ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
854
QAYTALANUVCHI BRONXIT: PEDIATRYA AMALIYOTDA MUHIM MUAMMO
Norqulova Y.R.,Akramova Sh.R
TTA 2-davolash fakulteti, 4-kurs talabasi
TTA 2-davolash fakulteti 4- kurs talabasi
Annotatsiya:
Qaytalanuvchi bronxit — bolalar orasida uchraydigan eng ko‘p nafas yo‘llari
kasalliklaridan biridir. U yil davomida uch marotaba va undan ortiq bronxit epizodlari bilan
xarakterlanadi. Bu kasallik bronxial daraxtning sezuvchanligining ortishi, gipersekresiya va
immun himoya pasayishi bilan kechadi. Maqolada qaytalanuvchi bronxitning etiologiyasi,
patogenezi, klinik kechishi, diagnostika va davolash yo‘llari ilmiy asosda ko‘rib chiqilgan.
Shuningdek, maqolada profilaktik choralarning o‘rni ham alohida ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
qaytalanuvchi bronxit, pediatriya, yo‘tal, yallig‘lanish, infektsiya, bronxlar.
Kirish
Qaytalanuvchi bronxit — bu yil davomida kamida uch marta yoki undan ortiq bronxial
yallig‘lanish epizodlari bilan kechadigan, qaytalanish xususiyatiga ega bo‘lgan o‘pka kasalligidir.
Asosan 3–7 yoshdagi bolalarda aniqlanadi. Bu yoshda bronxlar tor, immunitet zaif va bronxial
drenaj tizimi yetarli darajada rivojlanmagan bo‘ladi. Bu esa kasallikning tez-tez qaytalashiga olib
keladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) ma’lumotlariga ko‘ra, har 10 nafar boladan 2-3
nafari qaytalanuvchi bronxitdan aziyat chekadi [3]. Bu esa kasallikning dolzarbligini ko‘rsatadi.
Kasallik o‘z vaqtida davolanmasa yoki to‘liq tuzalmasdan yana qaytalanaversa, u bronxial astma,
surunkali obstruktiv kasalliklar, hatto pnevmosklerozga olib kelishi mumkin. Shu sababli ushbu
maqolada qaytalanuvchi bronxitga ilmiy-klinik yondashuv asosida yoritilgan.
Etiologiyasi
Kasallikni chaqiruvchi asosiy omillar quyidagilar:
1. Virusli infektsiyalar
Bronxit epizodlarining 60–70% holatlarida sababchi bo‘ladi. Eng ko‘p:
Adenovirus
Paragripp virusi
Respirator-sintsitial virus (RSV)
Gripp viruslari
2. Bakterial omillar
Ko‘p hollarda virusli infektsiyalardan keyin qo‘shiladi (superinfektsiya):
Haemophilus influenzae
Streptococcus pneumoniae
Moraxella catarrhalis
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
855
3. Allergik komponent
Ba’zi bolalarda bronxial giperreaktivlik mavjud bo‘lib, har qanday allergen (chang, polen,
hayvon yungi) qaytalanuvchi bronxitni chaqiradi.
4. Ekologik omillar
Atmosfera havosining ifloslanishi (NO₂, SO₂, PM2.5 zarrachalar)
Passiv chekish
Sovuq va quruq havo
5. Immunologik zaiflik
IgA tanqisligi
Gipoimmunoglobulinemiya
Tez-tez O‘RVI bilan kasallanish
Patogenez
Kasallik patogenezi bronxial shilliq qavatning zararlanishi, kiprikli epiteliy disfunksiyasi,
gipersekresiya va drenaj buzilishi bilan bog‘liq. Har bir infektsiyadan keyin epiteliy to‘liq
tiklanmasdan qoladi va navbatdagi kasallikka sharoit tug‘iladi. Immun zaiflik sharoitida viruslar
va bakteriyalar faol ko‘payib, qayta-qayta yallig‘lanishni qo‘zg‘atadi. Allergik holatlar bo‘lsa,
bronxial mushaklar spazmi va shish ham patogenezda ishtirok etadi.
Klinik belgilari
Klinik jihatdan quyidagi simptomlar bilan namoyon bo‘ladi:
Faollik davri:
Quruq yoki ho‘l yo‘tal, ayniqsa tunda kuchayadi
Subfebril yoki febril isitma (37.5–38.5°C)
Bosh og‘rig‘i, holsizlik, ishtaha yo‘qolishi
Auskultatsiyada quruq va ho‘l xirillashlar
Nafasda og‘irlik, ba’zan qisqa hushtakli nafaslar
Remissiya davri:
Klinik belgilar yo‘q yoki kam namoyon bo‘ladi
Spirometriyada bronxial giperreaktivlik aniqlanishi mumkin
Diagnostika
1. Klinik mezonlar
Anamnez: yil davomida ≥3 bronxit epizodi
Klinik belgilar: yo‘tal, xirillash, harorat, obstruktiv simptomlar
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
856
2. Laborator va instrumental tekshiruvlar
Qon tahlili: limfotsitoz (virus), neyrositoz (bakteriya), ESR biroz yuqori
Balg‘am tahlili: bakterial ekish va sezuvchanlik
Rentgen: o‘pka naqshining kuchayishi, infiltrat yo‘q
Spirometriya: FEV1 kamaygan, PEF pasaygan
Immunogramma: IgA, IgG, IgM darajalari
Allergotest: allergenlarga sezuvchanlik
Davolash
Faollik bosqichida:
Antivirus dorilar:
Umifenovir (Arbidol) – 10 mg/kg, 5 kun
Antibiotiklar (zarurat bo‘lsa):
Amoksitsillin-klavulanat, Azitromitsin
Mukolitiklar:
Ambroksol, N-asetilsistein
Bronxolitiklar:
Salbutamol (inhalatsiya shaklida), Ipratropiy bromid
Antigistaminlar:
Loratadin, Cetirizin (agar allergik komponent bo‘lsa)
Suv ichish, nafas yo‘llarini tozalash, fizioterapiya (UHF, inhalatsiya)
Remissiya davrida:
Immunostimulyatorlar: Bronchomunal, IRS-19
Fizioterapiya: vibratsion massaj, elektrofarez
Nafas olish gimnastikasi
Sanator-kurort davolash
Profilaktika
Grippga qarshi emlash
Bolani sovuqdan, passiv chekishdan saqlash
To‘g‘ri ovqatlanish, vitaminoterapiya
Allergik omillarni nazorat qilish
ORVI epizodlarining erta va to‘liq davosi
Tana chiniqtirish va sport
Xulosa
Qaytalanuvchi bronxit — bolalarda nafas yo‘llarining dolzarb yallig‘lanish kasalligidir. O‘z
vaqtida aniqlanmaslik va davolamaslik astma yoki surunkali bronxitga olib kelishi mumkin. Shu
bois, har bir pediatr, umumiy amaliyot shifokori va ota-onalar bu holatga jiddiy e’tibor qaratishi
lozim. Klinik qarash, kompleks tashxis va zamonaviy yondashuv asosida davolash qaytalanish
chastotasini kamaytiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Azizov U. “Bolalar kasalliklari”, TTA, 2020
2.
Madumarov A.A. “Pediatriyada O‘RVI va bronxial patologiyalar”, TTA, 2019
3.
WHO. Acute respiratory infections in children. Geneva, 2018
4.
GINA (Global Initiative for Asthma), 2023 update
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
857
5.
Semashko V.V. “Pediatrik pulmonologiya asoslari”, Moskva, 2020
6.
CDC. Respiratory Disease Surveillance in Pediatrics, 2022
7.
Tashpulatova Z.A. Allergik kasalliklar diagnostikasi, Toshkent, 2022
8.
Ivanov O.L. “Pediatriya: Klinik holatlar”, Moskva, 2021
9.
Burchakova L.Yu. “Bronxit va surunkali kasalliklar”, 2016
10.
Murray & Nadel’s Textbook of Respiratory Medicine, 2021
