ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 1, Fevral 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
145
YASHIL IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH VA UNI MOLIYALASHTIRISH
Nurmanov Alisher Movliddin o`g`li
O`zbekiston Respublikasi
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisi
Tel: + 99899 658 39 34
Annotatsiyasi:
Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi bir qancha muhim ahamiyatga ega. Bu
konsepsiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqtisodiy o‘sishni birgalikda rivojlantirishga
qaratilgan. Yashil iqtisodiyotning ahamiyatini quyidagicha ko‘rib chiqish mumkin. Atrof-
muhitni muhofaza qilish ya`ni yashil iqtisodiyotning asosiy maqsadi – tabiiy resurslarni samarali
va barqaror foydalanish, shu bilan birga atrof-muhitni himoya qilishdir. Bu jarayon, ifloslanish,
iqlim o‘zgarishlari, biologik xilma-xillikning yo‘qolishi kabi ekologik muammolarni
kamaytirishga yordam beradi. Yashil iqtisodiyot nafaqat atrof-muhitni, balki inson salomatligini
ham himoya qilishga qaratilgan. Ifloslanish darajasining kamayishi va ekologik toza
texnologiyalarni joriy etish, odamlarning sog‘lig‘iga ta'sirini yaxshilaydi. Yashil iqtisodiyotning
asosiy maqsadi qisqa muddatda yuqori foyda olish emas, balki uzoq muddatda iqtisodiy
barqarorlikni ta'minlashdir. Bu jarayon, resurslar cheklangan va tabiat ta'siri bilan bog‘liq
muammolar mavjud bo‘lsa, iqtisodiyotni barqaror va muvozanatli rivojlantirishga yordam beradi.
Kalit so`zlar:
yenilenebilir, investitsiyalar, xalaqaro tajriba, investitsion muhit, global
tendensiyalar, yashil texnologiyalar;
Abstract:
The development of the green economy has several important implications. This
concept is aimed at the joint development of environmental protection and economic growth.
The importance of green economy can be considered as follows. Environmental protection, i.e.,
the main goal of the green economy is the effective and sustainable use of natural resources,
while protecting the environment. This process helps reduce environmental problems such as
pollution, climate change, and biodiversity loss. Green economy aims to protect not only the
environment, but also human health. The reduction of pollution and the introduction of
environmentally friendly technologies will improve the impact on people's health. The main goal
of the green economy is not to get high profits in the short term, but to ensure economic stability
in the long term. This process helps to develop the economy in a sustainable and balanced way,
when resources are limited and there are problems related to the effects of nature.
Key words:
renewable, investments, international experience, investment environment, global
trends, green technologies;
Kirish
O'zbekistonda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha bir qancha muhim qadamlar
tashlanmoqda. Yashil iqtisodiyot – bu tabiiy resurslardan samarali foydalanish, atrof-muhitga
zarar keltirmaslik, ekologik barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan iqtisodiy tizimdir.
O'zbekistonda ushbu yo'nalishda quyidagi sohalarda ishlar olib borilmoqda. Yenilenebilir
energiya manbalari: O'zbekistonda quyosh energiyasini va shamol energetikasini rivojlantirishga
katta e'tibor qaratilmoqda. Dastlabki loyihalar amalga oshirilib, quyosh panellari va shamol
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 1, Fevral 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
146
generatorlari qurilishi kengaytirilmoqda. Bu, mamlakatning energiya resurslarini diversifikatsiya
qilish va ekologik toza energiya manbalariga o‘tishning muhim qadamidir. Energiya
samaradorligini oshirish: Mamlakatda sanoat va energetika sohalarida energiya samaradorligini
oshirish bo'yicha dasturlar ishlab chiqilmoqda. Bunga ilg‘or texnologiyalarni tatbiq etish,
energiya sarfini kamaytirish, energiya tejamkor qurilmalarini joriy etish kiradi. Atrof-muhitni
muhofaza qilish: Yashil iqtisodiyotning asosiy tamoyillaridan biri atrof-muhitni himoya qilishdir.
O'zbekistonda bu yo'nalishda suvni tejash, chiqindilarni qayta ishlash va ekologik zararni
kamaytirish bo'yicha qator tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Qayta tiklanuvchi materiallar va
chiqindilarni qayta ishlash uchun zamonaviy texnologiyalar joriy etilmoqda. Agrar sohada yashil
texnologiyalarni joriy etish: Qishloq xo‘jaligida yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun
ekologik toza texnologiyalarni, suv tejovchi tizimlarni, organik va barqaror qishloq xo‘jaligini
rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda.
Yashil moliya va investitsiyalar: Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun yashil moliya tizimini
yaratish, atrof-muhitga ta'siri kam bo‘lgan investitsiyalarni jalb qilish, yashil obligatsiyalarni
chiqarish hamda boshqa barqaror investitsiya loyihalarini moliyalashtirish yo‘nalishida ishlar
olib borilmoqda. Bu tashabbuslar O'zbekistonning yashil iqtisodiyotga o'tish va atrof-muhitni
muhofaza qilish borasida muhim qadamlar bo'lib, uzoq muddatda iqtisodiy o'sish va ekologik
barqarorlikka erishishga yordam beradi.
Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi bir qancha muhim ahamiyatga ega. Bu konsepsiya, atrof-
muhitni muhofaza qilish va iqtisodiy o‘sishni birgalikda rivojlantirishga qaratilgan. Yashil
iqtisodiyotning ahamiyatini quyidagicha ko‘rib chiqish mumkin. Atrof-muhitni muhofaza qilish
Yashil iqtisodiyotning asosiy maqsadi – tabiiy resurslarni samarali va barqaror foydalanish, shu
bilan birga atrof-muhitni himoya qilishdir. Bu jarayon, ifloslanish, iqlim o‘zgarishlari, biologik
xilma-xillikning
yo‘qolishi
kabi
ekologik
muammolarni
kamaytirishga
yordam
beradi.
Sanoat va iqtisodiyotning diversifikatsiyasi Yashil iqtisodiyot rivojlanishi, yangi sanoat
tarmoqlarining paydo bo‘lishiga va iqtisodiyotning diversifikatsiyasiga yordam beradi. Masalan,
qayta tiklanuvchi energiya manbalari, ekologik toza texnologiyalar va yashil moliya bo‘yicha
yangi tarmoqlar yaratiladi. Yashil texnologiyalar va innovatsiyalar
:
Yashil iqtisodiyot o‘z ichiga
yangiliklar kiritadi va ekologik toza texnologiyalarni rivojlantirishga imkon yaratadi. Bu, o‘z
navbatida, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi. Barqaror ish o‘rinlari: Yashil iqtisodiyotning
rivojlanishi yangi, ekologik barqaror ish o‘rinlarini yaratishga yordam beradi, bu esa ishsizlikni
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 1, Fevral 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
147
kamaytirishga xizmat qiladi. Sog‘liqni saqlashni yaxshilash
.
Yashil iqtisodiyot nafaqat atrof-
muhitni, balki inson salomatligini ham himoya qilishga qaratilgan. Ifloslanish darajasining
kamayishi va ekologik toza texnologiyalarni joriy etish, odamlarning sog‘lig‘iga ta'sirini
yaxshilaydi. Havo va suv ifloslanishini kamaytirish
:
Yashil iqtisodiyot havo va suvning
ifloslanishini kamaytiradi, bu esa o‘z navbatida kasalliklarning oldini olishga yordam beradi.
Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish: Ekologik toza va barqaror mahsulotlar iste'moli
odamlarning umumiy sog‘lig‘iga ijobiy ta'sir qiladi. Iqtisodiy barqarorlik va uzoq muddatli
o‘sish.
Yashil iqtisodiyotning asosiy maqsadi qisqa muddatda yuqori foyda olish emas, balki uzoq
muddatda iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdir. Bu jarayon, resurslar cheklangan va tabiat ta'siri
bilan bog‘liq muammolar mavjud bo‘lsa, iqtisodiyotni barqaror va muvozanatli rivojlantirishga
yordam beradi. Resurslarning barqaror boshqarilishi: Tabiy resurslar cheklangan, shuning uchun
ularni qayta tiklanadigan va samarali foydalanish zarur. Bu bo‘lsa kelajakda iqtisodiy
inqirozlarni oldini olishga yordam beradi. Iqtisodiy ko‘rsatkichlarni yaxshilash: Ekologik
barqarorlikni ta'minlash orqali, davlatlar uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishga erishadi va tashqi
bozorda raqobatbardoshligini oshiradi. Jahonning yashil kelajagiga qo‘shilgan hissalari.
Yashil iqtisodiyotni rivojlantirish nafaqat bir mamlakatning rivojlanishiga, balki butun dunyo
miqyosida ekologik barqarorlikka erishishga yordam beradi. Har bir davlat o‘z hududida yashil
iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlash orqali global iqlim muammolarini hal qilishga hissa qo‘shadi.
Xalqaro hamkorlik: Yashil iqtisodiyot bo‘yicha global muammolarni hal qilishda davlatlar
o‘rtasida hamkorlikni kuchaytiradi. Bunga iqlim o‘zgarishi, chiqindilarni boshqarish va yashil
texnologiyalarni rivojlantirish kiradi. Yashil iqtisodiyot – bu nafaqat ekologik xavfsizlikni
ta'minlash, balki iqtisodiy o‘sish, yangi ish o‘rinlari yaratish va umuman inson farovonligini
oshirish yo‘lida zarur qadamlardir. Bu harakatlar orqali nafaqat hozirgi avlod, balki kelajak
avlodlar uchun barqaror va yashil dunyo yaratish mumkin.
Yil Yashil Iqtisodiyotning O‘sish Darajasi (%)
2015 2.5
2016 3.0
2017 3.5
2018 4.0
2019 4.5
2020 5.0
2021 5.5
2022 6.0
2023 6.5
Quidagi jadvalda yashil iqtisodiyotning o‘sishi yil sayin ko‘rsatilgan foiz o‘zgarishi bilan
tasvirlangan. Shuni ta'kidlash joizki, bu faqat misol, va haqiqiy ma'lumotlar mamlakat yoki
regionga qarab o‘zgarishi mumkin. Yashil iqtisodiyotning o‘sishi, qayta tiklanuvchi energiya
manbalari, atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik barqarorlik bo‘yicha amalga oshirilgan
investitsiyalar va tashabbuslar bilan bog‘liq bo‘ladi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 1, Fevral 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
148
Yashil iqtisodiyotning rivojiga ta'sir qiluvchi omillar juda ko‘p va ular bir-biri bilan chambarchas
bog‘langan. Quyidagi asosiy omillarni ajratish mumkin: Davlat siyosati va qonunchilik. Yashil
iqtisodiyotning rivojlanishida davlat siyosati va qonunlar muhim rol o‘ynaydi. Davlat tomonidan
ishlab chiqilgan ekologik siyosatlar, iqtisodiy rag‘batlar va qonunlar, yashil texnologiyalarni
qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan dasturlar yashil iqtisodiyotning rivojlanishini tezlashtiradi.
Ekologik qonunlar va standartlar: Atrof-muhitni himoya qilishga qaratilgan qonunlar va
normativ hujjatlar, korxonalarni ekologik toza texnologiyalarni joriy etishga majbur qiladi.
Subsidiyalar va soliq imtiyozlari: Yashil energiya manbalariga yoki ekologik toza ishlab
chiqarish tizimlariga sarmoya kiritgan kompaniyalarga soliq imtiyozlari va subsidiya berish
orqali davlat bu sohalarni qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Texnologik innovatsiyalar yashil iqtisodiyotning rivojlanishida texnologik yangiliklar va
innovatsiyalar katta ahamiyatga ega. Yangi ekologik toza texnologiyalar, energiya
samaradorligini oshirish usullari va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini ishlab chiqish
o‘sishning asosiy omillaridir. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari: Quyosh, shamol, biomassa
kabi manbalardan foydalanish texnologiyalari rivojlanishi yashil iqtisodiyotning asosini tashkil
etadi. Energiya samaradorligi: Energiya tejamkor texnologiyalar, energiyani boshqarish tizimlari
ishlab chiqilishi iqtisodiyotda energiya sarfini kamaytiradi. Ijtimoiy va madaniy omillar.
Jamoatchilik va iste'molchilarning yashil iqtisodiyotga bo‘lgan talabi, ekologik mas'uliyatni
oshirishda katta rol o‘ynaydi. Odamlar ekologik masalalar haqida ko‘proq ma'lumotga ega
bo‘lishsa, ular o‘zlarining iste'mol odatlarida barqaror variantlarga yo‘naltirilgan qarorlar qabul
qiladilar. Ijtimoiy ong: Iste'molchilarning ekologik toza mahsulotlarga bo‘lgan talabi oshishi,
kompaniyalarni yashil texnologiyalarni joriy etishga undaydi. Ta'lim va tarbiya: Ekologik tarbiya
va atrof-muhitga bo‘lgan e'tibor orqali yangi avlodning yashil iqtisodiyotga bo‘lgan talabini
oshirish mumkin. Moliyaviy va investitsion muhit
Yashil iqtisodiyotning rivojlanishida moliyaviy resurslar va investitsiyalar ham katta ta'sir
ko‘rsatadi. Yashil moliya va barqaror investitsiyalar iqtisodiyotning yangi yo‘nalishlarini
rivojlantirishga yordam beradi. Yashil obligatsiyalar: Yashil obligatsiyalar chiqarish va barqaror
investitsiyalarni jalb qilish orqali yangi loyihalar amalga oshiriladi. Yashil moliya tizimi:
Banklar va moliyaviy institutlar yashil investitsiyalarni qo‘llab-quvvatlaydigan maxsus
moliyaviy mahsulotlar yaratishi kerak. Bozor talab va iqtisodiy sharoitlar, Yashil iqtisodiyotning
rivojlanishida bozor talab va iqtisodiy sharoitlar ham muhim ahamiyatga ega. Yashil mahsulotlar
va xizmatlarga bo‘lgan talabning oshishi ishlab chiqarishni ekologik toza usullar bilan tashkil
qilishga turtki bo‘ladi. Mahsulotlarga bo‘lgan talab: Ekologik toza mahsulotlar va xizmatlarga
bo‘lgan talabning ortishi ishlab chiqaruvchilarni yashil texnologiyalarga o‘tishga undaydi.
Iqtisodiy o‘sish: Iqtisodiy barqarorlik va o‘sish yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun zarur.
Barqaror iqtisodiy sharoitlar investitsiyalarni rag‘batlantiradi.
Xalqaro hamkorlik va global tendensiyalar. Global iqlim o‘zgarishi va atrof-muhit
muammolarini hal qilish uchun xalqaro hamkorlik ham muhim omildir. Xalqaro tashkilotlar va
shartnomalar orqali davlatlar o‘rtasida yashil iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan umumiy
chora-tadbirlar amalga oshiriladi. Parij kelishuvlari va xalqaro shartnomalar: Iqlimni
o‘zgartirishga qarshi kurashda xalqaro hamkorlik va kelishuvlar yashil iqtisodiyotga qo‘shimcha
rag‘bat beradi. Yashil texnologiyalarning global tarqalishi: Yashil texnologiyalar va
innovatsiyalarni eksport qilish va ularni global miqyosda tarqatish bo‘yicha hamkorlik
mamlakatlarga foyda keltiradi. Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun bu omillar bir-biri bilan
chambarchas bog‘langan va birgalikda ishlashini ta'minlash zarur. Davlat siyosati, texnologik
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 1, Fevral 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
149
innovatsiyalar, ijtimoiy ong, moliyaviy resurslar, bozor talab va xalqaro hamkorlik orqali yashil
iqtisodiyot rivojlanib, kelajakda ekologik barqarorlikka erishishda muhim o‘rin tutadi.
Xulosa
Yashil iqtisodiyot – bu nafaqat ekologik xavfsizlikni ta'minlash, balki iqtisodiy o‘sish, yangi ish
o‘rinlari yaratish va umuman inson farovonligini oshirish yo‘lida zarur qadamlardir. Bu
harakatlar orqali nafaqat hozirgi avlod, balki kelajak avlodlar uchun barqaror va yashil dunyo
yaratish mumkin. Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun bu omillar bir-biri bilan chambarchas
bog‘langan va birgalikda ishlashini ta'minlash zarur. Davlat siyosati, texnologik innovatsiyalar,
ijtimoiy ong, moliyaviy resurslar, bozor talab va xalqaro hamkorlik orqali yashil iqtisodiyot
rivojlanib, kelajakda ekologik barqarorlikka erishishda muhim o‘rin tutadi. Yashil
iqtisodiyotning rivojlanishida bozor talab va iqtisodiy sharoitlar ham muhim ahamiyatga ega.
Yashil mahsulotlar va xizmatlarga bo‘lgan talabning oshishi ishlab chiqarishni ekologik toza
usullar bilan tashkil qilishga turtki bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
1.
Meredith, J.R., Shafer, S.M. (2019). "Operations Management for MBAs". Hoboken, NJ:
John Wiley & Sons.
2.
Larson, E.W., & Gray, C.F. (2017). "Project Management: The Managerial Process". New
York, NY: McGraw-Hill Education.
3.
Project Management Institute. (2023). Project Management Body of Knowledge
(PMBOK). www.pmi.org.
4.
ISO. (2022). "ISO 21500 – Guidelines on project management". www.iso.org.
5.
IPMA (International Project Management Association). (2022). "Competence Baseline".
6.
Harvard Business Review. (2022). "Project Management Trends in 2022". www.hbr.org.
7.
Projectmanager.com. (2023). "10 Best Practices for Project Management".
