ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
945
JIYEMURAT JIRAWDIŃ JIRAWSHILIQ ÓNERI
Berkinbaeva Gúljamal
Ózbekstan mámleketlik kórkem-óner hám mádeniyat institutı
Nókis filialı “Folklor hám etnografiya” kafedrası
“baqsıshılıq hám dástanshılıq” tálim baǵdarı studenti
Annotaciya:
Bul maqalada Jiyemurat jırawdıń jırawshılıq ónerine bolǵan qızıǵıwshılıǵı,
jırawshılıq kásipti iyelewdegi qushtarlıǵı, onıń ustazı, ustazı bergen qóbızın alıp, óz tuwǵan eli
Shoraxanǵa kelip jırawshılıq kásibin dawam etiwi haqqında sóz etiledi.
Gilt sózler:
dástan, hawaz, áwlad, shákirt, óner.
Аннотация:
В этой статье рассказывается об интересе Джиемурода джирова к искусству
джирова, его страсти к профессии джирова, и о том, как он, получив кобыза, данный его
учителем, вернулся на родину, в Шорахан, и продолжил свою традицию джирова.
Ключевие слова:
эпос, голос, поколение, ученик, искусство.
Abstract:
This article tells the story of Jiyemurod jirov's interest in the art of jirov, his passion
for the profession of jirov, and how, having received the kobyz given by his teacher, he returned
to his homeland, Shoraxon, and continued his tradition of jirov.
Key words:
epic, voice, generation, student, art.
Insan qálbindegi sherdi tolqıtıp shıǵarıp, tula boyıńdı balqıtıp, sezimińdi terbetetuǵın bul sazdıń
qúdiretine tásiyin qalasań. Bul qúdiretli sazdı qolǵa alıp, ózine joldas qılǵan jırawlardıń há
biriniń talantı óz aldına. Búkir aǵashqa ishek tardı baylap, ullı-ullı zibanlardıń ırǵaǵın keltirip
shıǵarıp, oǵan xalıq turmısı menen tariyxın birlestirip, júreginen jay berip jır-jırlaǵan sazdıń
hawazına hawaz qosqan jırawlar qaraqalpaq xalqınıń ruwxıy mádeniyatında, kórkem ónerinde
shınjırma shınjır kiyatırǵan jırawlar sebin biziń dáwirimizge tutastırdı. Joqarı hám ortanǵı
qaraqalpaqlar degende Qoqan, Dańǵara, Balıqshı, Nurata, Baysın Kenimex rayonlarındaǵı
dalalıqlarda pútkil Túrkistanda jońǵar shabıwılınan burın-aq qaraqalpaqlardıń qonıslasıp jasap
kelgenligin eske túsiremiz.
Qaraqalpaq xalqınıń ásirlerden asıp kelgen ájayıp dástanları jáhán ádebiyatınıń dúrdana
dóretpeleri qatarında tap usı diyarda dóretilip kelgenligi málim. Dúnya júzilik ánjumanlarda tán
alınǵan qaraqalpaq dástanshılıq dástúri sıpatında óziniń uzaq tariyxına iye. Sol dástúrdi
rawajlandırıp, xalıq baylıǵın saqlap kelgen hám sońǵı áwladqa jetkergen atqarıwshılar, jıraw-
baqsılar ekenligi belgili. Olar tek dástanlardı atqarıwshılar ǵana emes, onı qorǵawshı, túrlendirip
bezewshi, qayta tiklewshi, iláhiy saz ırǵaqları menen bayıtıwshılar da boldı. Usınday qaraqalpaq
jırawshılıq óneriniń ullı wákilleriniń biri Jiyemurat jıraw.
Jiyemurat jıraw Bekmuxammed ulınıń jırawshılıq ónerine bolǵan qızıǵıwshılıǵı jas waqıtlarınan
baslap-aq kórine baslaydı. Shoraxan átirapındaǵı qarqalpaqlardıń toy merekelerinde jırlaǵan
qaraqalpaq jırawlarınıń qobız namaları menen Alpamıstıń ayrıqsha erlik sıpatların táriyipleytuǵın
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
946
jerleri Jiyemurattıń jırawshılıq kásipti iyelewdegi qushtarlıǵın oyatadı. Jasınan saz benen sózge
qızıǵatuǵın Jiyemurat, jıraw bolıwdı ármanlaydı. Awılda júrgende ózinshe qosıq aytıp júredi,
jırawlardan úyrengen dástanlardan yadta qalǵan úzindilerdi, terme jırlardı jırawnamalarına salıp
aytıwdı mashqı etedi. Jiyemurat jıraw 15-16 jaslarında Shoraxan átirapındaǵı bir toyǵa belgili
qaraqalpaq jırawı Qazaqbay jıraw kelip jırlaydı. Buxaralı Qazaqbay jıraw kelipti degen xabardı
esitken Jiyemurat Qazaqbaydı izlep tawıp alıp, onıń atqarǵan dástanların esitedi. Ásirese, onı
Qazaqbay jırawdıń «Alpamıs» tı naqshına keltirip aytqan jırawshılıq sheberligi jańa talapkerdi
eliktirip alıp ketedi. Sol jerde Jiyemurat Qazaqbay jırawǵa shákirt bolıw niyetin bildiredi. Biraq,
Qazaqbay jıraw Jiyemuratqa: «Inim, niyetiń durıs, sen maǵan shákirt bolma, men seni Shańket
degen ustazım bar, soǵan alıp barayın deydi. Jiyemurat Qazaqbay jırawdıń bul 371 aqılın maqul
kóredi. Bolajaq jıraw Jiyemurat sol jılı gúzge salım Buxaradaǵı Shańketti izlep ketedi hám
Shańket jırawǵa altı jıl shákirt bolıp, onnan kóp dástanlar, terme tolǵawlar úyrenedi. Bul waqıtta
Shańket jıraw eliw jaslarındaǵı adam bolsa kerek. Solay etip Jiyemurat shákirtliktiń mashaqatlı
jolın bastan keshiredi.
Jiyemurat jıraw ustazı Shańkettiń izine erip, Buxaradaǵı Kenimex, Kermene, Nurata
boylarındaǵı elatlıqlardı aralaydı hám ózi de ustazınıń nusqawı menen toy merekelerde dástan
jırlaydı, belgili jıraw degen lawazımǵa iye boladı. Solay etip ol jigirma jasları shamasında ustazı
Shańket jıraw bergen qóbızın alıp, óz tuwǵan eli Shoraxanǵa kelip jırawshılıq kásibin dawam
etedi. Al, Jiyemurat jırawdıń Shańketten basqa jırawǵa shákirt bolǵanlıǵı tuwralı házirshe
maǵlıwmat kem. Jırawshılıq dástúrin jetilistiriw boyınsha Buxara jırawlarınıń ustazlıq roli
qaraqalpaq jırawlarında kúshli bolǵan. Bul másele de belgili qaraqalpaq folkloristleri
Q.Ayımbetov «Qaraqalpaq jırawlarınıń burınnan kiyatırǵan ádeti boyınsha jırawshılıq ónerin
tereńlestiw hám óziniń sózin «pátiwaǵá» astırıw ushın haqıyqat jıraw, atanıp qaytıwǵa Nurataǵa
baradı. Jiyemurat jırawdıń repertuarlarındaǵı házirshe bizge belgilisi Divaev bastırıp shıǵarǵan
«Alpamıs» dástanı. Bunnan basqa «Qoblan», «Edige» dástanları da bolǵan. Esitken
informatorlardı belgili folklorist Q.Maqsetov jazıp alǵan.
Paydanılǵan ádebiyatlar
1. Maqsetov Q. Qaraqalpaq xalqınıń ataqlı jırawı «Ámiwdárya» jurnalı, №3, 1978.
2. Maqsetov Q. Qaraqalpaq jıraw baqsıları «Qaraqalpaqstan» baspası, Nókis, 1983.
3. Mámbetnazarov Q. Jiyemurat jıraw. «Ámiwdárya jurnalı», №9, 1986.
