ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue2, Iyul 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
28
O‘PKANING SURUNKALI OBSTRUKTIV KASALLIGIDA YaLLIG‘LANIShGA
QARShI DORI VOSITALARINING O‘RNI
Siddiqov Olim Abdullaevich
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
Annotatsiya:
O‘pkaning surunkali obstruktiv kasalligi (O‘SOK) — nafas yo‘llarining
to‘sqinlikka uchrashi va doimiy yallig‘lanish jarayoni bilan kechuvchi, residiv beruvchi va
progressiyalovchi kasallik hisoblanadi. Uning patogenezida yallig‘lanish muhim rol o‘ynaydi.
Shuning uchun yallig‘lanishga qarshi terapiya O‘SOKni davolashda markaziy ahamiyatga ega.
Ushbu maqolada O‘SOKda qo‘llaniladigan yallig‘lanishga qarshi dorilar, ularning ta’sir
mexanizmlari va klinik samaradorligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
O‘SOK, kortikosteroidlar, roflumilast, mukoaktiv va antioksidant vositalar, PDE-
4 ingibitorlari
Аннотация:
Хроническая обструктивная болезн легких (ХОБЛ) — это рецидивирующее и
прогрессирующее заболевание, характеризующееся обструкцией дыхателных путей и
хроническим воспалением. В патогенезе ХОБЛ воспаление играет ключевую рол. В связи
с этим противовоспалителная терапия имеет централное значение в лечении ХОБЛ. В
настоящей стате рассматриваются противовоспалителные препараты, применяемые при
ХОБЛ, их механизмы действия и клиническая эффективност.
Ключевые слова:
ХОБЛ, кортикостероиды, рофлумиласт, мукоактивные и
антиоксидантные средства, ингибиторы ФДЭ‑4.
Abstract:
Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is a recurrent and progressive
disorder characterized by airway obstruction and persistent inflammation. Inflammation plays a
crucial role in its pathogenesis. Therefore, anti-inflammatory therapy is central to the
management of COPD. This article analyzes the anti-inflammatory drugs used in COPD, their
mechanisms of action, and clinical efficacy.
Keywords:
COPD, corticosteroids, roflumilast, mucoactive and antioxidant agents, PDE-4
inhibitors.
Mavzuning dolzarbligi.
O‘SOK dunyo bo‘ylab katta miqyosda tarqalgan va o‘lim holatlari
yuqori bo‘lgan kasalliklardan biri sanaladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining ma’lumotlariga
ko‘ra, O‘SOK 2030 yilga kelib o‘lim sabablari orasida uchinchi o‘ringa chiqishi mumkin. Bu
kasallikning asosiy patogenetik mexanizmi — nafas yo‘llarining doimiy yallig‘lanishi va shu
bilan bog‘liq tug‘ma to‘sqinlikdir.
Yallig‘lanishga qarshi dorilar nafas yo‘llaridagi yallig‘lanishni kamaytirish, simptomlarni
yengillashtirish va kasallikning progressiyasini sekinlashtirishda muhim ahamiyatga ega.
Ularning to‘g‘ri va oqilona qo‘llanilishi O‘SOKni uzoq muddatli boshqarish va bemorning hayot
sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
O‘pkaning surunkali obstruktiv kasalligi (O‘SOK) o‘limning asosiy sabablaridan biriga
aylanmoqda. Har yili taxminan 3 mln. inson o‘limiga O‘SOK sabab bo‘ladi va barcha
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue2, Iyul 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
29
o‘limlarning 4,8 %ini tashkil qiladi, 2030 yilga kelib o‘lim ko‘rsatkichi bo‘yicha 4-o‘rinni
egallashi mumkin (BSST). Buning asosiy sabablaridan biri kasallikning kech aniqlanishidir
[3,6,7]. O‘SOK tarqalishi yoshga bog‘liq ravishda, ayniqsa 40 yoshdan so‘ng (37 %) ko‘payib
boradi, shuningdek ayollarga qaraganda erkaklarda ko‘p uchraydi [2,9,10].
O‘SOK bilan og‘rigan bemorlarda o‘lim xavfi o‘tkazgan xurujlar soniga qarab ortadi. Kasallik
qo‘zg‘alishining asosiy sabablari – traxeobronxial infeksiya va aeropollyutantlarning (atrof
muhitning ifloslanishi) agressiv ta’siridir. O‘SOK uchun nafas yo‘llarining obstruksiyasi
xarakterli bo‘lib, odatda kuchayib boradi va bu surunkali yallig‘lanish reaksiyasi bilan bog‘liq
bo‘ladi [3,5]. Kasallikning qo‘zg‘alishi o‘pkaning spesifik va nospesifik himoyasini susayishi,
o‘pka to‘qimasini zararlaydigan, virulentligi yuqori bo‘lgan mikroorganizmlar fonida sodir
bo‘ladi. Patogen mikroorganizmlar ishlab chiqargan toksinlarga organizm yallig‘lanish
reaksiyasi bilan javob qaytaradi, bu esa kasallikning qo‘zg‘alishiga va og‘irlashishiga sabab
bo‘ladi. Bakterial qo‘zg‘atuvchilar orasida H. Influenzae (52%), Moraxella satarrhalis (13%),
Streptococcus pneumoniae (16,5%), Enterobacteriaceae va Pseudomonas aeruginosa asosiy
o‘rinni egallaydi. O‘SOKning qo‘zg‘alishida bakterial omil mavjudligi antibakterial terapiya
o‘tkazishni talab qiladi. Shu sababdan ham O‘SOKni kompleks davolashda antibakterial terapiya
ham muhim o‘rin egallaydi [1,11].
O‘SOKda antibakterial terapiya o‘tkazish o‘pka to‘qimasiga bakteriyalarning salbiy ta’sirini
kamaytiradi, kasallikning kuchayishini va ikkilamchi bakterial infeksiyani oldini oladi, o‘pka
to‘qimasini zararlanishini kamaytiradi. Shu o‘rinda shuni ham hisobga olish kerakki,
O‘SOKning qo‘zishi 50-60 %dan ko‘p holatlarda bakterial infeksiya bilan bog‘liq emas. Avdeev
S.N. keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra O‘SOK qo‘zishining 4 ta biologik klasteri farqlanadi:
bakteriyalar bilan bog‘liq (35%), balg‘am eozinofiliyasi (24%), virusli (34%), kuchsiz
yallig‘lanishli (11%) [9].
Tekshiruv materiallari va metodi.
Google Scholar ma’lumotlar bazasida O‘SOKni davolashda
yallig‘lanishga qarshi dori vositalarini ratsional qo‘llash va tanlash to‘g‘risida maqolalar tahlil
qilindi.
Asosiy qism.
O‘SOKdagi yallig‘lanishning asosiy sababchisi ingalyatsiya qilingan zararli
agentlar — birinchi navbatda sigaret tutini va atmosfera ifloslanishidir. Bu agentlar tufayli
makrofaglar, neytrofillar, CD8+ T-limfotsitlar va boshqa yallig‘lanish hujayralari faollashadi. Bu
hujayralar yallig‘lanish mediatorlarini — interleykinlar (IL-1β, IL-6, IL-8), tufayli
oksidlashtiruvchi stress, proteazalar va boshqalarni ishlab chiqaradi.
Yallig‘lanish nafas yo‘llarining devorlaridagi epitelial o‘zgarishlar, bezovtalik va ekssudatsiyani
keltirib chiqaradi, natijada havo oqimi cheklanadi. Buning oqibatida nafas qisilishi, yo‘tal va
balg‘am ajralishi kabi simptomlar yuzaga keladi. Shu sababli yallig‘lanishga qarshi ta’sir etuvchi
terapiya patogenetik maqsadni ko‘zlaydi.
Yallig‘lanishga qarshi dorilarning turlari
1. Ingalyatsion kortikosteroidlar (IKS)
IKSlar O‘SOKda keng qo‘llaniladigan eng samarali yallig‘lanishga qarshi dorilar qatoriga kiradi.
Ular:
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue2, Iyul 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
30
interleykinlar va prostaglandinlar kabi yallig‘lanish mediatorlarining sintezini
tormozlaydi;
T-limfotsitlar va neytrofillarning infiltratsiyasini kamaytiradi;
β2-agonistlar bilan singeristik (o‘zaro kuchaytiruvchi) ta’sir ko‘rsatadi.
Batafsil klinik foydalari:
Simptomlarni kamaytirish;
Yashash sifatini oshirish;
Kasallik avj olishi (ekzaserbatsiya) holatlarini kamaytirish;
Gospitalizatsiyalar sonini qisqartirish.
Ishlatiladigan preparatlar:
Budesonid;
Flutikazon propionat;
Beklometazon.
2. Fosfodiesteraza-4 ingibitorlari (PDE-4 ingibitorlari)
PDE-4 ingibitorlari — yangi avlod yallig‘lanishga qarshi vositalardan biri bo‘lib, ular ichki
yallig‘lanish signallarini bloklaydi va mediatorlar (IL-8, TNF-α) sintezini pasaytiradi.
Preparat misoli:
Roflumilast
— og‘za orqali qabul qilinadi va asosan og‘ir O‘SOK holatlarida
ekzaserbatsiyalarni kamaytirish uchun foydalaniladi.
3. Sistemali kortikosteroidlar
O‘SOKda sistemali kortikosteroidlar doimiy emas, balki faqat og‘ir ekzaserbatsiya paytida qisqa
muddat davomida qo‘llaniladi. Ular yallig‘lanishni kuchli bosadi, ammo uzoq muddatli
foydalanishda katta nojo‘ya ta’sirlarga ega (osteoporoz, giperglikemiya, gipertenziya).
4. Mukoaktiv va antioksidant vositalar
Yallig‘lanish bilan bog‘liq balg‘am hosil bo‘lishida mukoaktiv vositalar (ambroksol, asetilsistein)
nafas yo‘llarini tozalashga yordam beradi. Asetilsistein antioksidant sifatida ham faoliyat
ko‘rsatadi.
Terapevtik yondashuvlar
Xalqaro GOLD 2024 (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease) tavsiyasiga
asosan:
IKS + LABA (β2-agonistlar) kombinatsiyasi simptomlarini nazorat qilish va
yallig‘lanishni kamaytirish uchun afzal;
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue2, Iyul 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
31
Agar ekzaserbatsiyalar davom etsa, IKS + LABA + LAMA (antixolinergiklar)
kombinatsiyasi ko‘rib chiqiladi;
PDE-4 ingibitorlari, agarda bronxoobstruktiv simptomlar va balg‘am ko‘payishi bo‘lsa,
qo‘shimcha terapiya sifatida tavsiya qilinadi.
Natija
O‘SOKda yallig‘lanishga qarshi dorilar simptomlarni nazorat qilish, ekzaserbatsiyalarni
kamaytirish va hayot sifatini yaxshilashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Ingalyatsion
kortikosteroidlar, PDE-4 ingibitorlari va mukoaktiv vositalar to‘g‘ri tanlanib, bemorga individual
yondashuvda qo‘llanilsa, ular klinik samaradorlikni yaxshilaydi va kasallikning progressiyasini
sekinlashtiradi. Shuningdek, doimiy monitoring, bemorning ta’limlanishi va dorilarga sodiqligini
ta’minlash terapiya samaradorligida muhim o‘rin tutadi.
Адабиётлар
1. GOLD 2024. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease. www.goldcopd.org
2. Barnes PJ. Inhaled corticosteroids in COPD: a controversy. Respiration. 2020;99(4):369–78.
3. Calverley PM, et al. Roflumilast in symptomatic chronic obstructive pulmonary disease: two
randomised clinical trials. Lancet. 2009;374(9691):685–94.
4. Wedzicha JA, Singh R. Pharmacological Management of Chronic Obstructive Pulmonary
Disease. N Engl J Med. 2022;386:913–923.
5. Пулмонология: Националное руководство / Под ред. А.Г. Чучалина. — М.: ГЭОТАР-
Медиа, 2022
6. Синопалников А. И., Воробев А. В. Эпидемиология ХОБЛ: современное состояние
актуалной проблемы //Пулмонология. – 2020. – №. 6. – С. 78-86.
7. Вёрткин А. Л. ХОБЛ. Руководство для практических врачей / А. Л. Вёрткин — «Эксмо»,
2018 — (Врач высшей категории)
8. Авдеев С.Н. Обострения хронической обструктивной болезни легких: выбор
антибактериалной терапии.
Пулмонология
. 2014;(6):65-72. https://doi.org/10.18093/0869-
9. Овчаренко С. И., Лещенко И. В. Хроническая обструктивная болезн легких. – 2016.
10. Даминова Л. Т., Сиддиков О. А. SHIFOXONADAN TASHQARI PNEVMONIYANI
DAVOLASHDA EMPIRIK TERAPIYA UCHUN OPTIMAL ANTIBAKTERIAL PREPARAT
TANLASH //cardio. – 2020. – Т. 1. – №. 3.
11. Сиддиков О. А., Нуралиева Р. М. РАЦИОНАЛНОЕ ИСПОЛЗОВАНИЕ И
ОПТИМАЛНОЕ ДОЗИРОВАНИЕ АНТИБАКТЕРИАЛНЫХ ПРЕПАРАТОВ ПРИ
ЛЕЧЕНИИ ВНЕБОЛНИЧНОЙ ПНЕВМОНИИ.
12. Сиддиков, О. А., Нуралиева, Р. М., & Даминова, Л. Т. (2022). Фармакоэпидемиология
применения цефалоспоринов в период обострения хронической обструктивной болезни
легких.
ЖУРНАЛ БИОМЕДИЦИНЫ И ПРАКТИКИ
,
7
(2).
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 8, issue2, Iyul 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
32
13. Сиддиков Олим Абдуллаевич, Даминова Лола Тургунпулатовна, & Нуралиева Рано
Матякубовна
(2023).
ФАРМАКОЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЕ
ИЗУЧЕНИЕ
РЕЗИСТЕНТНОСТИ И ЧУВСТВИТЕЛНОСТИ STREPTOCOCCUS PNEUMONIAE К
АНТИБАКТЕРИАЛНЫМ ПРЕПАРАТАМ. Universum: химия и биология, (8-1 (110)), 17-
21.
14. Даминова L. ., & Сиддиков O. (2022). ВЫБОР ОПТИМАЛНОГО ПРЕПАРАТА ДЛЯ
ЭМПИРИЧЕСКОЙ
АНТИБАКТЕРИАЛНОЙ
ТЕРАПИИ
ПРИ
ЛЕЧЕНИИ
ВНЕБОЛНИЧНОЙ ПНЕВМОНИИ. Журнал кардиореспираторных исследований, 1(3), 9–
13. https://doi.org/10.26739.2181-0974-2020-3-1
