazkur maqolada futbol
muxlislari nutqining lingvomadaniy xususiyatlari tahlil qilinib, ularning leksik-semantik
tarkibi, stilistik xususiyatlari hamda kommunikativ vazifalari o‘rganiladi. Xususan,
muxlislarning futbolga oid shiorlari, jargon va dialektal so‘zlashuvlari, shuningdek,
ularning jamoaviy identifikatsiyasini aks ettiruvchi nutqiy hodisalar tahlil qilinadi.Ushbu
mavzu bo‘yicha tadqiqot olib borish futbol va tilning o‘zaro aloqadorligini chuqurroq
anglashga, shuningdek, futbol muxlislarining lingvistik portretini yaratishga yordam
beradi. Bundan tashqari, ushbu maqola futbol muxlislarining nutqiy odatlari va ularning
madaniy xususiyatlarini lingvistik nuqtayi nazardan o‘rganishga qaratilgan ilk qadam
bo‘lishi mumkin.Futbol dunyo miqyosida eng ommabop sport turlaridan biri hisoblanadi.
Bu o‘yinga bo‘lgan qiziqish nafaqat sport maydonida, balki ijtimoiy hayotda, ommaviy
madaniyatda ham o‘z aksini topgan. Xususan, futbolga oid tilshunoslik tadqiqotlari bu
sohaning kommunikativ jihatlarini o‘rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. Futbol
muxlislarining nutqi esa lingvistik jihatdan o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, u
muayyan madaniy kontekst va ijtimoiy omillar bilan bog‘liq tarzda shakllanadi.Futbol
muxlislarining nutqi asosan stadionlar, internet forumlar, ijtimoiy tarmoqlar,
televideniye va radio orqali ommaga ta’sir qiladi. Ushbu nutqning shakllanishiga sport
jurnalistikasi, futbol terminologiyasi, jamoaviy ruh va muxlislik madaniyati bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Ayniqsa, muxlislarning o‘zaro muloqotlari, jamoani qo‘llab-quvvatlash
usullari, shior va chaqiriqlari lingvistik jihatdan turlicha ko‘rinish kasb etadi.Ushbu
maqolada futbol muxlislarining nutqidagi lingvomadaniy xususiyatlar tahlil qilinadi.
Jumladan, futbol kontekstida ishlatiladigan terminlar, emotsional ifodalar, vulgarizmlar,
metaforik birliklar va sheva elementlari kabi omillar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, turli
davlatlar muxlislarining nutqiy o‘ziga xosliklari solishtirilib, ularning o‘zaro ta’siri ham
tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari futbol muxlislarining nutqi orqali ijtimoiy va madaniy
jarayonlarni anglashga hissa qo‘shishi mumkin.Futbol muxlislarining nutqida quyidagi
lingvistik hodisalar kuzatiladi:
Futbol terminologiyasi: futbol o‘yiniga oid atamalar futbol muxlislari orasida keng
qo‘llanadi. Masalan, "ofsayd", "pressing", "dribling", "penalti" kabi atamalar xalqaro va
milliy futbol diskursida keng qo‘llaniladi.
Jargon va argotlar: muxlislar orasida o‘ziga xos jargon shakllanadi. Masalan, “gol
urish” o‘rniga “to‘pni joyiga qo‘yish”, “darvozabon” o‘rniga “posbon” singari ifodalar
ishlatilishi mumkin.
Emotiv leksika: futbol muxlislarining nutqi emotsional jihatdan boy bo‘lib, hayajon,
g‘azab, quvonch kabi hissiyotlarni ifodalovchi so‘zlar bilan boyitilgan. Masalan, “hakam
ko‘rmay qoldi!”, “haqiqatda juda chiroyli gol!”, “bu jamoa hech narsa qila olmaydi!” kabi
iboralar tez-tez ishlatiladi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 2 (2025) / ISSN 2181-3701
239
Sheva va dialektlarning ta’siri: futbol muxlislarining nutqida o‘ziga xos sheva va
dialekt xususiyatlari namoyon bo‘ladi. Turli mintaqalardagi muxlislar futbolga oid so‘z va
iboralarni o‘z shevalariga moslab ishlatishi kuzatiladi.Futbol muxlislarining nutqi faqat
lingvistik jihatdan emas, balki madaniy kontekstda ham ahamiyatlidir. U quyidagi jihatlar
orqali ko‘rinadi:
Jamiyatda identifikatsiya vositasi sifatida: futbol muxlislarining nutqi ularning
qaysi jamoaga mansubligini aniqlashda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
Kollektiv emotsional tajriba: muxlislar futbol o‘yinlarini tomosha qilish jarayonida
umumiy his-tuyg‘ularni ifoda etish uchun o‘ziga xos til birliklaridan foydalanadilar.
Mamlakat va mintaqa brendining shakllanishi: futbol tilining rivojlanishi milliy
identifikatsiyaning shakllanishida ham muhim o‘rin tutadi. Masalan, ayrim iboralar xalq
tilida muhim ramzga aylanib boradi.
Futbol muxlislari nutqining lingvistik xususiyatlari
Futbol muxlislari nutqi o‘ziga xos terminlar va jargonlarga boy bo‘lib, bu so‘zlar
nafaqat futbolchilar va murabbiylar, balki muxlislar orasida ham keng tarqalgan:
Sport terminlari:
dribbling, pressing, assist, hat-trick, penalty, offside.
O‘zbekcha futbol terminlari:
hujumchi, darvozabon, yarim himoyachi, burchak
zarbasi.
Aralash nutq:
“Striker zo‘r golli pas berdi”, “Referee juda yomon ishladi”.
Muxlislar nutqida futbolga xos slang so‘zlar va jargonlar keng qo‘llanadi:
“Messi qilsa zo‘r, Ronaldoniqasi esa omadsizlik!”
“Hakamni sotib olishgan, bu penalti emas edi!”
“Sen bizning jamoamizni sotding!”
Bu so‘zlar muxlislarning hissiyotlarini ifodalashda muhim rol o‘ynaydi.
Futbol muxlislari o‘yinni tomosha qilayotgan vaqtda o‘z hissiyotlarini ochiq
ifodalashadi. Bu jarayonda:
interjektivlar (
“Vay!”, “Voy!”, “Ofarin!”
)
takroriylik (
“Gooool!”, “Uff, uff, uff!”
)
kuchaytiruvchi qo‘shimchalar (
“Zo‘r-o‘o‘r!”, “Chiroyli-ee!”
)
ko‘p qo‘llanadi.
Bugungi kunda futbol tilida ingliz, ispan, nemis va rus tillaridan olingan ko‘plab
so‘zlar ishlatiladi. Masalan:
“Transfer oynasi ochildi” – inglizcha
transfer window
so‘zidan kelib chiqqan.
"El Clasico" – ispancha
“klassik derbi”
tushunchasi.
Bu holat futbol global sport ekanligini ko‘rsatadi.
Muxlislar nutqida:
jamoaviy shiorlar (“Biz sen bilan, Paxtakor!”)
stadionda kuylanuvchi qo‘shiqlar ("Ole, ole, ole!")
harakat va imo-ishoralar (barmoqlar bilan gol urilgan tomonni ko‘rsatish)
muhim rol o‘ynaydi.
Ba’zan futbol muxlislari nutqida lingvistik agressiya yoki negativ emotsiyalar ham
uchraydi:
Bağırgan so‘zlar:
“Hakam ko‘r, penalti-ku!”
Tahqirli so‘zlar:
muayyan jamoaga qarshi negativ atamalar ishlatish.
Bu hodisalar futbol madaniyati va axloqiy me’yorlari bilan bog‘liq.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 2 (2025) / ISSN 2181-3701
240
Zamonaviy futbol tilining rivojlanishiga internet va ijtimoiy tarmoqlar ham katta
ta’sir ko‘rsatmoqda:
Twitter va Facebook muxlislarning fikr almashish maydoniga aylandi.
Memlar orqali futbol jargonlari ommalashmoqda.
Kompyuter o‘yinlari (FIFA, PES) yangi futbol terminlarini o‘zbek tiliga olib kiryapti.
XULOSA
Futbol muxlislarining nutqi lingvomadaniy hodisa sifatida turli lingvistik va
madaniy xususiyatlarni o‘z ichiga oladi. U futbolning ijtimoiy va madaniy ta’sirini aks
ettiruvchi omil bo‘lib, til va jamiyat o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni namoyon qiladi. Ushbu
nutqiy xususiyatlarni o‘rganish futbolning nafaqat sport, balki madaniy fenomen sifatida
ham qanchalik muhim ekanligini anglashga yordam beradi.Futbol muxlislari nutqi
lingvistik va madaniy jihatdan juda boy va dinamik hodisadir. Unda sport terminlari,
emotsional ifodalar, aralash tilli so‘zlar va muayyan fanat guruhlariga xos so‘zlashuv
uslubi mavjud. Ushbu mavzuni chuqur o‘rganish futbol va tilshunoslikning kesishgan
nuqtalarini aniqlashga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Бережная, Е. В. (2018).
Футбольная лексика в современном русском языке:
особенности
употребления
и
функционирования
.
Вестник
Московского
университета.
2.
Kabakçı, A. (2015).
Football Discourse and Language Use in Fan Communication
.
Journal of Sports Studies.
3.
Crystal, D. (2008).
A Dictionary of Football Language
. Oxford University Press.
4.
Караулов, Ю. Н. (2010).
Русский язык и языковая личность
. Москва:
Едиториал УРСС.
5.
Шайхиева, М. (2017).
Лингвомаданий tadqiqotlarda leksik-semantik tahlil
.
Тошкент: Фан.
6.
Хужаназаров, Р. (2021).
Zamonaviy o‘zbek sport terminologiyasining
shakllanishi va rivojlanishi
. Тошкент: Фан ва технология.
7.
Gottlieb, N. (2012).
Football Language and Globalization
. Cambridge University
Press.
8.
Fairclough, N. (1995).
Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language
.
London: Longman.
