Авторы

  • Naziroza Elmera Shodmonovna,Hoshimov Donobek
    Toshkent axborot texnologiyalari universteti Texnika fanlari dotsenti professor,Toshkent axborot texnologiyalari universteti 2-kurs tayanch doktoranti

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.ifx.82532

Ключевые слова:

Neft masalalari sonli usullar matematik model g`ovak muhit progonka usuli.

Аннотация

Ushbu ilmiy maqolada neftning filtratsiya(sizish) masalasi yechilgan, algoritmi tuzilgan.


background image

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241

Volume 7, issue 1, Aprel 2025

https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi

worldly knowledge

OAK Index bazalari :

research gate, research bib.

Qo’shimcha index bazalari:

zenodo, open aire. google scholar.

Original article

502

NEFT FILTRATSIYA MASALASINI IKKI O`LCHOVLI MASALASI ALGORITMI

Naziroza Elmera Shodmonovna

Toshkent axborot texnologiyalari universteti

Texnika fanlari dotsenti professor

Hoshimov Donobek

Toshkent axborot texnologiyalari universteti

2-kurs tayanch doktoranti

E-mail:

hoshimovdonobek@gmail.com

Annotatsiya:

Ushbu ilmiy maqolada neftning filtratsiya(sizish) masalasi yechilgan, algoritmi

tuzilgan.

Kalit so`zlari:

Neft masalalari, sonli usullar, matematik model, g`ovak muhit, progonka usuli.

Ushbu maqolada aytiladigan algoritmda ko`ndalang kesm sximasi va haydash usuli g`oyasiga

asoslangan bo`ladi. Qisqacha aytganda haydash usuli g`oyasi chap va o`ng haydash usuli

go`yasidek bo`ladi. Bundan kelib chiqadiki ikki oqimga parallellashtirish imkonini beradi.

Bunday holatda chekli ayirmali usul ikkita oqim o`rtasida ikkiga bo`linadi va birinchisi

1

k

i

yo`nalishida ikkinchisi

k

i k

yo`nalishida (bu yerda

(

1) / 2

k

k

=

+

, k toq son). Bu yerda

k

- oldinga siljishning ikkita shoxlari yuqorida va pastda tutashadigan tenglamaning soni.

Bundan kelib chiqadi qarama- qarshi yo`nalishda birinchi navbatda uning oldinga siljishi amalga

oshiriladi- koyefitsentlar yuqoridan pastga hisoblanadi:

Usulning algoritmi quyidagicha progonka koefitsentlari topish usuliga o`xshash:

1. Oldinga haydash ishga tushiriladi (to‘g‘ri yurish bilan):

1

0

0

1

0

0

=b /c ,

=f /c ,

a

b

=a /c ,

=f /c .

N

N

N

N

N

N

x

h

2. Oldinga yurish quyidagi formulalarni hisoblash orqali ketma-ket bajariladi:

1

i

i

i i

=b /(c -a ), i=1, 2, ... , m-1.

i

a

a

+

1

i

i i

i

i i

=(f +a )/(c -a ), i=1, 2, ... , m-1.

i

b

b

a

+

i

i i+1

=a /(c -b

), i=N-1, N-2, ... m .

i

i

x

x


background image

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241

Volume 7, issue 1, Aprel 2025

https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi

worldly knowledge

OAK Index bazalari :

research gate, research bib.

Qo’shimcha index bazalari:

zenodo, open aire. google scholar.

Original article

503

i+1

i

i i+1

=(f +b

)/(c -b

), i=N-1, N-2, ... m .

i

i

i

h

h

x

3. Teskari haydash ishga tushiriladi:

m

m m

m m

=( +

)/(1-

) .

m

p

h x b

x b

1

m

m m

m m

=( +

)/(1-

) .

m

p

b a h

x b

-

4. Teskari haydashda quyidagi formulalar ketma-ket bajariladi:

i+1

1

i+1

=(

+

) , i=m-2, ... , 1, 0 .

i

i

p

p

a

b

+

1

i+1

i+1

=(

+

) , i=m, m+1, ... , N-1.

i

i

p

p

x

h

+

To‘g‘ridan-to‘g‘ri harakat formulalarida bir xil ifoda bilan bo‘linish juftlari mavjud. Ularni

o‘zaro hisoblab, keyingi qadamda ushbu raqamlarga ko‘paytirish orqali almashtirish mumkin.

Odatda berilgan orqaga o‘tish formulalarida

1

m

p

-

komponenti uchun formula yo‘q, bu esa

keyinroq teskari ishda hisoblanadi. Biroq, bu o‘zgaruvchilar soni juft bo‘lgan taqdirda ham

grafikning kritik yo‘lini uzaytiradi,

1

m

p

-

ni hisoblashni

m

y

allaqachon hisoblangan paytgacha

kechiktiradi, ikkala komponent bir vaqtning o‘zida bir-biridan deyarli mustaqil ravishda

hisoblanishi mumkin va o‘zgaruvchilarning soni toq bo‘lsa, “tutashish nuqtasida” hisob-kitoblar

uchun koeffitsiyentlarning bitta qo‘shimcha hisobini “yuqorida” yoki “pastda” kutish kerak.

Shuning uchun keyingi manbalarda toq sonli noma’lumlar uchun maqbulroq formulalar berilgan.

Ularda teskari harakatning boshlanishi quyidagi formula bilan almashtiriladi (bizning

belgilashimizda):

m

m m+1

m m

m

m m

m m+1

=(f +b

+a

)/(c -a

-b

)

m

p

h

b

a

x

Endi ikki o‘lchovli masalalar uchun parabolik tipdagi tenglamalarni hisoblashning parallel

algoritmini ko‘rib chiqamiz. Bu yerda ma’lumki, chekli farqli tenglamalar uchun ko‘ndalang-

kesim sxemalar qo‘llaniladi. Parallel hisoblash jarayonini tashkil qilish uchun l+0,5 yarim vaqt

qatlami, qarama-qarshi ishning hisoblash maydoni 1-nuqtadan

gacha va m-nuqtadan

nuqtaga qadar ikki qismga bo‘linadi.


background image

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241

Volume 7, issue 1, Aprel 2025

https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi

worldly knowledge

OAK Index bazalari :

research gate, research bib.

Qo’shimcha index bazalari:

zenodo, open aire. google scholar.

Original article

504

1.1-rasm.l+0.5 vaqt qatlami uchun parallel hisoblash algortm sxemasi.

Ushbu parallel hisoblash sxemasida har bir yo‘nalishda x

i

o‘zgaruvchisi orqaga qarab,

(

1,2,..., )

j

y j

m

=

o‘zgaruvchisi bo‘ylab harakatlanadi va

(

,

1,..., )

j

y j m m

m

=

-

ga parallel

bo‘ladi.

Algoritmik sxemadagi ishlatilgan belgilar quyidagilarni ko‘rsatadi:

m - y o‘zgaruvchisi bo‘yicha nuqtalar soni;

n - x o‘zgaruvchisi bo‘yicha nuqtalar soni;

uh - Uchrashuv-haydash usulining qo‘llanilishi(Vstrechnay pragonka);

m

- y o‘qi yo‘nalishdagi markaziy nuqta

1

2

m

m

=

+

;


background image

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241

Volume 7, issue 1, Aprel 2025

https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi

worldly knowledge

OAK Index bazalari :

research gate, research bib.

Qo’shimcha index bazalari:

zenodo, open aire. google scholar.

Original article

505

n

- x o‘qi yo‘nalishidagi markaziy nuqta

1

2

n

n

=

+

.

1.2-rasm. l+1 vaqt qatlami uchun parallel xisoblash.

Bu yerda ham hisoblash sxemasi (l+1 vaqt qatlami uchun) ko‘ndalang kesim sxemasi bo‘yicha

amalga oshiriladi. Ushbu parallel hisoblash sxemasida har bir yo‘nalishda y

i

o‘zgaruvchisi

orqaga qarab,

( 1,2,..., )

i

x i

n

=

o‘zgaruvchisi bo‘ylab harakatlanadi va

(

,

1,..., )

i

x i n n

n

=

-

ga parallel bo‘ladi.


background image

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241

Volume 7, issue 1, Aprel 2025

https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi

worldly knowledge

OAK Index bazalari :

research gate, research bib.

Qo’shimcha index bazalari:

zenodo, open aire. google scholar.

Original article

506


background image

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241

Volume 7, issue 1, Aprel 2025

https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi

worldly knowledge

OAK Index bazalari :

research gate, research bib.

Qo’shimcha index bazalari:

zenodo, open aire. google scholar.

Original article

507

1.3-rasm. Ko`ndalang kesmning parallel xisoblash blok sximasi.


background image

ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241

Volume 7, issue 1, Aprel 2025

https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi

worldly knowledge

OAK Index bazalari :

research gate, research bib.

Qo’shimcha index bazalari:

zenodo, open aire. google scholar.

Original article

508

Parallel xisoblashda haydash usulidan foydalanish ko`proq progonka usuli koeffitsentlarini

topishga o`xshaydi. Koeffitsentlar bunda ham avval to`g`ri so`ngra teskari tartibda topib boriladi.

Bu yerda parallel hisoblash algirtlarining ishlatilishiga asosiy sabab esa ikkala jarayonda tizimda

parallel hisoblansa jarayonda natijaga erishish tezroq amalga oshiriladi. Jarayonni vaqtni

hisoblashning o`rni judayam muhimroq chunki ushbu jarayonda reyal jarayonlarda natijalarni

olish muhim o`rin tutadi. Reyal natijalarni tezkorlik bilan taqdim etsa jarayon uchun xulosa

berish shuncha tezroq amalga oshiriladi.

Xulosa:

Ushbu jarayon progonka usuliga o`xshash jarayon bo`lganligi sababli oshkormas

hollarda sonli yechimlar olish uchun juda qo`l keladi. Bunda jarayonning yechimlari parallel

ravishda pastdan tepaga va tepadan pastga qarab bajarilganligi sababli jarayonni amalga

oshirishda parallel hisoblash algoritmidan foydalandik oxirida. Ushbu jarayon reyal vaqtlarda

ko`proq vaqtdan yutish uchun juda qo`l keladi. Bunda vaqtdan yutishda jarayonlar parallel

ravishda bajariladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Nazirova, E.Sh. Numerical modeling of oil filtration processes in multi-layer porous

media with dynamic connection between layers. Descend. Muhammad Al-Khorezmi 4(6), 10–14

(2018)Google Scholar.

2.

Ne’matov A., Ismailov Sh.R. “Beqaror yer osti suvlarining filtratsiya masalasini

yechishning parallel hisoblash algoritmi” //

Мақола

// Халқаро Илмий Форум 2023 йил 13

январ

3.

Ne’matov A.A. , Nazirova E.Sh. , Sadikov R.T. 2021 On numerical method for modeling

oil filtration problems in piecewise-inhomogeneous porous medium. https://iopscience. iop.

org/article/10. 1088/1757-899X/1032/1/012018

4.

Ne’matov A.A., Nazirova E.Sh., Sadikov R.T., I.Nabiyev 2021 One-Dimensional

Mathematical Model and a Numerical Solution Accounting Sedimentation of Clay Particles in

Process of Oil Filtering in Porous Medium. https://link. springer. com/chapter/10. 1007%2F978-

3-030-68449-5_35

5.

Xujayorov, B. X.; Maxmudov, J. M.; Usmanov, A. I.; and Saidov, B. O. (2020) "A

problem of solute transport in a cylindrical porous media with a fractal structure taking into

account adsorption phenomena," Scientific Journal of Samarkand University: Vol. 2020 , Article

46.

Библиографические ссылки

Nazirova, E.Sh. Numerical modeling of oil filtration processes in multi-layer porous media with dynamic connection between layers. Descend. Muhammad Al-Khorezmi 4(6), 10–14 (2018)Google Scholar.

Ne’matov A., Ismailov Sh.R. “Beqaror yer osti suvlarining filtratsiya masalasini yechishning parallel hisoblash algoritmi” // Мақола // Халқаро Илмий Форум 2023 йил 13 январ

Ne’matov A.A. , Nazirova E.Sh. , Sadikov R.T. 2021 On numerical method for modeling oil filtration problems in piecewise-inhomogeneous porous medium. https://iopscience. iop. org/article/10. 1088/1757-899X/1032/1/012018

Ne’matov A.A., Nazirova E.Sh., Sadikov R.T., I.Nabiyev 2021 One-Dimensional Mathematical Model and a Numerical Solution Accounting Sedimentation of Clay Particles in Process of Oil Filtering in Porous Medium. https://link. springer. com/chapter/10. 1007%2F978-3-030-68449-5_35

Xujayorov, B. X.; Maxmudov, J. M.; Usmanov, A. I.; and Saidov, B. O. (2020) "A problem of solute transport in a cylindrical porous media with a fractal structure taking into account adsorption phenomena," Scientific Journal of Samarkand University: Vol. 2020 , Article 46.