ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
1006
" OG’RIQ QABUL QILINMAYABDI" AYOLLARDA SURUNKALI OG’RIQLARNI
E'TIBORDAN CHETDA QOLISHI
Allamurodova Baxtigul Boymurodovna
Termiz iqtisodiyot va servis Universiteti Tibbiyot fakulteti
Stamatalogiya yoʻnalishi 3 - bosqich talabasi
allamurodovabaxtigul4@gmail.com
Ilmiy rahbar:
Saidov Jasur Baxtiyorovich
Tibbiy klinik fanlar kafedrasi mudiri o‘qituvchi
jasur.saidov.8778@gmail.com
Annotatsiya:
Surunkali og‘riq sindromlari dunyo bo‘yicha millionlab insonlarning hayot
sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, ayollarda surunkali
og‘riqlar erkaklarga nisbatan ko‘proq uchrasa-da, ularning shikoyatlari ko‘pincha yetarli
darajada jiddiy qabul qilinmaydi. Ushbu maqola ayollarda og‘riqni baholashdagi gender
noadollik, psixosomatik yondashuvlarning salbiy oqibatlari va tibbiyotdagi sistematik
muammolarni tahlil qiladi. Maqolada ilmiy manbalar va klinik kuzatuvlar asosida yechimlar
taklif etiladi.
Kalit so‘zlar
: surunkali og‘riq, gender noadolligi, psixosomatik tashxis, endometrioz, ayol
sog‘lig‘i, sog‘liqni saqlashda stigma
Surunkali og‘riq — bu 3 oydan ortiq davom etuvchi og‘riq holati bo‘lib, u organizmda davomli
patologik jarayon mavjudligini bildiradi. Ayollar orasida surunkali og‘riq, ayniqsa,
endometrioz,
fibromialgiya, surunkali tos og‘rig‘i, migren, IBS (ichak sindromi)
kabi tashxislar bilan
bog‘liq bo‘lib, ularning ko‘pi hayot sifati, mehnatga layoqat, jinsiy va ruhiy salomatlikka salbiy
ta’sir ko‘rsatadi.
Ammo muammo shundaki: ko‘plab ayollar o‘z og‘riqlarining
yetarlicha jiddiy qabul
qilinmasligidan, "haddan tashqari emotsional" yoki "psixologik muammosi bor" degan
noto‘g‘ri qarashlarga uchrayotganidan
shikoyat qilishadi. Bu esa ularni ruhiy tushkunlikka,
o‘zini ayblashga va sog‘liqni saqlash tizimiga bo‘lgan ishonchni yo‘qotishga olib keladi.
Tadqiqotda 2022–2024 yillar oralig‘ida O‘zbekiston va xorijdagi 20 dan ortiq ilmiy maqola va
kasbiy tibbiy maqolalar tahlil qilindi. Shuningdek, 30 nafar 25–45 yosh oralig‘idagi ayollar bilan
chuqurlashtirilgan suhbatlar (intervyular) o‘tkazildi. So‘rovlar asosida ularning og‘riq
shikoyatlari, tibbiy xizmatdan qoniqish darajasi va ruhiy holatlari baholandi.
30 nafar ayoldan
24 nafari (80%)
og‘riq sababli bir necha bor vrachga murojaat qilgan, ammo
dastlabki tashxislar asossiz “vegetativ distoniya”, “nevroz”, “stress” yoki “ayollik holati” deb
belgilangan.
Endometrioz
tashxisi kechikkan holatlar: 7 ta
Fibromialgiya bilan yashayotgan, lekin rasmiy tashxis olmaganlar
: 9 nafar
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
1007
18 nafar respondent tibbiy xizmatdan “beparvo yondashuv”, “kuchsizlik deb qabul qilish”,
“shikoyatni psixologik deb hisoblash” holatlariga uchragan.
22 nafar ayol shikoyatlariga e’tibor qaratilmagani sababli ruhiy tushkunlik, o‘ziga ishonchsizlik,
ijtimoiy chekinish holatlarini boshidan kechirganini bildirgan.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, sog‘liqni saqlash tizimi ayollarda surunkali og‘riqni baholashda
gender noaniqliklardan aziyat chekmoqda. Ayollarning og‘riqqa bo‘lgan individual javobi biroz
emotsionalroq ko‘rinsa ham, bu ularning shikoyatlarini psixologiklashtirish uchun asos
bo‘lolmaydi. Bu yondashuv nafaqat bemor salomatligiga, balki vaqtida qo‘yilmagan tashxis,
asoratlar va samarasiz davolashga olib keladi.
Ayrim sindromlar, xususan:
Endometrioz
— diagnostikasi o‘rtacha 5–7 yilga kechikadi
Fibromialgiya
— ko‘plab hollarda “tasavvuriy og‘riq” sifatida noto‘g‘ri baholanadi
Surunkali tos og‘riqlari
— ginekologik yoki nevrologik nuqtai nazardan yetarlicha
o‘rganilmaydi
Bu esa
kasbiy e’tiborsizlik, ayollik sog‘lig‘iga bo‘lgan sistematik beparvolik
va bilim
yetishmasligining oqibatidir.
Ayol organizmi erkaknikidan biologik, gormonal va emotsional jihatdan farq qiladi. Shu bois har
bir og‘riq shikoyati chuqur baholanishi, differensial diagnostika asosida tahlil qilinishi kerak.
"Bu oddiy hayz og‘rig‘i"
, yoki
"sizda psixologik muammo bor"
degan noto‘g‘ri
yondashuvlar — sog‘liqni saqlashdagi gender tengsizligining mahsulidir.
Ayollarda surunkali og‘riqni yetarlicha jiddiy baholamaslik — bu shunchaki diagnostik xato
emas, bu
sog‘liqni saqlash tizimidagi ijtimoiy va jinsiy tenglik muammosi
dir. Bu og‘riqlarni
“psixologik” deb chetga surish nafaqat ayol bemorga, balki jamiyatning sog‘lom genofondiga
xavf tug‘diradi.
Tibbiyot sohasi uchun tavsiyalar:
Ayollar og‘riqlarini jiddiy klinik mezonlar asosida baholash
Ginekologik va nerv-sohasiga oid og‘riqlarda genderga sezgir protokollar ishlab chiqish
Tibbiyot xodimlarini genderga oid tibbiy etikaga o‘rgatish
Surunkali og‘riqlar bilan ishlovchi mutaxassislarni ko‘paytirish
Ayol sog‘lig‘i bo‘yicha ixtisoslashtirilgan klinikalar tarmog‘ini kengaytirish
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Fillingim R.B. et al. (2021).
Sex, Gender, and Pain: A Review of Recent Research
.
Pain
,
162(2), 456–465.
2.
WHO. (2022).
Gender and Health: Addressing Pain Inequities in Women's Health
.
Geneva.
3.
Della Guardia M. et al. (2020).
Endometriosis and Delay in Diagnosis: An Analysis
.
European Journal of Obstetrics & Gynecology
, 250, 94–100.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
1008
4.
Turk D.C., Wilson H.D. (2019).
Gender Disparities in Chronic Pain and the Role of
Psychological Factors
.
Current Pain and Headache Reports
, 23(6), 38.
5.
Mirzayeva N.N. (2023). “Ayollarda surunkali og‘riqlar va tibbiy e’tiborsizlik holatlari”.
O‘zbekiston Tibbiyoti Jurnali
, 4(2), 66–70.
