Government & Law

В современной мировой политике цифровая дипломатия приобретает все большее значение в связи с ростом количества пользователей Всемирной сети, преобразованием интернет- пространства в площадку для политических интеракций, где ведется регулярный диалог политиков с обществом с использованием новейших цифровых технологий.

The monograph comprehensively examines the issues of transformation of the world order in the context of the processes of modern regional construction in Central Asia. Theoretical and methodological approaches to the study of the category “world order” are analyzed, the author’s vision of the evolution of the principles of the Westphalian model in the context of globalization is outlined, and a transformational model of world order from the position of theoretical pluralism is proposed. The features, conditions and factors of transformation of the modern world order are studied through the prism of regional processes in Central Asia. The author's conceptual approaches to the problems of regionalism and regional order in Central Asia in the context of the transformation of the modern international political system are outlined. The foreign policy of the states of the region is analyzed in detail in the context of their national development strategies and the position of extra-regional actors in relation to Central Asian regionalism. Particular attention is paid to the system-forming role of the Republic of Uzbekistan in Central Asia in the light of the implementation of its own new foreign policy doctrine. The monograph is intended for master's students, doctoral students, teachers and researchers, as well as undergraduate students in the field of International Relations and Political Science. It will also be useful to readers interested in international relations and foreign policy.

Ўтган қисқа даврда аҳоли муаммоларини аникдаш ва ҳал этиш бўйича «маҳалла - сектор - Халқ қабулхонаси - маҳалла» тамойили асосида самара- ли ҳамкорлик тизимини жорий этиш, махаллани халқ билан давлат ўртасида ишончли «кўприк» бўлишини амалда таъминлаш, оила ва хотин-қизларни қўллаб-кувватлаш борасида комплекс чора-тадбирлар амалга оширилди.

Дунёда сўнгги йилларда хуқуқ ижодкорлиги жараёнида хуқуқни муҳофаза қилиш ва прокурор назорати фаолияти натижаларининг таъсири тобора кучайиб бормоқда. Хусусан, ҳозирги вақтда айрим хорижий мамлакатлар прокуратура органларига қонунчилик ташаббуси ҳуқуқи берилган бўлиб, биргина МДҲ давлатларида прокуратура органлари ташаббуси билан 200 дан ортиқ норматив-хуқуқий хужжатлар қабул қилинган. Хорижий мамлакатларда хуқуқни қўллаш жараёнида аниқланган муаммоларни бартараф этиш воситаси сифатида прокуратура органлари хуқуқ ижодкорлиги фаолиятига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Шу сабабли, прокуратура органлари хуқуқ ижодкорлиги фаолиятининг ташкилий-хуқуқий асосларини такомиллаштириш ҳамда ушбу жараёнга хуқуқ ижодкорлигининг замонавий механизмларини жорий этиш долзарб ҳисобланади.

Мамлакатинг молия тизими бозор иқтисодиётининг ва халқаро макроиқтисодиётнинг муҳим бўғинидир. Кўпгина МДҲ мамлакатлари молиявий-ҳуқуқий институтларининг ўзига хос хусусиятлари шундаки, уларнинг самарали фаолият кўрсатиши учун мукаммал жиноий-ҳуқуқий таъминотни талаб қилади. Минтақада жорий криминал вазиятни таҳлили бугунги жиноятчиликнинг тобора глабаллашуви ва байналмилаллашуви жараёнларининг авж олишини кўрсатмоқда. Булар ичида фирибгарлик алоҳида хусусият касб этувчи жиноятлар қаторига киради. Чунки у ҳам мамлакат ичкарисида, ҳам бир қанча мамлакатлар худудида намоён бўлиши билан характерланади.

Германия Жиноят-процессуал кодексида [1] ҳам тафтиш институтига алоҳида эътибор берилган.
Ушбу кодекснинг 53-моддасига кўра, ўз хизмат вазифаларидан келиб чиқиб, гувоҳлик кўрсатувларини беришдан бош тортиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар доирасига адвокатлар, нотариуслар, аудиторлар, тафтишчилар ва бошқа шахслар киради.

Ўзбекистон Республикасида аҳолини ижтимоий-иқтисодий қўллаб-қувватлаш, уларни турмуш тарзини юксалтиришда тадбиркорлик фаолиятини ривожлантириш муҳим аҳамият касб этади. Бозор иқтисодиёти шароитида чет эл инвестицияси ва инвесторлар ҳуқуқларини химоя қилиш, уларни рўйхатдан ўтказиш тўғрисидаги қонун ҳужжатларини такомиллаштириш ва истиқболлари белгилаш бугунги куннинг долзарб вазифаларидан бири ҳисобланади.

In this article were analyzed the main content areas of the establishment of private international
law, the role of doctrines and opinions of various scholars in the field of the determination of the international private law, studied some practical examples of using the doctrine in the resolution of various disputes with a foreign element

Барчамизга маълумки, мамлакатимиз жиноят ва жиноятпроцессуал қонун ҳужжатларида унинг нормаларини такомиллаштиришга, жиноят процессига жалб этиладиган фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларини сўзсиз таъминлаш мақсадида илғор халқаро стандартлар ва хорижий амалиётни имплементация қилишга қаратилган сезиларли ўзгаришлар юз берди.

Меҳнат вазифаларини бажариши муносабати билан ходимнинг ҳаёти ва соғлиғига етказилган зарарни қоплашни ҳуқуқий тартибга солиш соҳасида дастлабки ва муҳим норматив ҳужжатлардан бири Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси бўлиб ҳисобланади. Конституциянинг 13-моддасига мувофиқ инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ва бошқа дахлсиз ҳуқуқлари олий қадрият бўлиб ҳисобланади.

Преступность в сфере экономики приобрела за последние годы достаточно широкое распространение и причинила правовому обществу большой народнохозяйственный и морально-психологический ущерб.Между тем, характер ее причин, механизм действия криминологических факторов, взаимосвязь антиобщественных поступков конкретных лиц, правонарушителей с особенностями функционирования хозяйственного механизма Узбекистана качественно отличаются от ранее существовавших 2.

Ҳозирги замон халқаро ҳуқуқи ҳам предмети доирасининг, ҳам субъектлар таркибининг кенгайиши билан тавсифланади. Айни шу сабабли ҳозирги вақтда индивидлар (жисмоний шахслар)нинг халқаро-ҳуқуқий мақомини тавсифлаш масалалари алоҳида аҳамият касб этади. МДҲ ҳуқуқшуносларининг аксарияти ҳозирча индивидни халқаро ҳуқуқ субъектлари қаторига киритмасликни афзал кўради.

Ҳозирги замон халқаро ҳуқуқи ҳам предмети доирасининг, ҳам субъектлар таркибининг кенгайиши билан тавсифланади. Айни шу сабабли ҳозирги вақтда индивидлар (жисмоний шахслар)нинг халқаро-ҳуқуқий мақомини тавсифлаш масалалари алоҳида аҳамият касб этади.

Сўнгги йилларда давлатнинг халқаро савдо муносабатларидаги иштироки янги шаклларга эга бўлди ва сифат босқичига кўтарилди. Таъкидлаш лозимки, давлат бугунги кунда жаҳон товар, молия ва фонд бозорларида иштирок этувчи асосий субъектлардан бири ҳисобланади, миллий иқтисодий тизимни ривожлантириш мақсадида халқаро молия институтлари, чет эл давлати компаниялари билан турли мазмундаги шартномавий муносабатларга киришади. Бир сўз билан айтганда, давлат чет эл элементи билан мураккаблашган фуқаролик-ҳуқуқий муносабатларнинг ўзига хос субъекти ҳисобланади.

Чет эл элементи билан мураккаблашган фуқаролик ҳуқуқий муносабатларга нисбатан чет эл ҳуқуқи нормаларини қўллаш масалаларини инвестиция фаолияти субъектларига боғлиқ бўлган бир неча масалаларни ўрганиш орқали ёритиб беришга ҳаракат қиламиз.

Ота-она ва фарзандлар ўртасидаги муносабатларда чет эл элементининг мавжудлиги ва унда иштрокчиларнинг турли давлат фуқаролигига эгалиги халқаро хусусий ҳуқуқ доираси тизимига киришига асос бўлади. Демак, ушбу муносабатларнинг субъекти муомала лаёқатига эга жисмоний шахслар.

Ота-она ва фарзандларнинг ҳуқуқлари ва бурчлари улар қайси давлат ҳудудида биргаликда истиқомат қилиш жойига эга бўлсалар, шу давлатнинг қонун ҳужжатлари билан белгиланади (lex domicilii). Л.П.Ануфриева фикрига кўра, мазкур коллизион қоида бош (асосий) қоида сифатида, шаклан – икки тарафлама, тартибга солиш усулига кўра – императив қоида сифатида қаралиши лозим. 1 Бунда ҳуқуқий муносабатни ажратиш имкониятини берувчи омил сифатида биргаликда истиқомат қилиш жойининг йўқлигига ишора амал қилади. Бу ҳолда ота-она ва болаларнинг ҳуқуқлари ва бурчлари бола қайси давлат
фуқароси бўлса, шу давлатнинг қонун ҳужжатлари билан белгиланади (бола lex nationalis). Мазкур коллизион қоида субсидиар, шаклан – икки тарафлама, юридик таъсир кўрсатиш усулига кўра – императив қоидадир.

Ҳозирги замон ҳуқуқий адабиётлар ва қонунчилик амалиётининг тахлилига назар ташласак, зарар етказишдан келиб чиқадиган мажбуриятларни (деликтларни) коллизион тартибга солиш халқаро хусусий ҳуқуқнинг энг мураккаб масалаларидан бири ҳисобланади. Хусусан, деликтларни коллизион тартибга солиш бўйича алоҳида масалаларнинг ҳал этиш эҳтиёжи ҳудудийлик ва энг яқин боғлиқлик назарияларни вужудга келтирди.

Маълумки, чет эл инвестициялари мамлакат иқтисодиётини ривожлантиришда жуда катта аҳамиятга эга. Айниқса, унинг энг даромадли соҳаларга йўналтирилганлиги мамлакат иқтисодиётининг юқори суратларда ривожланиши ва барқарорлигини таъминлайди. Ер ости бойликлари ва бошқа табиий ресурслардан фойдаланиш шундай соҳалардан бирини ташкил этади.

The rights of children are focused from the point of international private law in this article.

Ҳар бир мамлакат ички фуқаролик муомаласининг асоси ҳисобланган ашёвий ҳуқуқлар ўша мамлкат ҳуқуқий тизимининг тарихий ривожланиш жараёнини, унинг ҳуқуқий анъанасини ўзида мужассамлаштиради.

Халқаро хусусий ҳуқуқда lex rei sitae коллизион боғловчиси мол-мулкка нисбатан мулк ҳуқуқини белгилашда қўлланиладиган энг асосий боғловчи ҳисобланади. Шу билан бирга, таъкидлаш лозимки, мазкур коллизион боғловчидан фойдаланиш халқаро хусусий ҳуқуқда ашёвий ва мажбурият статутларини мувофиқлаштиришга доир муаммоларни вужудга келтирмоқда. Шу муносабат билан халқаро хусусий ҳуқуқ нуқтаи назаридан ҳам назарий, ҳам амалий хусусиятга эга бўлган муаммолар юзага келади.

Ҳозирги давр халқаро хусусий ҳуқуқининг муҳим аҳамиятга эга бўлган институтларидан бири халқаро тижорат арбитражи ҳисобланади. Ушбу институтнинг фаолияти халқаро тижорат-процессуал ҳуқуқи ва халқаро хусусий ҳуқуқнинг комплекс ҳуқуқ нормалари ёрдамида тартибга солинади.

Баъзан тарафлар фавқулодда ҳоллар ёки ҳуқуқий воқеа-ҳодисалар юз бериши оқибатида (масалан, маҳсулот етказиб берувчининг ишлаб чиқариш корхонаси ёнғин туфайли нобуд бўлса ёки товар етказиб берилиши БМТ мазкур мамлакатга мол олиб киришни тақиқлагани туфайли мумкин бўлмай қолса, ёхуд хомашёни қатъий белгиланган нархларда етказиб бериш юзасидан шартнома тузилганидан сўнг ушбу хомашёга нисбатан жаҳон нархларининг кескин ва кўп миқдорда ошиб кетиши туфайли мажбуриятни бажариш мумкин бўлса-ю, аммо тарафлардан бири учун фавқулодда қийинчиликларни юзага келтирса ва бошқалар) ўз мажбуриятларини бажаришлари мумкин бўлмай қолади. Бундай вазиятларда шартномада белгиланган нархларда хомашё етказиб бериш бир томон учун ҳалокатли бўлиши мумкин.

Турли давлатларнинг жисмоний ва юридик шахслари ўртасида савдо-иқтисодий битимларни тузиш, уларни бажариш жараёнида турли келишмовчиликлар, шартнома шартларини бажармаслик ёки лозим даражада бажармаслик ҳоллари юз бериб туради. Ана шундай вазиятларда низонинг тез ва самарали, энг асосийси, адолатли ҳамда оқилона ҳал этилиши жуда катта аҳамиятга эга.