Social sciences

Ҳозирги туркий тилларда мавжуд бўлган жуфт сўзлар, умуман, сўзнинг морфологик шакли қадимги туркий тил давридаёқ морфологик жиҳатдан шаклланган. Қадимги туркий тил намуналарининг барчасида сўзларнинг жуфтлашган ҳолда янги ясама сўзларни ҳосил қилишини мисол сифатида келтиришимиз мумкин. Қадимги туркий тилда ҳам худди замонавий туркий тиллардаги каби жуфт сўзлар орқали айтилмоқчи бўлган фикр, мазмун, маъно таъкидланган, кучайтирилган, умумлаштирилган

Улкен эдебияттын бир тарауы болган каракалпак эдебияты езинин барлык тарийхый дэуиринде баска тууыскан халыклары мэденияты менен ез-ара байланыста, бир-бирине тэсир етиу аркалы есип хэм рауажлана отырып, путкил адамзат мэдениятына езинин пайдалы тэсирин тийгизди. Бул тарауда тийкаргы орынды каракалпак фольклоры, эдебият тарийхы ийелейди. Жэмийеттин алга карай рауажланыуына байланыслы, керкем сез тэжирийбесинин есиуи, эстетикалык зауыктын жетилисиуи эдебият хэм керкем енерде хэр кыйлы жанрлардын пайда болыуына алып келди. Эстетикалык зауыктын кушейиуи менен ауыз эдебияты пайда болып, ол жазба эдебиятын кэлиплесиуине хэм рауажланыуына жол таярлады.

Қарақалпақстан Республикасының турақлы раўажланыў факторлары ретинде 1991-2016 жылларда социал-экономикалық турмысында жҥз берип атырған қубылысларды ҳәм жетискеликлерди сәўлелендириўши, бунда тийкарынан кәрхана мекеме ҳәм басқада хожалық жҥргизиўши субъектлердиң жумыслары қарап шығылады. Ғәрезсизлик жылларында социаллық-экономикалық реформалардың барысы санаат аўыл хожалығы ҳәм жәмийетлик салаларда әмелге асрылып атырған реформалар ӛзиниң нәтийежесин кӛрсетпекте.

ХХI аср техника ва технологияларнинг ривожланган даври сифатида намоён бўлди, бугунги кунда замонавий технологиялар жамиятнинг барча соҳаларига кириб борди. Бу тенденция бошқа соҳалар қатори таълимга ҳам
таъсир кўрсатди. Ушбу техника ва технологиялар таълим сифатини оширди, имкониятларни янада кенгайтирди, шу билан бирга, таълим беришнинг янги
уфқларини очди. “ХХI асрда технологияларни қўллаш кўплаб соҳалар, жумладан, таълим соҳасида муҳим масала саналади. Бунинг сабаби шундаки, технология аксарият мамлакатларда билимларни узатиш магистралига
айланди” [1, p. 175]. Замонавий технологияларнинг жамиятнинг турли соҳаларида келтирган улкан фойдалари ва қулайликлари, шубҳасиз, таълимда ҳам худди шундай самараларга эришиш мумкинлигини англатади. “Саноат
давридан рақамли асрга ўтиш жараёни амалга ошаётган вақтда таълим муассасалари ушбу ўзгаришга қандай уйғунлашиши ва зарур мослашишни қандай таъминлаши кераклиги масаласи тобора муҳим аҳамият касб этмоқда

Бул мақалада өрт қәўипсизлиги район ҳәкиминиң сол тикарынадғы баянламасы жәнеде өрттиң алдын алыўға қаратылған илажлар ҳаққында сөз етилген.

Инсон ҳуқуқ ва эркинликлари инсониятнинг катта ютуғи бўлиб, уларнинг туб моҳияти инсоннинг яшаши ва ҳаётини таъминлашдир. Инсоннинг яшаш ҳуқуқи унинг тўғилиши билан бирга вужудга келиб, бошқа ҳуқуқлар унга хизмат қилади, уни кафолатлайди ва тўлдиради.

Инсон ҳуқуқ ва эркинликлари инсониятнинг катта ютуғи бўлиб, уларнинг туб моҳияти инсоннинг яшаши ва ҳаётини таъминлашдир. Инсоннинг яшаш ҳуқуқи унинг тўғилиши билан бирга вужудга келиб, бошқа ҳуқуқлар унга хизмат қилади, уни кафолатлайди ва тўлдиради.

1999 йилнинг февралида Япония Олий суди ўз тарихида биринчи марта инсайдерлик ахборотидан фойдаланиш тўғрисидаги иш бўйича қарор чиқарди 1. Ўтган ўн йилликларда Япония молия бозорида кенг тарқалган инсайдерлик фаолияти мамлакат молия бозорининг фаол ривожланиши йўлидагина эмас, балки бу ерга хорижий сармояни жалб қилиш йўлида ҳам ғов-тўсиқ бўлиб келар эди. Жаҳон молиявий ҳамжамиятига Япониянинг самарали интеграциялашуви инсайдерлик фаолиятини ҳуқуқий тартибга солишни тақозо қиларди. Япониянинг инсайдерлик фаолиятини тартибга солувчи қонунчилигининг ривожланиш жараёни япон корпорацияларининг ривожланиш тарихини тўлақонли акс эттиради.

Ушбу мақолада сўз бирикмаларининг ўз маъносида ёки кўчма маънода келиши, шунингдек, факатгина фразеологизм маъносидагина қўлланиладиган турғун бирикмалар ҳақида сўз боради.

Ҳар қандай мамлакатнинг интеллектуал салоҳияти унда яшаётган халқнинг маънавий баркамоллигида намоён бўлади, маънавий баркамоллик эса таълим жараёнида шаклланади. Дунёнинг барча давлатларида жамият тараққиётининг муҳим омили сифатида баркамол шахе тарбиясига алоҳида эътибор қаратилган ва шу нуқтаи назардан мамлакатдаги сиёсий тизим, ижтимоий муносабатлар, миллий ва сиёсий менталитет таъсирида таълим моделлари шаклланган. Хусусан, АҚШ, Япония, Хитой, Корея, Нидерландия, Дания ва бошқа давлатларда таълим тизимининг барқарорлиги иқтисодий барқарорликнинг кафолоти хисобланган ва шу боис,қадимги илдизларга эта бўлган миллий таълим тизими анъаналаридан воз кечмаган ҳолда, даврнинг руҳига мослашиш, таълим тизимининг янги стандартларини яратишда халқаро тажрибага таянишга алоҳида эътибор қаратганлар.

Жаҳоннинг йирик компанияларида капитални жалб қилиш, йирик лойиҳалар
бўйича инвестицион қарорлар қабул қилишда капитал самарадорлигини оширишнинг
илмий асосларини такомиллаштиришга йўналтирилган илмий тадқиқот ишлари
амалга оширилмоқда

Сўнгги йилларда Янги Ўзбекистонда амалга оширилган туб ислоҳотлар натижасида халқимизга азал-азалдан хос бўлган дўстлик ва бағрикенглик каби эзгу қадриятлар асосида миллатлараро муносабатлар янгибосқичга кўтарилиб, Марказий Осиёда яхши қўшничилик алоқаларини ўрнатиш орқали барча масалалар бўйича конструктив мулоқот йўлга қўйилди.

Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон Республикаси Президенти лавозимида ўз фаолиятига киришган даврданоқ мамлакатимизда жамият ва давлат ҳаётининг барча соҳаларини демократлаштириш ҳамда либераллаштириш, Янги Ўзбекистонни қуриш бўйича улкан ишлар бошлаб юборилди.

Сўнгги йилларда Ўзбекистон тобора янгича ривожланиш босқичига шиддат билан қадам қўймоқда. Мамлакатнинг демократии қиёфаси ўзгармокда. Иқтисодий, сиёсий, ижтимоий янгиланишлар юз бермоқда.
Асосийси, юртимизда ҳар бир шахснинг фундаментал ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашга жиддий киришилди. Хусусан, давлат органлари фаолиятининг мазмунини инсон ҳуқуқларини таъминлаш ташкил этиши, хусусий мулк даҳлсизлигини таъминлаш, сўз эркинлигини кафолатлаш каби умуминсоний қадриятлар шулар жумласидандир.

Мактабдан ташқари таълим муассасалари болаларнинг ижодий фаолиятини ривожлантирувчи, эркин фаоллигини таъминловчи, билимларни кўникмага айланишида етарлича комфорт муҳитни бера оладиган маскандир.

Янги Ўзбекистонда маданий меросни асраш ва туризмни ривожлантириш, мамлакатнинг иқтисодий ўсишини таъминлаш, ижтимоий барқарорликни сақлаш ва маданий алмашинувни ривожлантириш учун муҳим аҳамиятга эга. Туризм, нафақат иқтисодий манфаатларни таъминлаш, балки маданий меросни сақлаш ва ривожлантиришда ҳам муҳим роль ўйнайди.

Ушбу мақолада бизнес бошқаруви ва етказиб бериш занжирларини бошқариш, бир-бирига боғлиқ жараёнлар эканлиги, амалда уларни алоҳида бир биридан айри ҳолда тасаввур қилиш қийинлиги логистика тизими юқори мослашувчанликка эга бўлган логистикага оид муаммолар ечимини топувчи иқтисодий тизимнинг бир кўриниши ҳисобланиши ва бу тизимда етказиб бериш занжирларини бошқариш асосий вазифа эканлиги илмий таҳлил қилинган.

Маълумки, тарихий тараққиёт давомида Ўзбекистон жаҳоннинг ривожланган давлатлари қатори ўз миллий қиёфасида, яъни ижтимоий ҳаётнинг барча соҳаларида халқимизнинг миллий менталитетига хос бўлган ижобий анъаналар ва қадриятларни сақлаб қолган ҳолда майдонга чиқди. Бу давр жамиятимизда аёлларни улуғлаш, давлат томонидан уларни сиёсий, иқтисодий, ҳуқуқий ва маънавий манфаатларини ҳимоя қилишнинг негизи сифатида тарих зарварақларида ёрқин из қолдирди.

Оилавий тадбиркорликнинг ишсизлик даражасини пасайтириш, аҳоли даромадларини ошириш, ўрта мулкдорлар қатламини ўстириш орқали мамлакатдаги ижтимоий-иқтисодий барқарорликни таъминлашдаги иштирокини кенгайтириш иқтисодий тараққиётнинг долзарб йўналишларидан ҳисобланиши аниқланди. Оилавий тадбиркорликни янада ривожлантиришга мамлакатимиз раҳбарияти томонидан катта аҳамият қаратилмоқда. Жумладан, “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги фармони, “Ҳар бир оила – тадбиркор” дастури кабилар шулар жумласидандир. Оилавий тадбиркорлик субъектларига йўналтириладиган молиявий ресурслар имтиёзли кредитлар кўринишида йиллик 14 фоиз ставкада берилиши кўзда тутилганлиги кўриб чиқилган. Ҳозирги шароитда маҳаллалар ҳудудида оилавий тадбиркорликни ривожлантириш бўйича самарали чора-тадбирларни ишлаб чиқиш, аҳолини ушбу йўналишдаги тадбиркорликка бўлган қизиқишини уйғотиш, қўллабқувватлаш ҳамда амалга оширишда ҳоким ёрдамчилари билан бир қаторда маҳалла фуқаролар йиғини раиси ва мутахассислари томонидан жиддий ҳаракат талаб этилади.

Ўзбекистон Республикасининг 2023 йилги солиқ қонунчилик ҳужжатларига
киритилган асосий ўзгариш ва солиқ имтиёзлари бериш тартибини такомиллаштириш
уларга янгича ёндашувларни жорий этиш орқали бозор хизматлари ҳажмини ошириш,
аҳолига янги иш ўринларини яратиш имкониятлари кенгайтириш муҳум
вазифалардан бири ҳисобланади. Сўнгги йилларда мамлакатни жадал ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш мақсадида иқтисодиётни эркинлаштириш,
тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш ҳамда уларга тенг рақобат шароитларига эга
бўлган ягона иқтисодий маконни шакллантириш бўйича кенг кўламли чора-тадбирлар
амалга оширилмоқда.

Ушбу илмий мақола, сийсий ва амалий аҳамиятга эга бўлиб, мактабларда маънавий тарғибот ишларини олиб борувчи ҳар бир зиёли шахсларга мўлжалланган. Маънавият борасидаги янгича куч ва билимларни оила, маҳалла, умумий ўрта таълим мактабларида, маънавий-маърифий тадбирларни ташкил этишда миллий қадриятлар ва фазилатларни ривожлантириб, янгича билимларни амалга оширилишида кўмак беради.

Бугунги кунда жамият тараққиётининг мезонлари кўп жиҳатдан ҳозирги замонавий билимларга интилувчан, изланувчан, фикри теран баркамол ёшларнинг фаол ҳаётий позициясига эга эканлиги билан белгиланади

Ушбу мақолада янги таълим технологияси асосида талабаларни педагогик маҳоратини шакллантириш хақида маълумотлар берилган.