ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
114
XX ASR O‘ZBEK ADABIYOTIDA MAQSUD SHAYXZODANING TUTGAN O‘RNI
Xayriyev Xayriddin Sirojiddin oʻgʻli
Toshkent Davlat Transport Universiteti
+998932790455
Annotatsiya:
Maqsud Shayxzoda XX asr o‘zbek adabiyotining yirik namoyandalaridan biri
bo‘lib, uning ijodi milliy uyg‘onish, tarixiy adolat va badiiy yangilanish tamoyillari bilan bog‘liq.
Shoir va dramaturg sifatida u o‘zbek adabiyotining taraqqiyotiga katta hissa qo‘shdi.
Shayxzodaning she’riyati va dramaturgiyasi faqat badiiy mahorati bilan emas, balki falsafiy va
tarixiy mazmuni bilan ham ajralib turadi. Ushbu maqolada Shayxzodaning XX asr o‘zbek
adabiyotidagi o‘rni, ijodiy tamoyillari va adabiy jarayondagi ta’siri tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbek adabiyoti, Maqsud Shayxzoda, dramaturgiya, she’riyat, tarix, milliy
uyg‘onish, falsafa, badiiy yangilanish, adabiy jarayon, ijodiy ta’sir.
MAQSUD SHAYXZODA’S ROLE IN 20TH CENTURY UZBEK LITERATURE
Abstract:
Maqsud Shayxzoda was one of the most prominent figures in 20th-century Uzbek
literature, closely associated with national revival, historical justice, and artistic renewal. As a
poet and playwright, he made a significant contribution to the development of Uzbek literature.
His poetry and drama stand out not only for their artistic mastery but also for their deep
philosophical and historical meanings. This article examines Shayxzoda’s role in 20th-century
Uzbek literature, his creative principles, and his influence on the literary process.
Keywords:
Uzbek literature, Maqsud Shayxzoda, drama, poetry, history, national revival,
philosophy, artistic renewal, literary process, creative influence.
РОЛЬ МАКСУДА ШАЙХЗОДЫ В УЗБЕКСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ XX ВЕКА
Аннотация:
Максуд Шайхзода – один из крупнейших представителей узбекской
литературы XX века, тесно связанный с национальным возрождением, исторической
справедливостью и художественными инновациями. Как поэт и драматург, он внес
значительный вклад в развитие узбекской литературы. Его поэзия и драматургия
выделяются не только художественным мастерством, но и глубокой философской и
исторической значимостью. В данной статье рассматриваются место Шайхзоды в
узбекской литературе XX века, его творческие принципы и влияние на литературный
процесс.
Ключевые слова:
Узбекская литература, Максуд Шайхзода, драматургия, поэзия,
история, национальное возрождение, философия, художественные инновации,
литературный процесс, творческое влияние.
Kirish.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
115
Maqsud Shayxzoda XX asr o‘zbek adabiyotining yorqin namoyandalaridan biri bo‘lib,
uning ijodi o‘zbek milliy adabiyotining rivojida muhim bosqich hisoblanadi. U mustabid tuzum
sharoitida ijod qilgan bo‘lsa-da, o‘z asarlarida xalq taqdirini, tarixiy haqiqatni va adabiy
yangilanishni oldingi o‘ringa qo‘ydi. Shoirning adabiy faoliyati 1930-yillarda boshlangan bo‘lib,
u she’riyat, dramaturgiya va tarjimachilik sohalarida samarali ijod qilgan.
Shayxzoda ijodida tarixiy mavzular alohida o‘rin tutadi. Uning “Mirzo Ulug‘bek”,
“Jaloliddin Manguberdi” kabi pyesalari milliy tarixni qayta tiklash va uni o‘zbek xalqining
ma’naviy merosi sifatida talqin etishga yo‘naltirilgan. Bu asarlar sovet mafkurasi hukmron
bo‘lgan davrda milliy o‘zlikni saqlash va tushunish uchun muhim badiiy vositalardan biriga
aylangan.
Shayxzodaning she’riyati ham zamonaviy adabiy jarayon uchun katta ahamiyatga ega
bo‘lib, unda falsafiy mushohadalar, milliy va insoniy qadriyatlar chuqur aks etgan. Uning ijodi
XX asr o‘zbek adabiyotida yangi tendensiyalarni shakllantirishda muhim o‘rin tutadi.
Asosiy qism.
Maqsud Shayxzodaning dramaturgiyadagi o‘rni: Shayxzoda o‘zbek dramaturgiyasida
milliy tarix va badiiy adolatni birlashtirgan yirik asarlar muallifi sifatida e’tirof etiladi. Uning
“Jaloliddin Manguberdi” tragediyasi tarixiy qahramon obrazini yaratishda yangi uslubni taklif
qilgan bo‘lib, bu asar o‘zbek sahna san’atining rivojlanishiga katta hissa qo‘shdi.
Dramaturg sifatida u tarixiy haqiqatni ochiq tasvirlashga intilgan. Uning pyesalarida
qahramonlar o‘z erkinligi uchun kurashadigan, xalq manfaatini himoya qiladigan jasoratli
shaxslar sifatida tasvirlanadi. Bu esa Shayxzodaning ijodiy prinsiplarini belgilagan asosiy
jihatlardan biridir.
She’riyat va falsafiy mushohadalar: Shayxzodaning she’riyati uning adabiy merosida
muhim o‘rin tutadi. U she’rlarida inson va jamiyat, adolat va ozodlik, sevgi va fidoiylik
mavzulariga keng o‘rin bergan. Uning falsafiy mushohadalari tasavvufiy g‘oyalarga yaqin bo‘lib,
shoir insonning ichki dunyosi va uning jamiyatdagi o‘rnini poetik obrazlar orqali yoritgan.
Shayxzodaning she’riyati XX asr o‘zbek adabiyotida badiiy yangilanishning muhim
bosqichlaridan birini tashkil etadi. U an’anaviy uslublarni zamonaviy ohang va falsafiy teranlik
bilan boyitgan.
Adabiy jarayondagi ta’siri: Maqsud Shayxzodaning ijodi faqat o‘zbek adabiyotigagina
emas, balki butun Markaziy Osiyo adabiy makoniga ham ta’sir ko‘rsatgan. Uning ijodiy
tamoyillari keyingi avlod yozuvchilari tomonidan davom ettirildi. Xususan, tarixiy mavzularga
yangicha yondashuv va inson qalbining murakkab jihatlarini o‘rganish borasida Shayxzodaning
tajribasi keyingi adabiy avlodlarga ilhom manbai bo‘ldi.
Xulosa.
Maqsud Shayxzoda XX asr o‘zbek adabiyotining eng muhim namoyandalaridan biri bo‘lib,
uning ijodi milliy adabiyotimiz rivojida o‘ziga xos iz qoldirdi. U tarixiy haqiqatni poetik ifoda
qilish, milliy o‘zlikni anglash va adabiy yangilanish tamoyillarini ilgari surdi. Shayxzodaning
dramaturgiya va she’riyatdagi o‘rni bugungi o‘zbek adabiy jarayonining rivojlanishida ham
muhim ahamiyat kasb etadi
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 6, issue 2, Mart 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
116
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
Karimov G’. “O‘zbek adabiyoti tarixi”. Toshkent: Fan, 2008.
2.
Yoqubov O. “Maqsud Shayxzoda hayoti va ijodi”. Toshkent: Ma’naviyat, 2015.
3.
Xidirov A. “O‘zbek dramaturgiyasi rivojlanishi”. Toshkent: Universitet, 2017.
4.
Qodirov U. “XX asr o‘zbek adabiyoti”. Toshkent: Fan, 2020.
5.
Rahmonov B. “Milliy uyg‘onish va adabiyot”. Toshkent: Akademnashr, 2019.
6.
Asqarov R. “Shayxzoda poetikasi”. Toshkent: Ma’naviyat, 2016.
7.
Hamidov I. “O‘zbek mumtoz adabiyoti”. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2018.
8.
Jo‘rayev N. “Adabiy tafakkur rivoji”. Toshkent: Universitet, 2021.
9.
Rashidov S. “Shayxzoda va tarixiy mavzular”. Toshkent: Ma’naviyat, 2022.
10.
Sa’dullayev O. “O‘zbek she’riyati”. Toshkent: Fan, 2017.
