ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
826
BO‘LAJAK MUHANDISLARNING INGLIZ TILI OG‘ZAKI NUTQ
KOMPETENTSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Shaxnoza Xakimjanovna Yusupaliyeva
Katta o‘qituvchisi, Oriental Universiteti, O‘zbekiston
Annotatsiya:
Mazkur maqolada bo‘lajak muhandislarni tayyorlashda ingliz tili og‘zaki nutq
kompetentsiyalarini rivojlantirish masalasi milliy ta’lim konsepsiyasi va xalqaro tajribalar
asosida ko‘rib chiqiladi. Globalizatsiya va texnologik taraqqiyot sharoitida muhandislik sohasida
samarali xalqaro muloqot olib borish zaruriyati asoslab beriladi. Shu bilan birga, oliy ta’lim
muassasalarida o‘qituvchilarni tayyorlashda metodik va dasturiy yondashuvlar ishlab
chiqishning ahamiyati yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
bo‘lajak muhandislar, ingliz tili, og‘zaki nutq kompetentsiyasi, ta’lim
konsepsiyasi, kasbiy tayyorgarlik, globalizatsiya.
Kirish qismi:
Bo‘lajak muhandislarni tayyorlash milliy ta’lim konsepsiyasining eng dolzarb
vazifalaridan biri hisoblanadi. U ta’lim tizimini malakali kadrlar bilan ta’minlashga
yo‘naltirilgan bo‘lib, oliy ta’lim muassasalarining yangiligi va kasbiy texnik ta’lim
muassasalaridan farqlanishi ta’lim jarayonida pedagogik kadrlarga yangi talablar qo‘yilishini
taqozo etmoqda. Shu sababli, oliy ta’lim muassasalarida o‘qituvchilarni tayyorlash uchun aniq
dasturiy-metodik komponentlarni ishlab chiqish zaruriyati yuzaga kelmoqda.
Adabiyotlar tahlili
Globalizatsiya jarayonlari va zamonaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishi muhandislik
sohasida xalqaro muloqotning ahamiyatini oshirmoqda. Muhandislarning ingliz tilida erkin
muloqot qila olish qobiliyati ularning kasbiy faoliyatida muvaffaqiyatli ishlashi, ilmiy
hamkorlikni yo‘lga qo‘yishi va innovatsion texnologiyalar bilan ishlash imkoniyatlarini
kengaytiradi. Zamоnaviy jamiyat taraqqiyоti xоzir kunda axbоrоt va axbоrоtli jarayоnlar,
axbоrоtlarga ishlоv berishning yangi texnоlоgiyalari, kоmpyuter tizimlari asоsidagi
telekоmmunikatsiyalarning о‘rni va ahamiyatini kо‘rib chiqishni talab etadi. Ayni vaqtda ishlab
chiqarish faоliyatining barcha sоhalarini va bizning hayоtimizni ma’lum qismini qurshab оlgan
axbоrоt texnоlоgiyalaridan keng fоydalanib kelinmоqda. Bunday texnоlоgiyalarni tadbiq qilish
axbоrоtlarni almashish tezkоrligi va saqlanishning ishоnchliligini uni avtоmatik qayta ishlash
imkоnini ta’minlaydi, shu bilan birga sezilarli darajada mutaxassisning fikrlash tarzi va kasbiy
faоliyat xarakterini о‘zgartiradi. Nutq tinglab tushunilishni talab etadi. Ushbu hodisalar parallel
jarayonlar bo‘lib, o‘zaro uzviy bog‘liq va bir-birini to‘ldirib turadi. O'.Hoshimov va I.Yoqubovlar
ularni quyidagicha ta’riflaganlar: “Og‘zaki nutqni o‘rgatish tinglab tushunish va gapirishni
o‘rgatishni o‘z ichiga oladi. Ular ajralmas qismlardir, shu bois ularni bir-biridan ajratib o‘rgatish
qiyin, hatto mumkin ham emas”.
Shu boisdan, bo‘lajak muhandislarning ingliz tili og‘zaki nutq kompetentsiyasini rivojlantirish
dolzarb pedagogik vazifa sifatida qaralmoqda. Ushbu fikr zamonaviy ta’lim va kasbiy
tayyorgarlik jarayonining real talablariga asoslanadi. Globalizatsiya va texnologik taraqqiyot
hozirgi davrda barcha kasbiy sohalarda, xususan, muhandislik sohasida ham xalqaro hamkorlik
va muloqotni zarur qilmoqda.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
827
Kasbiy faoliyatda muhandislarning ingliz tilida erkin muloqot qilishi, ular uchun xorijiy
kompaniyalar, ilmiy markazlar va texnologik loyihalarda ishlash imkoniyatlarini kengaytiradi.
Bu, o‘z navbatida, xalqaro darajadagi tajriba almashinuvini tezlashtiradi va professional o‘sishni
rag‘batlantiradi. Ingliz tili – global ilmiy til sifatida, innovatsion texnologiyalarni o‘rganish,
ularni joriy etish va rivojlantirishda asosiy vosita hisoblanadi. Muhandislar ilmiy adabiyotlarni
o‘qish, konferensiyalarda qatnashish, xalqaro loyihalarda ishtirok etish uchun yetarli darajada
ingliz tilida muloqot qila olishi shart.
Asosiy qism:
Bu kompetentsiyani rivojlantirish nafaqat xorijiy tillarni o‘rganish darajasida, balki
kasbiy ingliz tilini, ya’ni muhandislikka oid texnik terminologiya va so‘zlashuv uslubini
o‘zlashtirishni ham nazarda tutadi. Shu sababli, bu vazifa oddiy til o‘qitish emas, balki kasbiy
ingliz tiliga integratsiyalashgan o‘qitish tizimini ishlab chiqishni talab qiladi. Matn global va
texnologik tendensiyalarni hisobga olgan holda muhandislik ta’limida ingliz tilining ahamiyatini
aniq va asosli ravishda ko‘rsatadi. Bu ehtiyojni pedagogik yondashuvlar orqali hal qilish dolzarb
va strategik muhim vazifa sifatida tasvirlangan.
Oliy ta’lim muassasalari yangi shakllanayotgan kasbiy talablarga javob beruvchi kadrlar
tayyorlash uchun zamonaviy metodik yondashuvlarni ishlab chiqishi zarur. Tizimli va kompleks
yondashuv asosida mutaxassisga qo‘yiladigan talablar, shaxsiy va faoliyat yondashuvlari asosida
mazmunli, tashkiliy va jarayonli komponentlar aniqlanadi. Oliy ta’lim muassasalari bugungi tez
o‘zgarayotgan mehnat bozori talablariga moslashuvchan va raqobatbardosh mutaxassislarni
tayyorlashi kerak. Bu esa an’anaviy o‘qitish shakllaridan voz kechib, innovatsion va
integrallashgan metodik yondashuvlarni ishlab chiqishni taqozo etadi.
Tizimli va kompleks yondashuv deganda, faqat bilim berish emas, balki shaxsiy rivojlanish,
kasbiy faoliyat ko‘nikmalari, axborot texnologiyalari va til kompetentsiyalarini uyg‘un ravishda
shakllantirish nazarda tutiladi.
Kasbiy ko‘nikmalarni rivojlantirish Teoretik bilimlarni real hayot va kasbiy faoliyatda qo‘llash
qobiliyatini oshiradi. Amaliy mashg‘ulotlar, laboratoriya ishlari, loyihalar orqali
mustahkamlanadi.
Shaxsiy rivojlanish va mustaqil ta’limga rag‘batlantirish Hayot davomida o‘qish (lifelong
learning) konsepsiyasiga mos keladi. Mustaqil fikrlash, o‘z-o‘zini rivojlantirish ko‘nikmalarini
shakllantiradi.
Xalqaro tajribalarga asoslanib ingliz tili kompetentsiyasini shakllantirish muhandislik va
texnologik sohalarda xalqaro hamkorlikning asosiy vositasi ingliz tili bo‘lib, global texnologik
taraqqiyotda ishtirok etish imkonini beradi.
Tizimli va kompleks yondashuv asosida kasbiy ko‘nikmalarni shakllantirish, shaxsiy
rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash, AKTdan foydalanish va ingliz tili kompetentsiyasini
rivojlantirish — bu bo‘lajak muhandislarni global raqobatga tayyorlash uchun zarur shartlardir.
Oliy ta’lim tizimi bu tamoyillarni o‘ziga singdirgan holda innovatsion va xalqaro darajada
raqobatbardosh mutaxassislarni yetishtirib bera oladi.
Tahlil va natijalar:
Bo‘lajak muhandislarning ingliz tili og‘zaki nutq kompetentsiyalarini
rivojlantirish zamonaviy ta’lim jarayonining ajralmas qismi sifatida e’tirof etilishi kerak. Oliy
ta’lim tizimida tizimli va kompleks yondashuv asosida o‘qituvchilarni tayyorlash, milliy va
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
828
xalqaro tajribalarni uyg‘unlashtirish orqali kasbiy kompetentlikni oshirish mumkin. Natijada,
bo‘lajak muhandislar global mehnat bozorida muvaffaqiyatli raqobatdosh mutaxassislarga
aylanishadi. Yuqoridagi tahlil va tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, bo‘lajak muhandislarning
ingliz tili og‘zaki nutq kompetentsiyasini rivojlantirish zamonaviy ta’limning ajralmas va
dolzarb yo‘nalishidir. Globalizatsiya va texnologik rivojlanish sharoitida xalqaro muloqot
ko‘nikmalariga ega bo‘lgan mutaxassislar talab qilinmoqda. Muhandislik sohasidagi xalqaro
loyihalar, ilmiy tadqiqotlar va texnologik innovatsiyalarning asosiy vositasi ingliz tili hisoblanadi.
Metodik yondashuvlarda tizimli va kompleks uslub afzallik kasb etadi. Bunda esa kasbiy
ko‘nikmalar nazariy bilimlar bilan uyg‘unlashgan holda shaxsiy rivojlanish va mustaqil ta’lim
rag‘batlantiriladi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish xalqaro
tajribalarga asoslangan ingliz tili kompetentsiyasi shakllantiriladi.
Tizimli va integrallashgan yondashuv nafaqat chet tilini o‘rganishni, balki kasbiy nutq
madaniyati va texnik ingliz tilini egallashni ham o‘z ichiga oladi. Aynan shu tamoyillar asosida
tayyorlangan muhandislar xalqaro mehnat bozorida raqobatbardosh bo‘lib, zamonaviy ilmiy va
texnologik jarayonlarda faol ishtirok etishga tayyor bo‘ladi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, oliy ta’lim
muassasalari pedagogik faoliyatni innovatsion metodlar, interfaol o‘qitish texnologiyalari, kasbiy
kompetensiyalarga yo‘naltirilgan yondashuvlar orqali takomillashtirishlari zarur. Shunday qilib,
ingliz tili og‘zaki nutq kompetentsiyasini rivojlantirish bo‘lajak muhandislarning kasbiy
tayyorgarligini zamonaviy va global talablarga moslashtirishda hal qiluvchi omil hisoblanadi.
Globalizatsiya va raqamli texnologiyalar asrida xalqaro hamkorlik, tajriba almashinuvi va ilmiy-
texnik taraqqiyot muhandislardan ingliz tilini, xususan og‘zaki muloqot kompetentsiyasini puxta
egallashni talab qiladi. Muhandis ilmiy texnik hujjatlarni o‘qish, xalqaro konferensiyalarda
ishtirok etish, xorijiy hamkorlar bilan samarali muloqot qilish, texnologik yangiliklarni tezda
o‘zlashtirish uchun ingliz tilida ravon muloqot qila olishi shart. Bu esa ingliz tili bilimining
umumiy emas, balki kasbiy va texnik terminologiya darajasida bo‘lishini talab qiladi. Shuning
uchun muhandislik ta'limida ingliz tili fani oddiy chet tili emas, kasbiy faoliyat vositasi sifatida
o‘rgatilishi kerak. Muhandislarni tayyorlashda zamonaviy talablar faqat nazariy bilimlar bilan
cheklanmaydi. Tizimli va kompleks yondashuv quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Bilim: Kasbiy nazariy bilimlar va texnik lug‘at boyligini shakllantirish;
Ko‘nikma: Kasbiy faoliyatda nutq va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish (masalan,
texnik prezentatsiyalar, loyiha himoyasi, muzokaralar olib borish);
Malaka: Amaliy faoliyatga tayyor bo‘lish, o‘z fikrini xalqaro standartlarga mos holda
ifoda eta olish.
Interfaol metodlar (rol o‘ynash, loyihaviy faoliyat, muammoli ta'lim), axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari (online platformalar, multimedia vositalari), tanqidiy va ijodiy fikrlash
rivojlantirilishi kerak.Bunda xalqaro tajribaga tayangan holda:
-Soft skills (muloqot, jamoada ishlash, madaniyatlararo kompetensiya) va
-Hard skills (kasbiy bilim va texnik ko‘nikmalar) muvozanatli shakllantiriladi.
Bu esa bo‘lajak
muhandislarning nafaqat mahalliy, balki jahon mehnat bozorida ham
raqobatbardosh bo‘lishiga xizmat qiladi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
829
Xulosaqismi:
Globalizatsiya va zamonaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishi sharoitida
muhandislik sohasida xalqaro muloqot va hamkorlikning ahamiyati sezilarli darajada ortdi.
Bo‘lajak muhandislarning ingliz tili og‘zaki nutq kompetentsiyasini rivojlantirish, ularning
kasbiy muvaffaqiyati va global mehnat bozorida raqobatbardoshligini ta’minlash uchun zaruriy
shartga aylandi.
Oliy ta’lim muassasalari zamonaviy pedagogik yondashuvlar va xalqaro tajribalar asosida o‘quv
jarayonini qayta tashkil etishi, kasbiy ingliz tiliga ixtisoslashgan dasturiy va metodik
komponentlarni ishlab chiqishi lozim. Bunda tizimli va kompleks yondashuv asosida bilim,
ko‘nikma va malakalarni uyg‘un shakllantirish, shaxsiy rivojlanish va mustaqil ta’limga
rag‘batlantirish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanishga alohida
e’tibor qaratilishi kerak. Bo‘lajak muhandislar uchun ingliz tilini nafaqat umumiy aloqa vositasi
sifatida, balki kasbiy faoliyat va ilmiy-texnik hamkorlikning muhim omili sifatida egallash
dolzarb vazifadir. Shunday ekan, ta’lim jarayonida innovatsion va integrallashgan metodikalar
orqali ingliz tili og‘zaki nutq kompetentsiyasini rivojlantirish zamonaviy muhandislik ta’limining
ajralmas qismi sifatida qaralishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati:
1.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
2017-yil
7-fevraldagi
“O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi
to‘g‘risida”gi PF-4947-son Farmoni // O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari
to‘plami, 2017-yil., 6-son, 70-modda.
2.Кулневич С.В. Новая педагогика: Учебное пособие для студентов пед.вузов. – Воронеж,
1992. – 134с.
3.
Tulkunovna A. G., Aziza N. STUDY OF MUSIC TERMS IN COMPILING A DICTIONARY
//SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. –
2025. – Т. 3. – №. 29. – С. 253-256.
4. Yusupalieva Sh, Sattorova S \\Indoneziya International
journal of discoveries and innovations in applied sciences\\
THE IMPORTANCE OF
SPEAKING IN EFL CLASSES\\ Volume 1 Issue 4, 2021 P.63-65
5.
Xakimjanovna S. METHODS OF IMPROVING ENGLISH SPEAKING COMPETENCE
THROUGH TECHNICAL TERMINOLOGY OF ESP LEARNERS IN HIGHER EDUCATION
//International Journal of Artificial Intelligence. – 2025. – Т. 1. – №. 1. – С. 663-667.
6.
Yusupaliyeva S., Majidova M. INTERNET MATNLARINING TARJIMAGA OID
XUSUSIYATLARI //Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. –
2025. – Т. 5. – №. 20. – С. 427-430.
7. Yusupalieva S. METHODS OF IMPROVING FUTURE ENGINEERS’ENGLISH
SPEAKING COMPETENCE THROUGH SPECIFIC VOCABULARY IN TECHNICAL
INSTITUTIONS //Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. –
2025. – Т. 5. – №. 20. – С. 283-286.
8. Abdullayeva Z. PROBLEMS OF DISTANCE EDUCATION IN TEACHING FOREIGN
LANGUAGES AND WAYS OF ITS DEVELOPMENT //Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences. – 2025. – Т. 5. – №. 20. – С. 77-80.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
830
10. Tulkunovna A. G., Aziza N. STUDY OF MUSIC TERMS IN COMPILING A
DICTIONARY //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC
RESEARCH. – 2025. – Т. 3. – №. 29. – С. 253-256.
