ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
851
YOSHLAR ORASIDA DINIY E’TIQOD VA DUNYOQARASHDAGI O‘ZGARISHLAR
Mirzaxamdamova Odina Mirzoxid qizi
Farg‘ona davlat universiteti Tarix fakulteti
Sotsiologiya yo‘nalishi 3-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda yoshlar orasida diniy e’tiqod va
dunyoqarashdagi o‘zgarishlar sotsiologik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Globalizatsiya,
internet texnologiyalari va ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri, shuningdek, ta’lim tizimi va oilaviy
muhit kabi omillar yoshlarning ruhiy-ma’naviy holatiga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani ko‘rib
chiqiladi. Maqolada turli sotsiolog olimlarning qarashlari, statistik ma’lumotlar va empirik
kuzatuvlar asosida tahlil qilinadi. Xususan, diniy e’tiqodning shakllanishi, kuchayishi yoki
zaiflashishining sabablariga e’tibor qaratilib, yoshlarning diniy bilimga bo‘lgan ehtiyoji va unga
yondashuvi ochib beriladi. Maqola yakunida yechim va takliflar beriladi.
Kalit so‘zlar:
yoshlar, diniy e’tiqod, dunyoqarash, globalizatsiya, modernizatsiya, sotsiologiya,
ijtimoiy tarmoqlar, ruhiy-ma’naviy holat, ijtimoiy institutlar.
Zamonaviy dunyoda yoshlar – har qanday jamiyatning kelajagini belgilovchi asosiy ijtimoiy
guruh hisoblanadi. Ayniqsa, diniy e’tiqod va dunyoqarash yoshlarning ruhiy-ma’naviy rivojida
muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston kabi an’anaviy va diniy qadriyatlar bilan boy tarixiy
jamiyatlarda bu mavzu alohida dolzarbdir. So‘nggi yillarda global omillar ta’siri ostida
yoshlarning diniy qarashlari va umuman hayotga bo‘lgan munosabatlarida jiddiy o‘zgarishlar
kuzatilmoqda. Ushbu maqolada shu o‘zgarishlarning sabablari, shakllanish omillari va oqibatlari
sotsiologik nuqtai nazardan o‘rganiladi.
Diniy e’tiqod inson ruhiyatining ajralmas qismidir. Sotsiologiyada Emil Dyurkgeym dinni
jamiyatni birlashtiruvchi kuch sifatida ko‘rgan. Maks Veber esa dinga insonning iqtisodiy va
ma’naviy hayotiga ta’sir qiluvchi ijtimoiy institut sifatida yondashgan. Yoshlar orasida diniy
e’tiqodning shakllanishi jamiyatdagi ijtimoiy tizimlar, oila, maktab, media va do‘stlar muhitiga
chambarchas bog‘liq. Bugungi kunda diniy e’tiqod ko‘proq shaxsiy tanlov sifatida qaralayapti va
bu orqali yoshlar o‘z “men”ini izlashadi.
Globalizatsiya jarayonida dunyo miqyosida madaniyatlar aralashuvi, axborot oqimining
kuchayishi, diniy pluralizm (ko‘p dinlilik) tendensiyalari kuchaydi. Bu holat O‘zbekiston
yoshlari orasida ham o‘z aksini topmoqda. Bir tomondan, bu diniy bilimga bo‘lgan qiziqishni
oshirayotgan bo‘lsa, boshqa tomondan esa, radikal g‘oyalarga ochiqlik, noto‘g‘ri manbadan
olingan diniy axborotlar sababli diniy savodsizlik va ziddiyatlar yuzaga kelmoqda. Shuningdek,
modern hayot tarzining kuchayishi bilan diniy urf-odatlar va ibodatlar ikkinchi darajaga
tushmoqda.
Yoshlar orasida diniy tushunchalarning shakllanishida ijtimoiy tarmoqlarning o‘rni beqiyos.
TikTok, YouTube, Instagram kabi platformalarda diniy kontentlarning ko‘pligi ijobiy va salbiy
natijalarga olib kelmoqda. Bir tomondan, bu diniy ma’lumotlarning ommalashuviga olib
kelmoqda, ikkinchi tomondan esa, noto‘g‘ri diniy tushunchalarning tarqalish xavfini keltirib
chiqarmoqda. Psixolog va sotsiolog olimlar ijtimoiy tarmoqlardagi “influencer”lar yoshlarning
dunyoqarashini shakllantirishda katta kuchga ega ekanligini ta’kidlaydilar.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
852
Oila – diniy e’tiqodning eng birinchi manbasi. Ota-onaning diniy qarashlari ko‘pincha
farzandlarda ham o‘sha yo‘nalishda shakllanadi. Ammo, zamonaviylik va individualizm
tendensiyalari natijasida yoshlar ko‘p hollarda ota-onadan mustaqil e’tiqod shakllantirmoqda.
Ta’lim muassasalari, ayniqsa, maktab va oliy o‘quv yurtlarida ma’naviy tarbiya tizimi
yoshlarning dunyoqarashiga muhim ta’sir ko‘rsatadi. Ammo bu tizimda hali to‘liq metodik
yondashuv yetishmayotgani ko‘rinmoqda.
Yoshlar orasida diniy e’tiqodning kuchayishi ularning hayotga nisbatan mas’uliyatliroq
munosabatda bo‘lishiga xizmat qilmoqda. Ko‘pchilik yoshlarda axloqiy me’yorlar
mustahkamlanmoqda, zararli odatlardan voz kechishga intilish kuchaymoqda. Shu bilan birga,
diniy e’tiqodning noto‘g‘ri talqin qilinishi ekstremistik g‘oyalarga moyillikni oshirishi mumkin.
Bu esa profilaktika choralarini kuchaytirishni talab etadi. Shu sababli ham diniy savodxonlikni
oshirish va ishonchli diniy manbalarni targ‘ib qilish zarur.
Yoshlar orasida diniy e’tiqodning sog‘lom shakllanishini ta’minlash, ularni radikal g‘oyalardan
himoya qilish va ma’naviy immunitetni mustahkamlash maqsadida bir qator aniq chora-
tadbirlarni amalga oshirish zarur. Eng avvalo, maktab va oliy ta’lim muassasalarida maxsus
ma’naviy-ma’rifiy kurslar joriy etilishi lozim. Bu kurslar diniy savodxonlikni oshirish, diniy
qadriyatlar haqida to‘g‘ri bilim berish hamda zamonaviy dunyoqarashni shakllantirishga xizmat
qiladi.
Shu bilan birga, internet va ijtimoiy tarmoqlarda faoliyat yuritayotgan diniy blogerlar
faoliyatining monitoringi yo‘lga qo‘yilishi muhimdir. Ularning targ‘ibot faoliyati davlat
tomonidan belgilangan diniy siyosat, milliy qadriyatlar va ijtimoiy barqarorlik talablariga mos
bo‘lishi zarur. Bu esa yoshlar orasida noto‘g‘ri diniy tushunchalarning tarqalishining oldini
olishga yordam beradi.
Diniy tarbiya jarayonida oila va jamiyat o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash maqsadida
muvofiqlashtiruvchi dasturlar ishlab chiqilishi lozim. Bunday dasturlar orqali ota-onalarga
bolalarida diniy qadriyatlarni shakllantirish bo‘yicha amaliy ko‘rsatmalar berish, diniy
savodxonlikni oilaviy darajada mustahkamlash mumkin bo‘ladi.
Shuningdek, diniy tashkilotlar ham zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan keng
foydalanib, yoshlar ongiga mos, zamonaviy uslubdagi diniy-ma’naviy targ‘ibotni olib borishlari
zarur. Bunda interaktiv darslar, videoroliklar, onlayn seminarlar va ijtimoiy tarmoqlarda
ishonchli manbalarning yaratilishi alohida ahamiyat kasb etadi. Bu kabi yondashuvlar
yoshlarning e’tiborini jalb etib, ularning diniy ehtiyojlariga mos holda ma’lumot olishlariga
xizmat qiladi.
Umuman olganda, yuqorida keltirilgan choralar nafaqat diniy e’tiqod va dunyoqarashdagi
sog‘lom shakllanishni ta’minlaydi, balki yoshlar orasida ma’naviy barqarorlikni
mustahkamlashga xizmat qiladi.
Zamonaviy yoshlarning diniy e’tiqodi va dunyoqarashi keskin o‘zgarishlarga yuz tutmoqda. Bu
jarayon tabiiy bo‘lishi bilan birga, ijtimoiy barqarorlik uchun xavfli bo‘lgan jihatlarni ham o‘z
ichiga oladi. Sotsiologik yondashuv orqali bu holatni to‘g‘ri tahlil qilish va profilaktik tadbirlar
ishlab chiqish jamiyat oldidagi muhim vazifadir. Ma’naviy immunitetga ega, ongli, bilimli va
e’tiqodli yoshlarni tarbiyalash orqali kelajagimizni mustahkamlaymiz.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue1, Iyun 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
853
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Durkheim, Émile.
The Elementary Forms of Religious Life.
Oxford University Press,
2001.
2.
Weber, Max.
The Sociology of Religion.
Beacon Press, 1993.
3.
G‘afforova, G. (2022). “Yoshlarning diniy ongi va ijtimoiy muhit”.
O‘zbekiston
sotsiologiyasi jurnali
, №1.
4.
Toshpo‘latov, S. (2021). “Yoshlarning dunyoqarashidagi o‘zgarishlar va ularning
sabablari”.
Ma’naviyat va ma’rifat
, №4.
5.
Karimova, N. (2023). “Ijtimoiy tarmoqlarda diniy kontent va yoshlar”.
Zamonaviy
jamiyatda yoshlar
, №2.
6.
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat yuridik universiteti ilmiy maqolalari to‘plami.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 3-fevraldagi PQ–5005-son qarori:
“Yoshlar ma’naviyatini yuksaltirish va ularni bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish tizimini
yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
