ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
908
UZLUKSIZ PEDAGOGIK AMALIYOT JARAYONIDA BO‘LAJAK
O‘QITUVCHILARNING KOMMUNIKATIV KOMPTETENSIYALARNI
RIVOJLANTIRISH
Pirnazarova Shahlo Boynazar qizi
Oʻzbekiston - Finlandiya pedagogika instituti
Pedagogika kafedrasi o‘qituvchisi
sboynazarovna@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada uzluksiz pedagogik amaliyot jarayonida bo‘lajak
o‘qituvchilarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish, amaliyot davomida
uchraydigan asosiy kommunikativ muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari tahlil qilinadi.
O‘quvchilar, pedagogik jamoa va ota-onalar bilan samarali muloqot o‘rnatish, tajribali
o‘qituvchilar bilan hamkorlik qilish, innovatsion pedagogik yondashuvlardan foydalanish va
samarali aloqa strategiyalarini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
pedagogik amaliyot, kommunikativ kompetensiya, pedagogik ta’lim, hamkorlik,
ta’lim tizimi, pedagogik jamoa, ota-onalar bilan ishlash.
Абстрактный:
В статье анализируется развитие коммуникативной компетентности
будущих учителей в процессе непрерывной педагогической практики, основные
коммуникативные проблемы, возникающие в ходе практики, и пути их преодоления.
Даны рекомендации по установлению эффективной коммуникации с учениками,
преподавательским составом и родителями, сотрудничеству с опытными учителями,
использованию инновационных педагогических подходов и разработке эффективных
коммуникационных стратегий.
Ключевые слова:
педагогическая практика, коммуникативная компетентность,
педагогическое образование, сотрудничество, система образования, педагогический
коллектив, работа с родителями.
Abstract:
This article analyzes the development of communicative competence of future
teachers in the process of continuous pedagogical practice, the main communicative problems
encountered during practice and ways to overcome them. Recommendations are given on
establishing effective communication with students, the pedagogical team and parents,
cooperation with experienced teachers, the use of innovative pedagogical approaches and the
development of effective communication strategies.
Keywords:
pedagogical practice, communicative competence, pedagogical education,
cooperation, education system, pedagogical team, work with parents.
Zamonaviy ta’lim tizimi taraqqiyotining yangi bosqichida pedagogika oliy o‘quv yurtlari oldida
turgan muhim vazifalardan biri, bu bo‘lajak o‘qituvchilarni kasbiy tayyorlash jarayonini
takomillashtirish, o‘z faoliyatini professional tarzda amalga oshirishga qodir bo‘lgan intellektual,
yuqori malakali kadrlarni yetishtirish, yetuk mutaxassislarni jamiyatga tarbiyalab berishdan
iboratdir. Bugungi kunda ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish nafaqat nazariy bilimlarni,
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
909
balki amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish ham dolzarb ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtayi
nazardan, uzluksiz pedagogik jarayon bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy mahoratini oshirish,
ularning o‘qituvchilik faoliyatiga tayyorgarligini kuchaytirish va ta’lim jarayonida yuzaga
keladigan real sharoitlarda mustaqil ishlash qobiliyatini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Pedagogika ta’lim sohasi talabalarining malakaviy pedagogik amaliyotini tashkil etish tartibi
to‘g‘risidagi Nizom “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish va ularning mamlakatda
amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlarda faol ishtirokini ta’minlash bo‘yicha
qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” 2018-yil 5-iyundagi PQ-3775-son qarorlariga muvofiq
oliy ta’lim muassasalari bakalavriat ta’lim yo‘nalishlari sinov-tajriba asosida malakaviy
pedagogik amaliyotini o‘tash tartibini belgilaydi[2].
Pedagogik amaliyot bo‘lajak o‘qituvchilarni kasbiy shakllantirishda muhim bosqich hisoblanib,
maktab o‘quvchilari bilan o‘quv va sinfdan tashqari ishlarni olib borishda kasbiy va pedagogik
ko‘nikmalarni shakllantirish hamda oliy ta’limdagi nazariy fanlarni maktab ishi bilan
aloqadorligini ta’minlash, o‘quvchilarning o‘qish jarayonida olgan bilimlarini kengaytirish,
mustahkamlash va tekshirish, o‘qituvchining malaka tavsiflari talablaridan kelib chiqqan holda
fan o‘qituvchisi va sinf rahbari sifatida pedagogik ishlarni olib borishda asosiy kasbiy-pedagogik
ko‘nikmalarni shakllantirish, maktab o‘quvchilarini ta’lim va tarbiyalashning dolzarb
masalalarini o‘rganishga talabalarning qiziqishini rivojlantirish, institut bitiruvchilarini
o‘qituvchilik vazifalarini ijodiy amalga oshirishga tayyorlash kabi vazifalar ham aynan
pedagogik amaliyot davomida bajariladi. Ayniqsa, bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik
kompetensiyalarni rivojlantirish pedagogik amaliyotning ajralmas qismi bo‘lib, o‘qituvchilarning
o‘quvchilar, ota-onalar va maktab jamoasi bilan samarali muloqot olib borish malakasini
oshirishga xizmat qiladi.
Kommunikativ kompetensiya – muloqot vositalaridan turli vaziyatlarda foydalana bilish
ko‘nikmasi bo‘lib, uning tuzilishi ancha murakkab, ko‘p darajali va ko‘p faktorli xususiyatga
ega. Biz faqat uning pedagogik jarayon bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan, amaliy jihatdan eng
ko‘p talab qilinadigan va ilmiy-pedagogik adabiyotlarda chuqur o‘rganilgan tarkibiy
qismlariga to‘xtalamiz. Kommunikativ kompetensiyaning asosiy tarkibiy qismlarini ochib
beramiz:
Birinchi komponent – bu kelajakdagi o‘qituvchining qadr-qimmatga bo‘lgan o‘z-o‘zini
tutishi.
Kommunikativ kompetensiyaning ikkinchi komponenti – bu matn va nutqni tahlil qilish,
savollar berish, ularga javob berish, dialog va monolog o‘tkazish, o‘z nuqtayi nazaringizni
himoya qilish, nuqtayi nazardan mulohaza yuritish imkonini beradigan bilim, ko‘nikma va
malakalarning integral kompleksidir.
Kommunikativ kompetensiyaning uchinchi komponenti – bu muomala madaniyati, bu turli xil
aloqa vaziyatlarida yetarli xulq-atvorga oid bilim, ko‘nikma va malakalar tizimidir [3].
Pedagogik kompetensiya pedagoglarning o‘quvchilar, ota-onalar, hamkasblar va ta’lim
muassasasidagi boshqa mutaxassislar bilan samarali hamkorlik qilish imkoniyatlarini
kengaytiradi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
910
Uzluksiz pedagogik jarayon davomida bo‘lajak o‘qituvchilarda uchraydigan asosiy
kommunikativ muammolar:
-
Amaliyotchilar tajribali o‘qituvchilar bilan faol muloqot jarayonida qiynalishi;
-
Dars jarayonida o‘quvchilar bilan aloqa o‘rnatishdagi muammolar;
-
Dars jarayonida e’tiborsiz yoki sust o‘quvchilar bilan ishlash qiyinligi;
-
Ota-onalar bilan ishlash jarayonida duch kelinadigan konflikt holatlar;
-
O‘qituvchilar va o‘quvchilar o‘rtasida til yoki madaniyat farqlari;
-
O‘quvchilar o‘rtasida shaxsiy yoki guruhiy kelishmovchiliklarni mavjud bo‘lishi;
-
O‘quvchilarning ijtimoiy va psixologik holati ham muloqot jarayonida ba’zi
muammolarning kelib chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin va h.k.z.
Pedagogik amaliyot davomida talabalar kommunikativ kompetensiyalarini shakllantirish,
ularning ta'lim jarayonidagi muvaffaqiyatini ta'minlash va o‘quvchilarga samarali ta'lim
berishdagi eng muhim omillardan biridir. Kommunikativ kompetensiya o‘qituvchilarga o‘z bilim
va ko‘nikmalarini aniq va tushunarli tarzda yetkazishda, o‘quvchilar bilan samarali va ishonchli
aloqalar o‘rnatishda, shuningdek, ta'lim jarayonida yuzaga kelgan muammolarni tezda hal
qilishda yordam beradi. Ushbu kompetensiya nafaqat o‘quvchilarning kognitiv, balki ijtimoiy-
emotsional rivojlanishiga ham salbiy yoki ijobiy ta'sir ko‘rsatadi.
Pedagogik amaliyotda kommunikativ kompetensiyani shakllantirishning samarali usullari,
masalan, simulyatsiya darslari, guruhda ishlash, ota-onalar bilan muloqot qilish va psixologik
tayyorgarlik, talabalar uchun pedagogik faoliyatni muvaffaqiyatli amalga oshirishga yordam
beradi. Talabalar o‘z faoliyatlarini refleksiya qilish, o‘z-o‘zini baholash va doimiy ravishda
muloqot
ko‘nikmalarini
takomillashtirish
orqali
kommunikativ
kompetensiyalarini
rivojlantiradilar.
Bundan tashqari, pedagogik amaliyotda o‘qituvchilarning kommunikativ kompetensiyalarini
rivojlantirish jarayoni, nafaqat dars jarayonini samarali tashkil etishda, balki o‘quvchilarning
psixologik holatini tushunish va ularga mos pedagogik yondashuvni amalga oshirishda ham hal
qiluvchi rol o‘ynaydi. Kommunikativ kompetensiyaning shakllanishi, bo‘lajak o‘qituvchilarning
kasbiy o‘sishiga turtki bo‘lib, o‘zaro hurmat, ishonch va motivatsiyani mustahkamlash orqali
ta'lim sifatini oshiradi.
Shu bilan birga, pedagogik amaliyotda kommunikativ kompetensiyaning shakllanishi, bo‘lajak
o‘qituvchilarning o‘zgaruvchan ta'lim sharoitlariga moslashish imkoniyatini beradi. Bu jarayon
o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini yaxshilashga, pedagogik faoliyatning samaradorligini
oshirishga va o‘quvchilarning ijtimoiy va intellektual rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi.
Shunday qilib, kommunikativ kompetensiya bo‘lajak o‘qituvchilar uchun ta'lim jarayonining
muvaffaqiyatli tashkil etilishida asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Alisherov, O. (2012).
Ta’lim va tarbiyaning pedagogik asoslari
. Tashkent: Ma’naviyat.
44–52-betlar.
2.
Azimov, M. (2010).
O‘zbek pedagogikasining tarixi
. Tashkent: O‘qituvchi. 87–93-
betlar.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
911
3.
Baykov, A. (2009).
Forobiy va uning ta’limiy qarashlari
. Moskva: Pedagogika. 19–33-
betlar.
4.
Fozilov, A. (2015).
Shaxsiy rivojlanish va ta’lim tizimi
. Tashkent: Moliya. 62–70-betlar.
5.
G‘aybullaev, A. (2006).
Zamonaviy ta’limning asosiy tamoyillari
. Tashkent:
O‘zbekiston. 35–42-betlar.
6.
Jumaev, E. (2017).
Pedagogik nazariyalar va amaliyot
. Tashkent: Fan. 50–58-betlar.
7.
Karimov, I. (2011).
Ta’limni takomillashtirish va innovatsiyalar
. Tashkent: Fan va
texnologiya. 12–20-betlar.
8.
Mahmudov, R. (2004).
Ta’lim jarayonida ilmiy yondashuvlar
. Samarqand: Samarqand
Universiteti. 28–36-betlar.
9.
Mirzaev, S. (2013).
Ilm-fan va ta’limning jamiyatdagi o‘rni
. Tashkent: Ma’naviyat.
73–79-betlar.
10.
Muhamedov, R. (2008).
Abu Nasr Forobiy va uning ta’limiy fikrlari
. Tashkent:
O‘qituvchi. 14–27-betlar.
11.
Nabiev, Z. (2014).
Pedagogik texnologiyalar va ularning amaliy qo‘llanilishi
. Buxoro:
Buxoro universiteti. 91–97-betlar.
12.
Nizamov, N. (2019).
Pedagogikada axloqiy tarbiya
. Tashkent: O‘qituvchi. 33–41-
betlar.
