Social sciences

Республикамиз аграр тармоғида амалга оширилаѐтган иқтисодий ислоҳотлар натижасида, қишлоқ хўжалигини ислоҳ қилишнинг ташкилий, ҳуқуқий ва институционал асослари яратилди. Шу билан бирга охирги 10 йиллик давомида соҳада ишлаб чиқариш 5,9 %га ўсди, яъни 2010 йили қишлоқ хўжалигида маҳсулот ишлаб чиқариш 106,8 %га етди, мамлакат ялпи ички маҳсулотидаги улуши 2010 йили 17,5 %ни ташкил этди. Қишлоқ хўжалиги ялпи маҳсулотини 59,4 %ни деҳқончилик маҳсулотлари ва 40,6 % чорвачилик маҳсулотларини ташкил этди.

Ушбу тезисда қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган ер участкаларини хусусийлаштириш тушунчаси ва ўзига хос хусусиятлари, мулк ҳуқуқида мавжуд бўлган статик ва динамик элементлар нисбати, хусусийлаштиришни мулк ҳуқуқининг субинститути сифатида ҳам кўриб чиқилиши, оммавий ва хусусий мулк, оммавий ҳуқуқ ва хусусий ҳуқуқ дихотомияси, хусусийлаштириш мулк ҳуқуқини вужудга келишининг қайси усуллари жумласига кириши очиб берилган.

Мамлакатда олиб борилаѐтган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларнинг муваффақияти кўп жиҳатдан қишлоқ хўжалигининг ривожланиш даражасига боғлиқ.

Мамлакатимизда амалга оширилаѐтган ислоҳотлар жараѐнида кишлок аҳолисининг турмуш даражасини юксалтириш, қишлоқларимиз қиѐфасини ўзгартириш, жаҳон андозаларига мос келувчи замонавий архитектура ва дизайн асосида барпо этиладиган, барча қулайликлар ва коммуникация тизимларига эга шинам уй-жойлар барпо этиш, ижтимоий соҳа ва ишлаб чиқариш
инфратузлмасини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Мамлакатимизда амалга оширилаѐтган ислоҳотлар жараѐнида қишлоқ аҳолисининг турмуш даражасини юксалтиришга, қишлоқларимиз қиѐфасини ўзгартиришга, жаҳон андозаларига мос келувчи замонавий архитектура ва дизайн асосида барпо этиладиган, барча қулайликлар ва коммуникация тизимларига эга бўлган шинам уй-жойлар барпо этишга, ижтимоий соҳа ва ишлаб чиқариш инфратузилмасини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.

Ушбу мақолада қисқа масофага югурувчиларни машғулот жараёнида қўлланилган тикловчи воситаларни жисмоний тайёргарлигига таъсири хақида фикр юритилган.

Ушбу мақолада қисқа масофага югурувчиларни машғулот жараёнида қўлланилган жисмоний тайёргарлигига таъсири хақида фикр юритилган.

Ушбу мақолада жиноят ҳуқуқи назариясида муҳим ўрин тутадиган – қилмишнинг жиноийлигини истисно қилувчи ҳолатлар, хусусан, “охирги зарурат” институти атрофлича таҳлил қилинган. Муаллиф томонидан мазкур институтнинг назарий ва амалий жиҳатлари, унинг бошқа турдош ҳолатлар билан ўхшаш ва фарқли томонлари, ҳуқуқий табиати ҳамда жиноятлар терговида тўғри квалификация қилиш масалалари ўрганилган. Охирги зарурат ҳолатининг белгилари, уни зарурий мудофаа, кам аҳамиятли қилмиш, буйруқни бажариш ёки асосли таваккалчилик ҳолатларидан фарқ қилувчи жиҳатлар изчил равишда таҳлил қилинган. Шу билан бирга, амалиётда юзага келадиган муаммолар ва уларнинг ечими юзасидан тавсиялар берилган.

Жамият ривожланишининг ҳозирги босқичида жиноятчилик ва унга қарши курашиш муаммоси энг долзарб муаммолардан бири ҳисобланади. Жамият билан бир пайтда вужудга келган жиноятчилик барча замонларда ҳам мавжуд бўлган. Шу туфайли ҳам у ижтимоий хусусият касб этади, жиноятчилик ва жамиятнинг ўзаро алоқаси, уларнинг бир-бирига таъсири айни шу омиллар билан белгиланади.

Жамият ривожланишининг ҳозирги босқичида жиноятчилик ва унга қарши курашиш муаммоси энг долзарб муаммолардан бири ҳисобланади. Жамиятбилан бир пайтда вужудга келган жиноятчилик барча замонларда ҳам мавжуд бўлган. Шу туфайли ҳам у ижтимоий хусусият касб этади, жиноятчилик ва жамиятнинг ўзаро алоқаси, уларнинг бир-бирига таъсири айни шу омиллар билан белгиланади.

Ёшларнинг репродуктив саломатлиги миллатнинг келажагини белгилайди ва бу демографик жараёнларга бевосита таьсир кўрсатади.
Репродуктив саломатликка салбий таьсир кўрсатадиган омилларнинг умумий сонидан стресс ва овқатланиш бузилиши биринчи ўринда туради. Норационал овқатланиш метоболик жараёнларга хам бевосита таьсир кўрсатиб овқатланиш сестемасининг бузилишларини ривожланишига олиб келиши мумкин. Қизларнинг репродуктив тизимини ривожланиши ва шаклланиши 16-19 ёшгача давом этади. Балоғат даврида гормонал ўзгаришлар рўй беради, бу менархга олиб келадиган физиологик ўзгаришларни келтириб чиқаради. Ушбу даврда vaginal микробиота ҳам сезиларли ўзгаришларга учрайди . Бу, биринчи навбатда, қиннинг кўп қатламли скуамоз епителиясининг кўпайишини estrogen стимуляцияси ва сирт ҳужайраларида гликоген ишлаб чиқаришнинг кўпайиши билан боғлиқ. Эстрогенларнинг таъсири остида десқуамоус епителийнинг дифференциацияси содир бўлади ва vaginal епителийнинг кератинизацияси ошади. Ушбу ҳужайраларнинг кейинги ексфолиацияси ва уларнинг ситолизи лактобактерияларнинг ўсиши учун субстрат бўлиб хизмат қиладиган гликогеннинг чиқарилишига олиб келади. Ушбу даврдан бошлаб қиннинг коккоид флораси коккоид-бациллар билан алмаштирилади ва лактобактериялар бутун репродуктив давр учун доминант турга айланади.

Мақолада қизил лавлаги таркибига кирувчи озуқавий толалар ва айрим микроэлементларни қабзиятни бартараф этишдаги аҳамияти тўғрисида маълумотлар келтирилган.

Ушбу мақолада қизил лавлаги (Beta vulgaris) илдизмеваси ва барглари таркибидаги витаминлар, минерал моддалар, сесквитерпенлар флаваноидлар, бетаин, азот сақловчи бирикмалар каби биологик фаол бирикмалар тўғрисида маълумотлар келтирилган. Шунингдек мақолада қизил лавлагининг шифобахшлик хусусиятлари ва иммунитетни мустаҳкамлашдаги аҳамияти ҳақида ҳам сўз юритилган.

Ўзбекистон Давлат жаҳон тиллари университети “Жаҳон адабиёти” кафедраси мудири, профессор Гулноз Холлиеванинг жорий йилда “Академнашр” нашриёти томонидан чоп этилган “Қиёсий адабиётшунослик” ўқув қўлланмаси, афсуски, юртимиз олий таълим тизимида долзарб бўлган адабиёт назарияси, чет эл адабиёти тарихи каби олий таълим тизимимизда муайян даражада ўрганилаётган соҳаларнинг унутилаёзган ўта муҳим аспектига бағишланган.

Мақолада вўҳа аҳолисининг ҳаётида ҳунармандчилик ўзига хос хусусиятлари, улар билан боғлиқ этник хусусиятларининг ўрни, аҳоли томонидан олиб борилаётган ҳунармандчиликдаги турли хил ўзгаришлар, қолаверса ҳар бир этник гуруҳларнинг ҳунармандчиликдаги бошқасидан фарқли томонлари атрофлича ёритиб берилди.

Ҳозирги бозор иқтисодиѐтини таркибий ўзгартириш ва ишлаб чиқаришни диверсификациялаш шароитида республикамиз ва унинг ҳудудларида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантириш ҳамда такомиллаштириш устувор вазифалардан ҳисобланмоқда. Ушбу соҳа фаолиятини ривожлантириш борасида давлатимиз томонидан бир қатор имкониятлар ва имтиѐзлар яратилиб, комплекс чора-тадбирлар ишлаб чиқилмоқда.

Мазкур мақолада қасддан одам ўлдириш жиноятининг оғирлаштирувчи ҳолатлари таҳлил қилиниб, уларнинг ижтимоий хавфи ва ҳуқуқий аҳамияти очиб берилган. Оғирлаштирувчи ҳолатлар, хусусан, жиноят содир этишдаги шафқатсизлик, шахснинг ҳимоясизлиги, жиноий ниятнинг хавфлилиги ҳамда ижтимоий муносабатларга етказилган зарар билан боғлиқ омиллар ўрганилган. Шунингдек, мақолада оғирлаштирувчи ҳолатларда жавобгарликни кучайтириш орқали адолат принципларини таъминлаш зарурлиги ҳамда жиноятга қарши курашнинг самарадорлигини ошириш йўллари ҳақида хулосалар берилган.

Қарақалпақларда ӛз-ара жәрдем «кӛмек» деп аталып, социаллық институт сыпатында қәлиплескен, аўыл хожалық жумысларында ғалабалық кӛриниске ийе. «Кӛмек»-тҥрлери аўыл хожалық жумыслары, ирригация, шәрўашылық, жумысларында физикалық жақтан, той ҳәм мәресимлерде финанслық, мораллық, қайыр-саҳаўатлық жәрдем кӛринисинде ӛз-ара жәрдем дәстҥри қатаң сақланып қалған.

Бул мақалада Қарақалпақлар турмысында Россия патша хүкиметиниң ирригация ҳәм суўдан пайдаланыўы сиясаты хаққында сөз етиледи.

Түркий халықлар фольклорын салыстырмалы типологиялық изертлеў миллетлердиӊ үрп әдетлерин, миллий салт-дәстүрлериниӊ пайда болыўын ҳәм миллий тийкарларын үйрениўде баслы ўазыйпалардан бири болып есапланады. Халық фольклорын изертлеў бойынша ерисилген табыслар өзбек ҳам қарақалпақ халықларында той-мәресимлер ҳәм оларда қолланылатуғын салт-дәстүрлерди анықлаўда жәрдем береди. Усы орында түркий халықларыныӊ көпшилигинде, әсиресе, өзбек, қарақалпақ, т.б. халықларда келин түсириў мәресимлерин өткериў, усы мәресимде қолланылатуғын салт-дәстүрлер, исенимлерди салыстырмалы изертлеўде күтилген нәтийжеге ерисиўде үлкен әҳмийетке ийе. Мәселен, өзбек, қарақалпақ халықларының фольклорында келин түсириў тойы болады. Усы тойда келин уйине келгенде бетин ашыў дәстүри бар. Сол ўақытта «Беташар» қосықлары айтылады. «Беташар» қосығы айтылған ўақытта келинниң үстине ақ орамал жаўылып, түскен үйиниң ағайын, туўған-туўысқанларына, ата-енесине, қоңсы-қобасына ийилип сәлем бериўи керек болады. Сол ўақытта жасы үлкен апалардан биреўи келинниң орамалының ушына анар, алма, тут ҳәм т.б. ағашлардың шыбығын байлап, бир кишкене баланың қолына услатып турады. Мине, бул дәстүр келин мийўели ағаштай өнип-өссин деген түсиник пенен әмелге асырылады.

Қарақалпақ тилиниң лексикалық қурамын этимологиялық жақтан изертлеў– қарақалпақ тилиниң алдында турған әҳмийетли мәселелеринен бири. Бул мақаламызда қарақалпақ тилиндеги ийт, көпек, төбет ҳәм күшик
сөзлерине этимологиялық тәрептен қатнас жасадық. Бул сөзлердиң түркий тиллердеги лексикалық мәнисин, олардың қолланылыўын үйрениўге ҳәрекет еттик.

Рең түсиниги бизди қоршаған орталық, тәбият ҳәм предметлерге байланыслы келип шыққан. Сонлықтан, ақ реңди булт ҳәм қар менен, қара реңди жер, түн, қуслар менен, қызыл реңди қан, от пенен, жасыл реңди бәҳәр, тоғай ҳәм тереклер менен, көк реңди аспан ҳәм суў менен, сары реңди қуяш, бийдай менен салыстырады. Тийкарғы рең билдириўши сөзлерге ақ, қара, қызыл, көк, жасыл, сары, қоңыр, сур реңлер киргизиледи. Сондай-ақ, тәбиятта ушырасатуғын реңлер илимпазлар тәрепинен еки түрге –ахроматикалық ҳәм хроматикалық реңлерге бөлинеди. Ахроматикалық реңлерге ақ, қара ҳәм сур реңлер, ал хроматикалық реңлерге қызыл, көк, жасыл, сары,қоңыр реңлер киргизиледи[1,11]

Ushbu maqola, Qaraqalpoq adabiyotidagi Tumaris obrazini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada, Tumaris obrazining tarixiy va badiiy jihatlari, ayniqsa, S. Bahodirova va X. Utemuratovaning asarlari misolida tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada Tumarisning obrazini yaratishda foydalanilgan tarixiy manbalar, xalq ertaklari va afsonalar haqida ham ma'lumot berilgan.

Бул мақалада қараўсыз қалған xайўанлардан абайлы болыу, айрықша жағдайлар ҳаққында сөз етилген.

Ушбу мақола қайта тикланадиган энергия манбаларидан фойдаланиш муҳимлигини таъкидлайди. Бутун дунёда иқтисодиётнинг турли тармоқларида муқобил энергия манбаларидан фойдаланишга катта эътибор қаратилмоқда. Шуни инобатга олган ҳолда мақолада сўнгги йилларда республикамиз саноат тармоқларида “яшил иқтисодиёт” тизимининг жорий этилиши акс эттирилган.