ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
917
SHAXSGA YO‘NALTIRILGAN YONDASHUV ASOSIDA XXI ASRDA O‘QUVCHI
FAOLLIGINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Jumayeva Mukarrama Bekzod qizi
Guliston davlat pedagogika instituti magistranti
Annotatsiya:
Maqolada shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim tamoyillariga asoslangan holda XXI asr
uchun zarur bo‘lgan o‘quvchi faolligini rivojlantirish metodlari yoritilgan. Unda o‘quvchilarning
qiziqishi, ehtiyoji, individual rivojlanish darajasini inobatga olgan holda bilim berish,
kompetensiyalarni shakllantirish va ularni baholash mexanizmlari tahlil qilinadi. O‘qituvchi va
o‘quvchi o‘rtasidagi hamkorlik asosida tashkil etilgan darslarning samaradorligi amaliy misollar
orqali ko‘rsatilgan.
Kalit so‘zlar
: shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, individual rivojlanish, o‘quvchi faolligi, interaktiv
metodlar, XXI asr ko‘nikmalari
Zamonaviy ta’limning asosiy vazifasi – o‘quvchiga tayyor bilimni berish emas, balki unga o‘z
bilimini yaratish, hayotda yuzaga keladigan muammolarga mustaqil yechim topish qobiliyatini
shakllantirishdir. Shu ma’noda, ta’lim jarayonida
shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv
asosiy
o‘ringa chiqmoqda.
Bu yondashuvda har bir o‘quvchi alohida shaxs sifatida qaraladi, uning individual o‘ziga xosligi,
o‘rganish uslubi, qobiliyati va ehtiyojlari inobatga olinadi. O‘qituvchi esa darsni rejalashtirishda
va olib borishda ana shu jihatlarni markazga qo‘yadi. Bu esa o‘z navbatida XXI asr
ko‘nikmalarining — ya’ni tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv, muomala madaniyati, raqamli
savodxonlik va muammoni hal qilish qobiliyatining shakllanishiga imkon yaratadi.
Shaxsga yo‘naltirilgan darslarda quyidagi metodik yondashuvlar samarali hisoblanadi:
Differensial yondashuv
– bir mavzu doirasida o‘quvchilarga ularning qobiliyatiga moslab turli
darajadagi topshiriqlar beriladi. Bu orqali har bir o‘quvchi o‘z salohiyati doirasida rivojlanadi.
O‘quvchi portfeli (portfolio)
– o‘quvchi o‘z bilim va yutuqlarini yig‘adi, baholaydi va taqdim
etadi. Bu yondashuv o‘z-o‘zini baholash, javobgarlik, rejalashtirish kabi ko‘nikmalarni
shakllantiradi.
O‘zlashtirish darajasiga ko‘ra kichik guruhlar bilan ishlash
– o‘quvchilar turli rol va
vazifalarni bajarish orqali jamoada ishlash, fikr almashish, mas’uliyatni bo‘lishish kabi
kompetensiyalarni egallaydi.
Tayanch so‘zlar asosida savol-javob va refleksiya
– dars yakunida “Bugun men nimalarni
o‘rgandim?”, “Menga eng qiyin bo‘lgan joy qaysi?”, “Nimani takomillashtirishim kerak?” kabi
savollar o‘quvchini mustaqil fikrlashga undaydi.
Interaktiv texnologiyalarni qo‘llash
– raqamli vositalar (Google Jamboard, Mentimeter, Padlet,
Quizlet) yordamida o‘quvchilarni fikr bildirishga, umumlashtirishga va bahslashishga jalb qilish
imkoniyati yaratiladi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
918
Amaliy kuzatuvlar shuni ko‘rsatdiki, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv asosida tashkil etilgan
darslarda:
O‘quvchilar o‘z fikrini aytishdan cho‘chimaydi, savol-javoblar faollashadi.
Darsda ishtirok darajasi an’anaviy darslarga nisbatan ancha yuqori bo‘ladi.
Portfel va refleksiya asosida baholash o‘quvchilarni o‘z bilimlariga tanqidiy qarashga
o‘rgatadi.
Differensial topshiriqlar orqali past o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar ham muvaffaqiyatni his
qiladi.
O‘quvchilarda jamoada ishlash, muloqot qilish, qaror qabul qilish, o‘zini namoyon etish
kabi hayotiy ko‘nikmalar shakllanadi.
Ta’lim jarayonida har bir o‘quvchining individualligini tan olish va unga mos yondashish
zamonaviy pedagogikaning asosiy talabidir. Ayniqsa, XXI asrda inson hayoti axborot ortig‘i,
raqobat va tez o‘zgaruvchanlik sharoitida kechayotgani sababli, har bir o‘quvchining kuchli
tomonlarini aniqlab, ularni qo‘llab-quvvatlash muhimdir.
Shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv nafaqat bilimni chuqur o‘zlashtirishga, balki o‘quvchi
shaxsining shakllanishiga, uni ijtimoiy faol, mas’uliyatli va mustaqil fikrlovchi fuqaro sifatida
tarbiyalashga xizmat qiladi.
Shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv nafaqat o‘quvchining bilim olish jarayonidagi ishtirokini
oshiradi, balki ularni o‘z bilimini mustaqil qurishga undaydi. Bu yondashuv doirasida
o‘quvchining fikri, tajribasi, qiziqishlari va ehtiyojlari darsning mazmuni va metodikasini
belgilashda asosiy omil hisoblanadi. Aynan shu jihat uni an’anaviy yondashuvlardan ajratib
turadi.
Tajriba natijalari shuni ko‘rsatadiki, o‘quvchining shaxsiy ehtiyojlarini inobatga olib tashkil
etilgan darslar motivatsiyani oshiradi, ijobiy o‘quv muhitini shakllantiradi hamda ijtimoiy va
emotsional jihatdan barqaror shaxsni tarbiyalaydi. Bu esa XXI asr sharoitida juda muhim omildir.
Shuningdek, mazkur yondashuv o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi munosabatlarni ham qayta
ko‘rib chiqishni talab qiladi. O‘qituvchi bu modelda faqat bilim beruvchi emas, balki
yo‘naltiruvchi, ilhomlantiruvchi, rivojlantiruvchi shaxsga aylanadi. O‘quvchi esa o‘z
o‘rganishining faol sub’ektiga aylanadi, bu esa uning mustaqil fikrlash, mas’uliyatli bo‘lish va
tanqidiy yondashuvni rivojlantirishiga xizmat qiladi.
Shu bilan birga, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvni joriy etishda bir qator qiyinchiliklar ham
mavjud:
O‘qituvchilarning barchasi bu yondashuvga tayyor emasligi;
Darslik va metodik materiallarning faqat umumiy, standart yondashuvlarga mosligi;
Vaqt va baholash tizimining o‘quvchining individual rivojlanish sur’atlariga mos
kelmasligi;
Sinfdagi o‘quvchilar sonining ko‘pligi differensial yondashuvni murakkablashtirishi.
Bu muammolarni hal qilish uchun o‘qituvchilarning malakasini oshirish, darsliklarni yangilash,
baholash mezonlarini takomillashtirish, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish va pedagogik
hamkorlikni rivojlantirish zarur.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
919
Eng muhimi, ta’lim siyosatida o‘quvchining individual o‘sishi va hayotga tayyorgarligi markaziy
maqsad sifatida belgilanishi kerak. Bu esa ta’lim tizimining rivojlanishida sifat jihatidan yangi
bosqich bo‘ladi.
Shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv ta’limda inson omiliga ustuvor o‘rin berib, har bir o‘quvchini
muvaffaqiyat sari yo‘naltirish imkonini beradi. Bunda asosiy maqsad — o‘quvchini yodlovchi
emas, fikrlovchi, his qiluvchi, fikr almashuvchi, tanqidiy baholovchi, jamoa a’zosi sifatida
tarbiyalashdir. XXI asr ko‘nikmalarining asosiy negizi ham aynan shunda mujassam.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Milliy tarbiya konsepsiyasi” (2019)
2.
Vygotskiy, L.S. (1978).
Interaction between learning and development
. Harvard
University Press.
3.
UNESCO. (2020).
Education in a post-COVID world: Nine ideas for public action
.
4.
Hasanov A. (2023).
Shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvning metodik asoslari
. “Ta’lim
nazariyasi va amaliyoti”, 2(1), 28–35.
5.
OECD. (2022).
Student Agency for 21st Century Learning
.
