ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
335
ZAMONAVIY TAʼLIMDA OʻQITUVCHINING ROLI
Eshonqulova Madina Qahramonovna
Oʻzbekiston–Finlyandiya pedagogika instituti,
Xorijiy til va adabiyoti yoʻnalishi, 3-kurs talabasi deb
Zamonaviy taʼlim tizimidagi o‘qituvchining yangi ro‘li
O‘qituvchining an’anaviy "bilim beruvchi" ro‘li bugungi kunda zamonaviy ta'limda sezilarli
o‘zgarishga uchragan. Hozirgi kunda o‘qituvchi o‘quvchilarni faqatgina bilim bilan
ta'minlamaydi, balki ularning maqsadlariga erishishlariga yordam beradi. O‘qituvchining asosiy
vazifasi — o‘quvchilarga kerakli bilimlarni berishdan tashqari, ularni mustaqil fikrlashga,
ijtimoiy mas'uliyatni his qilishga, va o‘z kelajagini rejalashtirishga o‘rgatishdir.
Pedagogik jarayonning bu yangi yondashuvi o‘qituvchidan yuqori darajadagi kommunikativ
ko‘nikmalarni talab qiladi. O‘qituvchi o‘quvchilar bilan samarali muloqot qilishni bilishi,
ularning ehtiyojlari va qiziqishlariga asoslanib, ta'lim jarayonini tashkil etishi kerak. Shuningdek,
o‘qituvchi o‘quvchilarga turli sharoitlarda yordam berishi, ularning shaxsiy rivojlanishiga katta
hissa qo‘shishi zarur (Zimnyaya, 2004).
Pedagogik yondashuvlar va metodlar
Zamonaviy ta'limda o‘qituvchining ro‘li o‘qitish metodlarida ham katta o‘zgarishlarni talab etadi.
An'anaviy darslarda o‘qituvchi o‘z bilimini o‘quvchilarga topshiradi, ammo zamonaviy ta'limda
o‘qituvchi o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini yo‘naltirish, ularga mustaqil ravishda bilim olishga
yordam berish va o‘zlarini o‘rgatish jarayonini qo‘llab-quvvatlashga majburdir.
Interfaol metodlar va texnologiyalardan foydalanish — zamonaviy pedagogikaning asosiy
yo‘nalishlaridan biridir. O‘qituvchi o‘quvchilarga bilimlarni faqat nazariy tarzda beribgina
qolmay, balki ular bilan interaktiv jarayonlarni tashkil etadi. Bu metodlar o‘quvchilarning
faolligini oshiradi, ularning o‘z fikrlarini ifodalashga imkon beradi va darsning samaradorligini
yaxshilaydi (Johnson & Johnson, 1994).
Shuningdek, differensial yondashuv yordamida o‘qituvchi o‘quvchilarning turli ehtiyojlari va
darajalarini hisobga olgan holda ta'lim jarayonini tashkil etadi. Bu yondashuv o‘quvchilarning
o‘ziga xos xususiyatlari va o‘quv muvaffaqiyatlariga qarab, ularga individual yondashish
imkonini beradi. Bunday yondashuvni amalga oshirishda o‘qituvchining ixtisoslashgan bilimlari
va pedagogik tajribasi katta ahamiyatga ega (Tomlinson, 2001).
O‘qituvchining o‘quvchilarga ta'siri
O‘qituvchi ta'lim jarayonida faqat bilim beruvchi emas, balki o‘quvchilarning ijtimoiy va hissiy
rivojlanishiga ham hissa qo‘shadigan shaxsdir. O‘qituvchining darsdagi rolini samarali bajarishi
uchun, u o‘quvchilarni tushunish, ularning ehtiyojlariga, muammolariga e'tibor berish va ular
bilan doimiy aloqada bo‘lishi zarur. Bu esa o‘quvchilarda o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshiradi va
ularni o‘zgarishlarga tayyorlaydi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
336
Motivatsiya berish o‘qituvchining asosiy vazifalaridan biridir. O‘quvchilar o‘z bilimlarini
oshirishga undash, ularga darsda qatnashishga rag‘batlantirish o‘qituvchining mahoratiga bog‘liq.
Shuningdek, o‘qituvchi o‘quvchilarning turli hissiy holatlariga mos keladigan metodlarni
qo‘llash orqali, darsga bo‘lgan qiziqish va motivatsiyani oshirishi mumkin (Deci & Ryan, 2000).
Zamonaviy o‘qituvchining professionalligi
Zamonaviy o‘qituvchi nafaqat yaxshi bilim beruvchi, balki yuqori malakali, etikaning asosiy
qadriyatlarini anglagan va pedagogik metodlarni yangilab turuvchi shaxs bo‘lishi kerak.
O‘qituvchi doimiy ravishda o‘z bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishi, yangi metodlarga
moslashishi va o‘z pedagogik faoliyatini zamonaviy talablar asosida tashkil etishi zarur.
Shuningdek, o‘qituvchining shaxsiy rivojlanishi, pedagogik etika va axloqiy me'yorlarga rioya
qilishi ham uning muvaffaqiyatli faoliyat ko‘rsatishiga ta'sir qiladi (Gage, 2009).
Zamonaviy o‘qituvchining qiyinchiliklari va imkoniyatlari
Zamonaviy ta'lim tizimi o‘qituvchidan yuqori malakalar, texnologiyalarni qo‘llash, innovatsion
metodlarni joriy etishni talab qilmoqda. Shu bilan birga, o‘qituvchilar ba'zi qiyinchiliklarga ham
duch kelmoqda. Masalan, yangi texnologiyalarni o‘zlashtirish, o‘quvchilarni individual tarzda
o‘qitish, resurslar yetishmasligi kabi muammolar o‘qituvchilarga stress va bosim keltirishi
mumkin.
Biroq, bu qiyinchiliklarga qaramay, zamonaviy ta'lim o‘qituvchilar uchun katta imkoniyatlarni
ham yaratmoqda. O‘qituvchilar yangi metodlarni o‘rganish, yangi texnologiyalarni qo‘llash,
o‘quvchilar bilan yanada samarali ishlash va pedagogik jarayonni yanada innovatsion usullar
bilan boyitish imkoniyatiga ega (Fullan, 2001).
Manbalar
1. Zimnyaya, I. A. (2004). Pedagogicheskaya psikhologiya.
2. Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (1994). Cooperation and the use of technology in the
classroom.
3. Tomlinson, C. A. (2001). How to Differentiate Instruction in Mixed-Ability Classrooms.
4. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "What" and "Why" of Goal Pursuits: Human Needs
and the Self-Determination of Behavior.
5. Gage, N. L. (2009). The Educative Role of the Teacher.
6. Fullan, M. (2001). The New Meaning of Educational Change.
