ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
900
O‘ZBEKISTONNING TA’LIM BOSHQARUV TIZIMI VA RAHBAR KADRLARNI
TAYYORLASH YO‘NALISHLARI
Ismoilova Mohichehra Tohirovna
Oriyental universiteti universiteti magistiri
Tel.: +998 337081185
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasining ta’lim boshqaruv tizimi, uning
tarkibiy tuzilmalari hamda rahbar kadrlarni tayyorlash yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Ta’lim
boshqaruvining huquqiy-me’yoriy asoslari, ta’lim sifatini oshirishda rahbar kadrlarning roli va
ularni tayyorlashda amalga oshirilayotgan islohotlar yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekistonning
ta’lim tizimidagi zamonaviy yondashuvlar va xalqaro tajriba asosida kadrlar tayyorlashning
istiqbollari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
ta’lim boshqaruvi, rahbar kadrlar, O‘zbekiston ta’lim tizimi, ta’lim islohotlari,
ta’lim sifati, kadrlar tayyorlash, zamonaviy yondashuvlar, xalqaro tajriba.
Ta’lim har qanday jamiyatning taraqqiyoti va barqaror rivojlanishida muhim o‘rin tutadi.
O‘zbekistonda mustaqillik yillaridan boshlab ta’lim tizimini isloh qilish, uni xalqaro
standartlarga moslashtirish va samarali boshqaruv tizimini yaratish bo‘yicha keng qamrovli
ishlar amalga oshirildi. Ta’lim sohasini samarali boshqarish va yetuk rahbar kadrlarni tayyorlash
esa ushbu islohotlarning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasining ta’lim boshqaruv tizimi davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, Oliy ta’lim, fan va
innovatsiyalar vazirligi, Kasb-hunar ta’limi markazi kabi muassasalar tomonidan boshqariladi.
Ushbu tizim ta’lim sifatini oshirish, zamonaviy pedagogik yondashuvlarni joriy etish va rahbar
kadrlarni tayyorlash bo‘yicha keng ko‘lamli vazifalarni bajaradi.
Ushbu maqolada O‘zbekiston ta’lim boshqaruv tizimi va rahbar kadrlarni tayyorlash
yo‘nalishlari tahlil qilinadi, sohada amalga oshirilayotgan islohotlar va ularning natijalari
muhokama qilinadi.
Oʻzbekiston Respublikasida ta’lim tizimi davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri
hisoblanadi. Mamlakatda ta’lim boshqaruvining huquqiy asoslari Konstitutsiya, “Ta’lim
to‘g‘risida”gi qonun va Prezident farmonlari bilan belgilangan. Ta’lim tizimini samarali
boshqarish va rivojlantirish uchun turli davlat muassasalari va tashkilotlari faoliyat yuritadi.
Ta’lim boshqaruv tizimining asosiy tarkibiy qismlari
Oʻzbekiston ta’lim boshqaruv tizimi quyidagi asosiy tuzilmalardan iborat:
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi
– maktabgacha ta’lim muassasalari va
umumiy oʻrta ta’lim maktablarining faoliyatini muvofiqlashtiradi, davlat ta’lim standartlarini
ishlab chiqadi va ularning bajarilishini nazorat qiladi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
901
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
– oliy ta’lim muassasalarining boshqaruvini
ta’minlaydi, oliy o‘quv yurtlari va ilmiy markazlar faoliyatini tartibga soladi.
Kasb-hunar ta’limi markazi
– professional va texnik ta’limni rivojlantirishga mas’ul
bo‘lib, o‘quv dasturlarini ishlab chiqadi va ularning joriy etilishini nazorat qiladi.
Hududiy ta’lim boshqarmalari
– viloyatlar, tumanlar va shaharlar darajasida ta’lim
muassasalarining faoliyatini muvofiqlashtiradi.
Xalqaro hamkorlik va nodavlat ta’lim muassasalari
– xorijiy universitetlar, xususiy
ta’lim muassasalari va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Ta’lim boshqaruvida amalga oshirilayotgan islohotlar
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ta’lim boshqaruvini takomillashtirish bo‘yicha qator muhim
islohotlar amalga oshirildi. Jumladan:
Raqamli ta’lim boshqaruvi joriy etildi.
Elektron jurnal va kundalik tizimlari yo‘lga
qo‘yilib, ta’lim muassasalarini raqamlashtirishga e’tibor qaratilmoqda.
Davlat ta’lim standartlari takomillashtirildi.
Ta’lim sifatini oshirish maqsadida
zamonaviy yondashuvlar va xalqaro tajribalar asosida yangi o‘quv dasturlari ishlab chiqildi.
Xalqaro hamkorlik kengaytirildi.
Nufuzli xorijiy universitetlar bilan qo‘shma dasturlar
va filiallar ochildi. Misol uchun, Toshkent shahrida xalqaro universitetlar va nodavlat oliy ta’lim
muassasalarining soni ortib bormoqda.
Ta’lim muassasalarining avtonomiyasi kuchaytirildi.
Universitetlarga o‘z ta’lim
dasturlarini mustaqil ishlab chiqish, xalqaro reytinglarda ishtirok etish va moliyaviy mustaqillik
berildi.
O‘qituvchilarning malakasini oshirishga e’tibor kuchaytirildi.
Pedagoglarni qayta
tayyorlash va malaka oshirish dasturlari doirasida xorijiy ekspertlar jalb qilinmoqda.
Bu islohotlar ta’lim boshqaruv tizimini yanada rivojlantirishga xizmat qilib, O‘zbekiston ta’lim
sifatini xalqaro miqyosda raqobatbardosh qilishga qaratilgan.
O‘zbekistonda ta’lim boshqaruvini takomillashtirish va rahbar kadrlarni tayyorlash tizimini
rivojlantirishda ayrim muammolar mavjud. Quyida ushbu muammolar va ularning yechimlari
haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Amaliyot bilan nazariya o‘rtasidagi tafovut b
a’zi ta’lim muassasalarida o‘qitilayotgan
boshqaruv kurslari real hayotdagi muammolar va talablar bilan mos kelmaydi. Nazariy bilimlar
yetarlicha berilayotgan bo‘lsa-da, amaliy mashg‘ulotlar va tajriba almashish imkoniyatlari
cheklangan. Bu muammolarga quyidagi
Ta’lim dasturlariga amaliy mashg‘ulotlar, real hayotiy loyihalar va stajirovkalarni kiritish.
Ta’lim muassasalarining amaliyotchi rahbarlar bilan hamkorligini kengaytirish, ularni
dars jarayonlariga jalb qilish.
“Ish joyida o‘qitish” tizimini joriy etish, bunda rahbar kadrlar o‘z kasbiy faoliyati
davomida muntazam ravishda amaliy mashg‘ulotlardan o‘tib boradilar.
Bundan tashqari t
a’lim boshqaruvi sohasida raqamli texnologiyalar va zamonaviy boshqaruv
modellaridan foydalanish darajasi yetarli emas. An’anaviy boshqaruv usullari ko‘pincha
samaradorlikni pasaytiradi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
902
Yechim:
Boshqaruv jarayonlariga sun’iy intellekt, big data, va avtomatlashtirilgan tahlil tizimlarini
joriy etish.
Rahbar kadrlarni axborot texnologiyalaridan samarali foydalanishga o‘rgatish bo‘yicha
maxsus kurslarni tashkil etish.
Elektron hujjat aylanish tizimini takomillashtirish, shuningdek, ta’lim muassasalarini
raqamlashtirish jarayonini jadallashtirish.
Rahbar kadrlarning malaka oshirish imkoniyatlarining cheklanganligi
Hududiy ta’lim muassasalarida faoliyat yuritayotgan rahbarlar uchun muntazam malaka oshirish
kurslarida qatnashish imkoniyati cheklangan. Ayniqsa, qishloq va olis hududlarda joylashgan
ta’lim muassasalari rahbarlari uchun bu muammo dolzarb hisoblanadi.
Onlayn va gibrid (an’anaviy + masofaviy) ta’lim dasturlarini keng joriy etish.
Hududiy ta’lim rahbarlari uchun mobil o‘quv markazlari tashkil qilish va joylarda o‘quv
kurslarini tashkil etish.
Rahbar kadrlar uchun xorijiy tajribani o‘rganish va malaka oshirish dasturlarini
kengaytirish.
Xalqaro tajribani o‘rganish imkoniyatlarining cheklanganligi K
o‘plab ta’lim muassasalari
rahbarlari xalqaro miqyosda ta’lim boshqaruvi sohasidagi ilg‘or tajribalarni chuqur o‘rganish
imkoniyatiga ega emas. Bu esa ta’lim tizimining modernizatsiyasiga to‘sqinlik qiladi.
Xorijiy universitetlar va ta’lim tashkilotlari bilan hamkorlikni kengaytirish.
Rahbar kadrlar uchun xalqaro grantlar, stajirovkalar va ilmiy almashinuv dasturlarini
kengaytirish.
Xalqaro ta’lim tashkilotlari (YuNESKO, YUNISEF, Britaniya Kengashi va boshqalar)
bilan hamkorlikda mahalliy rahbarlar uchun trening va seminarlar tashkil qilish.
Ta’lim
muassasalarining
boshqaruv
avtonomiyasining
cheklanganligi
T
a’lim
muassasalarining ko‘pchiligi moliyaviy va boshqaruv jihatidan yuqori tashkilotlarga bog‘liq
bo‘lib qolgan. Mustaqil qaror qabul qilish imkoniyatlari cheklanganligi sababli innovatsion
loyihalar va yangiliklarni joriy etish jarayoni sust kechmoqda. Ta’lim muassasalarining
avtonomiyasini oshirish, ularga mustaqil qaror qabul qilish huquqini kengaytirish. Universitetlar
va maktablarni innovatsion loyihalar, grantlar va tadbirkorlik faoliyatlari orqali o‘z mablag‘larini
shakllantirishga rag‘batlantirish. Ta’lim muassasalarining mustaqilligini oshirish bo‘yicha
qonunchilik asoslarini takomillashtirish.
O‘zbekistonda ta’lim tizimi davlat siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Mamlakatda ta’lim boshqaruv tizimini takomillashtirish va rahbar kadrlarni tayyorlash borasida
keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Ta’lim muassasalarini samarali boshqarish,
innovatsion texnologiyalarni joriy etish va xalqaro tajribani o‘rganish orqali ta’lim sifatini
oshirishga intilish kuzatilmoqda.
Rahbar kadrlarni tayyorlash tizimi bosqichma-bosqich takomillashtirilmoqda. Maxsus oliy o‘quv
yurtlari, malaka oshirish kurslari va xalqaro hamkorlik dasturlari orqali ta’lim boshqaruvini
modernizatsiya qilishga katta e’tibor qaratilmoqda. Shuningdek, ta’lim muassasalarining
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
903
boshqaruv avtonomiyasini oshirish, raqamli texnologiyalarni joriy etish va hududiy rahbarlar
uchun imkoniyatlarni kengaytirish bo‘yicha muhim tashabbuslar ilgari surilmoqda.
Shu bilan birga, ta’lim boshqaruvi sohasida hal etilishi lozim bo‘lgan muammolar ham mavjud.
Jumladan, nazariya va amaliyot o‘rtasidagi tafovut, raqamli texnologiyalarni yetarlicha joriy
etishning sustligi, rahbar kadrlar uchun xalqaro tajribaga ega bo‘lish imkoniyatlarining
cheklanganligi kabi masalalar dolzarb hisoblanadi. Ushbu muammolarni hal etish maqsadida
ta’lim tizimini yanada liberallashtirish, innovatsion yondashuvlarni keng joriy etish va xalqaro
hamkorlikni mustahkamlash talab etiladi.
Umuman olganda, O‘zbekiston ta’lim tizimi boshqaruvi va rahbar kadrlarni tayyorlash
yo‘nalishida izchil islohotlarni amalga oshirish orqali sifat va samaradorlikni oshirishga
intilmoqda. Rivojlangan davlatlarning ilg‘or tajribasini o‘zlashtirish, zamonaviy boshqaruv
tizimlarini joriy etish va pedagogik innovatsiyalardan foydalanish kelgusida mamlakat ta’lim
tizimini yanada rivojlantirishga xizmat qiladi.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR
1.
Abdullayeva G., Yuldashev M. Ta’lim menejmenti va innovatsion boshqaruv. – Toshkent:
Fan, 2021.
2.
Karimov A. O‘zbekistonda ta’lim tizimini isloh qilishning zamonaviy yo‘nalishlari. –
Toshkent: O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2020.
3.
Yo‘ldoshev I. O‘zbekistonda ta’lim tizimini isloh qilish va boshqaruv samaradorligini
oshirish yo‘llari. // O‘zbekiston Milliy universiteti ilmiy jurnali., 2022, №3.
4.
Sobirov A. Raqamli texnologiyalarni ta’lim boshqaruviga joriy etish istiqbollari. //
O‘zMU axborotnomasi., 2023, №2.
