ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
523
O'ZINI O'ZI BOSHQARISH ORGANLARIDA YOSHLAR BILAN ISHLASHNING
HUQUQIY ASOSLARI.
Kaxxorov Beknazar Xusan O'g'li
Yoqubova Iroda G'aybullo qizi
Samarqand davlat universiteti Kattaqo'rg'on filiali
Ijtimoiy ish yo'nalishi 4-kurs talabasi.
Ilmiy rahbar :
Ibragimov Jahongir Toshniyozovich
ANNOTATSIYA:
Maqolada yoshlar bilan ishlashning huquqiy asoslari va bu sohada o’zini o’zi
boshqarish organlarining o’rni va ahamiyati haqida so’z boradi. Shuningdek ushbu yo’nalishda
olib borilgan tatqiqotlar va metodlar va foydali dasturlar to’g’risida atroflicha fikr yuritilgan.
Kalit so’zlar:
Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, Yoshlar –kelajagimiz umumiy
manfaat, ijodiy iqtidori, yoshlar parlamenti, istiqlol g’oyasi, globallashuv
KIRISH.
O‘zbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatini amalga oshirishda fuqarolarning
o‘zini o‘zi boshqarish organlari muhim o‘rin egallaydi. Bu organlar, xususan, mahallalar, qishloq
va ovul fuqarolar yig‘inlari yoshlarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash,
ularning ijtimoiy muammolarini o‘rganish va hal etishda bevosita ishtirok etadi.Mahalla
institutlari o‘z faoliyatini O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, “Fuqarolarning o‘zini o‘zi
boshqarish organlari to‘g‘risida”gi Qonun,“Mahalla to‘g‘risida”gi Qonun, shuningdek
“Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi Qonun asosida olib boradi. Yoshlar bilan ishlash
borasidagi huquqiy asoslar orasida eng muhim hujjatlardan biri bu 2016 yilda qabul qilingan
“Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi Qonundir. Unda davlat organlari, shu jumladan
o‘zini o‘zi boshqarish organlari oldiga yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirish, ularni bandlik,
ta’lim, sog‘liqni saqlash, huquqiy madaniyat kabi sohalarda qo‘llab-quvvatlash vazifalari
qo‘yilgan.Ushbu qonun asosida mahallalarda yoshlar bilan ishlash bo‘yicha aniq yo‘nalishlar,
chora-tadbirlar ishlab chiqilgan.So‘nggi yillarda Prezident farmonlari asosida “Yoshlar–
kelajagimiz”, “Har bir oila – tadbirkor”, “Yoshlar daftari” kabi ijtimoiy dasturlar joriy etildi.
Bularning barchasi yoshlar ehtiyojlarini o‘rganish va ularni ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan qo‘llab-
quvvatlashni ko‘zda tutadi. Mahalla idoralarida yoshlar yetakchilari faoliyat yuritmoqda. Ular
mahalladagi ijtimoiy muammolarni aniqlash, profilaktik ishlar olib borish, yoshlarni to‘g‘ri
yo‘lga boshlash, ularni bo‘sh vaqtlarini mazmunli o‘tkazishga jalb etish kabi masalalar bilan
shug‘ullanadilar. Shuningdek,huquqbuzarliklarning oldini olish, diniy ekstremizm va boshqa
salbiy oqimlarga qarshi immunitet hosil qilish borasida ham mahalla organlarining yoshlarga
qaratilgan profilaktik faoliyati muhim sanaladi. Bu borada Ichki ishlar, Xalq ta’limi, Bandlik va
boshqa tashkilotlar bilan hamkorlikda ish olib boriladi. Har bir yosh fuqaroning huquqiy
manfaatlarini himoya qilish, uning qobiliyati va salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun qonuniy
asosdagi tizimli yondashuv mavjud. Shunday qilib, o‘zini o‘zi boshqarish organlari yoshlar bilan
ishlashda jamiyatdagi islohotlarning eng yaqin ishtirokchilariga aylanmoqda. Bu yo‘nalishdagi
huquqiy asoslar ularning faoliyatini tartibga solish,oshkoralik va shaffoflikni ta’minlash, eng
muhimi esa yoshlar ehtiyojiga mos xizmatlar ko‘rsatishni kafolatlashga xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR.
O'zini o'zi boshqarish organi tashqi hokimiyatning aralashuvisiz yoki ko'rsatmasisiz o'zini
boshqarish yoki nazorat qilish vakolatiga ega bo'lgan guruh yoki tashkilotni anglatadi. O'zini o'zi
boshqarish organlari odatda ma'lum bir maqsadga erishish yoki umumiy manfaatni ko'zlash
uchun birgalikda ishlashga va bir qator qoidalar yoki ko'rsatmalarga rioya qilishga rozi bo'lgan
shaxslardan iborat. Oʻzini oʻzi boshqarish organlariga notijorat tashkilotlar, kooperativlar va
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
524
mahalliy boshqaruvning ayrim shakllarini misol qilib keltirish mumkin.O'z-o'zini boshqarish
organlari bir necha sabablarga ko'ra muhim ahamiyatga ega. Avvalo, ular odamlarga avtonomiya
hissi va o'z hayotlari va ishlari ustidan nazoratni ta'minlaydi. Bunday vakolat va o'z taqdirini o'zi
belgilash tuyg'usi kuchga ega bo'lishi mumkin va faollik, ishtirok etish va ijtimoiy hamjihatlikni
oshirishga olib kelishi mumkin. O'zini-o'zi boshqarish organlari ham mas'uliyat, shaffoflik va
demokratik qarorlar qabul qilishni ta'minlaydi. Oʻzini oʻzi boshqarish organlari aʼzolarga
tashkilot qanday faoliyat yuritishihaqida soʻz berish orqali aʼzolar oʻrtasida mulkchilik va
masʼuliyat hissini uygʻotadi hamda qarorlar adolatli va shaffof tarzda qabul qilinishiga yordam
beradi. Bundan tashqari, o'zini o'zi boshqarish organlari muayyan jamoa yoki guruhga xos
bo'lgan muammolar va muammolarni hal qilishda ayniqsa samarali bo'lishi mumkin. Odamlarga
birlashish va umumiy maqsad sari harakat qilish imkonini berish orqali ular tashqi hokimiyatlar
yoki boshqaruvning anʼanaviy shakllari tomonidan yetarlicha hal etilmagan muammolarni hal
qilishlari mumkin. O’zini-oʻzi boshqarish organlari barcha shaxslar oʻz hayoti va jamiyatlariga
taʼsir koʻrsatadigan muhim qarorlar qabul qilishda oʻz soʻzini va oʻz fikrini bildirishini
taʼminlashning muhim vositasidir.Yoshlar tashkilotlari kabi oʻzini oʻzi boshqarish organlari
yoshlarga bandlikni taʼminlash va saqlab qolish uchun zarur boʻlgan koʻnikma, bilim va
aloqalarni rivojlantirishga yordam beruvchi turli dastur va tashabbuslarni taqdim etish orqali
yoshlar bandligini taʼminlashda muhim rol oʻynashi mumkin. Ushbu organlar bo'sh ish o'rinlari
yarmarkalari, martaba bo'yicha maslahatlar va rezyume yozish, intervyu ko'nikmalari va
tarmoqqa kirish kabi ishga tayyorlik ko'nikmalari bo'yicha seminarlar tashkil qilishi mumkin.
Shuningdek, ular mahalliy ish beruvchilar bilan hamkorlik qilib, yoshlar uchun ish o‘rinlari
yaratish, shuningdek, o‘qitish va murabbiylik dasturlarini taqdim etishlari mumkin. Bundan
tashqari, o'zini o'zi boshqarish organlari mahalliy va milliy darajada yoshlar bandligini qo'llab-
quvvatlovchi siyosat va dasturlarni himoya qilishlari mumkin. Umuman olganda, bu sa’y-
harakatlar yoshlarga mehnatda o‘z salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishga imkon berish orqali
yanada inklyuziv va farovon jamiyatni rivojlantirishga yordam beradi. Tadqiqotlar shuni
ko'rsatdiki, Yoshlar masalalari bugungi kun jamiyatimizning muhim omillaridan biri bo’lib
kelmoqda
MUHOKAMA VA NATIJALAR.
2014 yilda yoshlarga oid davlat siyosatini amalga oshirishga qaratilgan qo`shimcha chora-
tadbirlar Dasturining 6 bandi hamda viloyat hokimligining 2014 yil 17 oktyabrdagi 1q408-5-1
sonli “Viloyatda yoshlarga oid davlat siyosatini amalga oshirishga qaratilgan qo`shimcha chora-
tadbirlar Dasturi doirasida 2014 yil yilning 4- choragi davomida yoshlar bilan amalga
oshiriladigan tadbirlar rejasi”ga asosan joriy yilning 11,12 noyabr kunlari viloyat hamda shahar
hokimligi, “Kamolot” YOIH viloyat kengashi va halq ta’limi bilan hamkorlikda joriy yilning 11
noyabr kuni Buxoro shahar hokimlik binosida, 12 noyabr kuni Mahnat va aholini ijtimoiy
muhofaza qilish boshqarmasi va Aloqa,axborotlashtirish va komunikatsiya texnologiyalari davlat
qo`mitasida universitet talaba-yoshlari bilan turkum uchrashuvlar o`tkazildi. Bugungi kun
yoshlari dunyo miqyosida o‘z erkinliklari, qonuniy huquqlari va manfaatlariga oid dolzarb
muammolarni hal qilish va ularga ta’sir ko‘rsatishda demokratik va fuqarolik jamiyatini
shakllantirish jarayonining haqiqiy ishtirokchisiga aylanmoqda. Respublikamizda yoshlarning
huquq va manfaatlarini himoya qilish, ularga zarur shart-sharoitlar va imkoniyatlar yaratish
borasida mustahkam huquqiy baza yaratilgan va bu tizim zamon talablariga hamohang ravishda
takomillashtirib borilmoqda. Xususan, bugungacha parlament tomonidan yoshlarga oid 40 dan
ziyod qonun hujjatlari qabul qilingan bo‘lib, 30 dan ortiq xalqaro huquqiy hujjatlar ratifikatsiya
qilingan. Harakatlar strategiyasini «Ilm, ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili»da
amalga oshirishga oid Davlat dasturi ijrosini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston Respublikasi
Oliy Majlisi Senati huzurida Yoshlar parlamenti tashkil etildi. Bu esa yosh avlodga ularning
manfaatlariga ta’sir ko‘rsatadigan muhim iqtisodiy va ijtimoiy
siyosiy muammolarni hal qilish
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
525
jarayonida ishtirok etish uchun platforma vazifasini bajaradi. Davlatimiz siyosatining ustuvor
yo‘nalishi bu - yoshlarga oid siyosat bo‘lib, uning maqsadi yoshlarning ijtimoiy shakllanishi va
kamol topishi, ijodiy iqtidori jamiyat manfaatlari yo‘lida imkoni boricha to‘la-to‘kis ro‘yobga
chiqishi uchun ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy, tashkiliy jihatdan shart-sharoit yaratish hamda ularni
kafolatlashdan iborat, - deydi Tanzila Norboyeva. - 100 nafar faol yoshlardan tashkil topgan
Yoshlar parlamentining aksariyat a’zolari, aniqrog‘i 84 nafari mahalliy Kengashlar tarkibidagi
yosh, salohiyatli deputatlar orasidan saylangan. Endilikda yoshlar parlamentining har bir a’zosi
o‘zi istiqomat qiladigan hudud yoshlariga tegishli muammolarni o‘rganib, uning sabablarini
aniqlab, ushbu muammolarni yoshlar o‘rtasida muhokama qilib, uni bartaraf etish yuzasidan
loyiha tayyorlashi, yoshlarning yangi tashabbuslarini olib chiqishi talab etiladi.
XULOSA VA TAKLIFLAR.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak Yoshlar bilan ishlash – jamiyat barqarorligining muhim
omillaridan biridir. O‘zini o‘zi boshqarish organlari ushbu faoliyatni huquqiy asosda olib borishi
natijasida yoshlarning hayotiy muammolari yechim topadi, ularning faolligi oshadi. Huquqiy
asoslarning kuchaytirilishi esa bu yo‘nalishdagi ishlarning tizimli va samarali bo‘lishini
taʼminlaydi. Yoshlar–jamiyatning eng faol, yangilikka intiluvchan va kelajakni belgilovchi
qatlamidir. O‘zini o‘zi boshqarish organlari (mahallalar, fuqarolar yig‘inlari va hokazo) mahalliy
darajadagi ijtimoiy hayotda yoshlarni jalb qilish, ularning muammolarini hal etishda ishtirokini
taʼminlashda muhim rol o‘ynaydi. Bu jarayonni huquqiy jihatdan tartibga solish yoshlar bilan
samarali ishlashning asosiy shartidir. Taklif o’rnida shuni aytishim mumkinki yoshlarni bo’sh
vaqtlarini mazmunli o’tkazish uchun jahon standartlariga mos ravishta metodlar ishlab chiqish va
xorijiydavlatlar tajribasini joriy etish zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
.
1. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон ёшларига
байрам табриги.https://uza.uz/posts/57521
2. Кирницкий В.В. Проблема формирования патриотических ценностей в массовом
сознании российской молодежи: диссертация...
3. Исмоилов Т.И. Ўзбекистонда уюшмаган ёшларнинг ижтимоий фаоллиги [монография].
–Т., 2021
4. Муродов А. Уюшмаган ёшлар тушунчаси
ва унинг криминологик тавсифи.https://api.moiti.uz/media/book/%D0%9C%D0%B0%D
0%BA%D
5. Жураев Б.Т. Социально-духовное развитие студентов //Россия-Узбекистан.
Международные образовательные и социально-культурные технологии: векторы развития.
– 2019. – С. 22-23.
6. Amonov M.N. Ijtimoiy-pedagogik faoliyatni tashkil etishga qaratilgan jarayon mazmuni
//Экономика и социум. – 2023. – №.
4-1 (107). – С. 40-
